Liberalaj artoj: Malsamoj inter versioj

219 bitokojn aldonis ,  antaŭ 12 jaroj
sen resumo de redaktoj
{{kunlaboraĵo}}
[[Dosiero:Septem-artes-liberales Herrad-von-Landsberg Hortus-delicarium 1180.jpg|thumb|250px|La sep liberalaj artoj – Bildo de la [[Hortus deliciarum]] de [[Herrad von Landsberg]] (12-a jarcento)]]
La koncepto '''liberaj''', '''liberalaj''' aŭ '''liberalajliberulaj artoj''' aludis en la antikveconklasika antikveco la aron de studoj kies celo estis la havigo de ĝeneralaj intelektaj konoj, kiel kontrasto al tiuj celantaj profesiajn specialiĝintajn lertaĵojn. La indiko ''liberaj'' aŭ ''liberulaj'' lertaĵoj (Latine: ''artes liberales'') devenas de la kontrastigo je la lertaĵoj de la neliberaj homoj, la sklavoj (Latine: ''artes illiberales'').
 
== Amplekso kaj subdivido ==
 
La '''liberaj artoj''' havis sian nomon, por ke ili estu takseblaj plialtrangaplialtrangaj kompare kun la praktikaj artoj ([[artes mechanicae]]). Oni distingas inter la liberaj artoj [[trivium]] (''trivojo'') de la lingve kaj logike-argumeneargumentade orientitaj fakoj, kiuj starigas la kondiĉon por ĉiu okupiĝo pri la (latinlingva) scienco, kaj la konstrua [[quadrivium]] (''kvarvojo'') de la matematikaj fakoj.
 
Al la ''[[trivium]]'' apartenis:
# [[gramatiko]]: instruo de [[latina lingvo]] kaj ĝia aplikado sural la verkoj de la klasikaj lernejoaŭtoroj ulernejo-aŭtoroj
# [[retoriko]]: paroladopartoj kaj stilinstruo, same kun ekzemploj el la lernejoaŭtorojlernejo-aŭtoroj
# [[dialektiko]] resp. [[logiko]]: deduktoj kaj pruvoj surbaze de la [[Organon (Aristoteles)|organon]]
 
Al la ''[[quadrivium]]'' apartenis:
# [[aritmetiko]]: nombroteorio (nombronocio, nombrospecoj, nombroproporcioj) kaj parte ankaŭ praktika kalkulado
# [[geometrio]]: [[Eŭklido|eŭklida]] geometrio, geograpfiogeografio, [[geodezio]]
# [[muziko]]: [[muzikteorio]] kaj [[tonalo]] i.a. kiel bazo de la [[eklezia muziko]]
# [[astronomio]]: instruo pri la sferoj, la ĉielkorpoj kaj siajiliaj movadojmoviĝadoj inkluzive la [[astrologio]]n (efikoj sur la subluna sfero kaj la homo)
 
[[Dosiero:Tuebinger Hausbuch Freie Kuenste.jpg|thumb|La sep liberaj artoj kun siaj atributoj]]
Ili estis personigitaj laŭ la tradicio de [[Martianus Capella]] per inaj [[alegorio]]j kaj ofte montratamontrataj kun jenaj atributoj:
* gramatiko - [[vergo]]
* retoriko - [[tabulo]] kaj [[grifelo]]
* dialektiko - [[serpento]] aŭ [[hundo]]kapo
* arithmetikoaritmetiko - [[kalkultabulo]] aŭ [[kalkulŝnuro]]
* geometrio - [[cirkelo]] aŭ polvotabulo
* muziko - [[muzikilo]]
* astronomio - [[astrolabo]]
 
Sennoma uzanto