Angla enlanda milito: Malsamoj inter versioj

"kiamm"->"kiam" "sukcesiss"->"sukcesis" "alanciĝis"->"alianciĝis" "atngi"->"atingi" "sedli"->"sed li"
e (roboto aldono de: ms:Perang Saudara Inggeris)
("kiamm"->"kiam" "sukcesiss"->"sukcesis" "alanciĝis"->"alianciĝis" "atngi"->"atingi" "sedli"->"sed li")
Ekde la komenco de la reĝado, en [[1625]], la geedziĝo de la reĝo Karlo kun [[Henrieto Maria de Francio]], provokis la koleron de siaj [[Protestantismo|protestantaj]] subuloj ĉar la reĝino estis [[Katolikismo|katolika]]. Karlo kredis, kiel sia patro, en la dia rajto de la reĝoj kaj en la aŭtoritateco de la [[Eklezio de Anglio]]. Tiuj kredoj kunfrontis lin kontraŭ la Parlamento, kiun poste li dissolvis ripetite trifoje, regante ĉirkaŭ dekunu jarojn sen ĝi, en la periodo nomita "Dekunu jaroj de tiranio". Kiam la trezoro de la registaro ekmalpleniĝis, kaj la necesoj tiom internaj kiom eksteraj (militaj konfliktoj kun [[Skotio]], pro klopodi devigi la katolikan liturgion) pliiĝis iom post iom, Karlo, vidiĝis devigita kunvoki la nomotan la "Longan Parlamenton" kun la celo enspezi fundojn, sed ŝanĝe, la parlamentanoj postulis certajn politikajn garantiojn. Post ia politika polemiko, la Parlamento dividiĝis inter la partianoj de la reĝo, kaj de tiuj kiuj ne estis tio, eksplodante tiele [[enlanda milito]] en [[1642]].
====La unua enlanda milito (1642-1645)====
La kontraŭo inter la parlamentaria povo kaj la reĝa povo finiĝis favore de la unua, malpliigante la reĝo sian absolutistan politikon kaj vidante sin kontrolitan de la Parlamento. Estis tiam kiammkiam tiu aprobis multnombrajn kontraŭabsolutismajn leĝojn. Ekzemple, oni nuligis la Korton de la [[Stela Ĉambro]], oni forprenis el la reĝo la povon dissolvi la parlamenton kaj oni kondamnis je morto na William Laud, arkiepiskopo de [[Canterbury]] kaj la grafon de Strafford, grava aliancano de la reĝo.
 
Antaŭ du jaroj, [[Oliver Cromwell]] estis reveninta al la Parlamento post sia abandono en [[1629]]. Kiam eksplodis la enlanda milito en [[1642]], kunigis kavalerian regimenton, por lukti favore la parlamenton. Per tiu trupo li sukcesisssukcesis grandan prestiĝon kiel militisto dum la unua fazo de la milito.
====La dua anglenlanda milito (1648 - 1649)====
La disputoj inter la partianoj de la reĝo Karlo la 1-a, kiu troviĝis enkarcerigita de la parlamentaj fortoj, kaj tiuj de la "Longa Parlamento" pludaŭris. Tamen la malmultaj monarkiaj apogoj inter la propraj parlamentanoj ĉesis kiam la reĝo forfuĝis, alanciĝisalianciĝis kun la skotoj kaj eksplodigis denove la enlandan militon en [[1648]]. Cromwell subpremis ribelon en [[Kimrio]] kaj venkis sur la skotoj en [[Preston]] ([[aŭgusto]] de 1648). Denove li alianciĝi kun la armeo kontraŭ la Parlamento, kiu klopodis renegocii kun Karlo. Decembre li permesis la forigon de la opozicio, pluhavante nur kelkajn membrojn kiuj samopiniis pri kreado de komitato juĝonta la Reĝon pro [[perfido]]. Estis milito por ĉevaliroj kie Oliver Cromwell finvenkis danke al sia Roto de Sanktuloj (''Ironsides'') sur la promonarkianoj. La fino de la milito kialis la juĝon pro alta perfido de la reĝo kaj ties posta [[senkapigo]], kaj kiel konsekvenco oni proklamis la ununuran respublikon en la angla historio.
=== Interregnado aŭ Respubliko (1649 - 1669) ===
[[Image:Oliver Cromwell1599-1658 by Peter Lely1.jpg|thumb|250 px|[[Oliver Cromwell]], Protektanta Lordo, dum la Interregado aŭ Respubliko.]]
[[Jakobo la 2-a (Anglio)|Jakobo Stuarto]] (frato de Karlo la 2-a) iĝis lordo kaj [[Admiralo|supradmiralo]] de Anglio. En [[1672]] Jakobo anoncis publike sian konverton al la [[katolikismo]]. Venontjare, la angla Parlamento aprobis la Akton de Pruvo, laŭ kio la katolikoj iĝis kontraŭleĝaj por la posedo de publikaj postenoj, kaj Jakobo demisiis kiel supra [[admiralo]]. En [[1679]], la Ĉambro de la Komunuloj klopodis ekskludi Jakobon el la trono, malsukcese.
 
Je la morto de Karlo en [[1685]], Jakobo iĝis reĝo. Li apartigis multajn ej siaj sekvantoj per severaj [[reprezalio]]j, ĉefe kiel konsekvenco de serio de subpremataj juĝoj konataj laŭ la nomo de "Sangaj Juĝoj". Jakobo klopodis atngiatingi la apogon de la disidentoj kaj de la katolikoj en [[1687]], finigante la religian problemaron, sedlised li sukcesis nur pligrandigi ĝin. La naskiĝo de lia filo, Jakobo, la 10an de junio de [[1688]], preskaŭ garantiis la katolikan sukcedon. Malmulte poste, la estroj de la opozicio invitis la bofilon de Jakobo, [[Vilhelmo la 3-a (Anglio)|Vilhelmo de Oranĝe]], posta Vilhelmo la 3-a de Anglio, ekposedi la anglan kronon, eksplodigante tiele la ''Glorian Revolucion''.
=== Gloria Revolucio (1688 - 1689) ===
[[Image:Portrait of William III, (1650-1702).jpg|thumb|220 px|[[Vilhelmo la 3-a de Anglio]], Princo de Oranĝe.]]
201 405

redaktoj