Alikvotregistro: Malsamoj inter versioj

7 bitokojn forigis ,  antaŭ 12 jaroj
polureto
("suer"->"sur" "supratonoekz"->"supratono ekz" "ekuistas"->"ekzistas" "vĉoj"->"voĉoj")
(polureto)
== Ĝenerale ==
 
Tiuj ĉi registroj kutime nur ludeblas lige kun almenaŭ unu baza registro (ekz. 8′-registro). En malmultaj kazoj tamen ankaŭ uzeblas kombinaĵoj kiel ekz. 4′ + 2<sup>2</sup>/<sub>3</sub>′ aŭ 2<sup>2</sup>/<sub>3</sub>′ + 2′. Esceptokaze ankaŭ kvinto 5<sup>1</sup>/<sub>3</sub>′ aŭ 2<sup>2</sup>/<sub>3</sub>′ aŭ tercio 3<sup>1</sup>/<sub>5</sub>′ povas estisesti ludataj sole. Ĉar per uzado de alikvoto ŝanĝiĝas la supratona kunmetaĵo, tiaj alikvotoj utilas por la sonkolorigo. Esceptoj estas kvintoj en principalmezuro, tirataj kune kun labiovoĉa plenregistraĵo.
 
Aliquotregistrojn oni prefere uzas por soloregistraĵoj.
La tria supratono, do 2<sup>2</sup>/<sub>3</sub>′ je 8′-bazo, rezultigas iomete obtuzan kolorigon de la sono, ĝi samtempe reliefigas la baztonon, ĉar ĝi ne estas rilatigebla kun alia tono (ekz. 4′). La kombinaĵo el ferma 8′ kaj nasat 2<sup>2</sup>/<sub>3</sub>′ rezultigas sonon, kiu similas al [[Ferma|kvintadeno]] 8′. La 6-a supratono, do 1<sup>1</sup>/<sub>3</sub>′ je 8′-bazo, tamen pliheligas la sonon kaj reliefigetas la oktavon. El ĉiuj alikvotregistro la kvinto kaŭzas la plej malfortan.
 
Je la kvinto ekzistas apartaĵo. Je samŝtupa agordo la samŝtupa kvinto deflankiĝas de la pura kvinto nur −2&nbsp;[[Cendo (muziko)|cendojn]]. Pro tio kvintoj ne ĉiam estas konstruataj kiel aparta fajfilserio, sed ankaŭ ekstraktataj per [[Registro (orgeno)#Apartaĵoj|ekstensado]] el oktavofajfilaj serioj. Tiun ĉi oni aplikas precipe en malaltaj pozicioj (21<sup>1</sup>/<sub>3</sub>′, 10<sup>2</sup>/<sub>3</sub>′). Precipe oni ofte realigas la kvinton 21<sup>1</sup>/<sub>3</sub>′ tiamaniere. La ununura kvinto ĝis nun konata,, kiu disponeblas trans la tutan pedalamplekso kaj staras en la Boardwalk-Hall en Atlantic-City (Usono), estas ekstensio el la ekzistanta 64′-registro. En la Cadet Chapel en West Point (Usono) troviĝas du kvintoj 42<sup>2</sup>/<sub>3</sub>′, kiuj tamen estas ekstraktataj el ekzistantaj 32′-registroj kaj do eksonas nur ekde pedalklavo F.
 
=== Tercio ===
La ''septimo'' estas plejparte malferma, larĝe mezurita [[Orgenfajfilo#Labiofajfiloj|labioregistro]], kiu eksonigas la 7-an [[supratono]]n. Tial ĝi havas seponfutan mezuron.
 
Plej oftas la septimo 1<sup>1</sup>/<sub>7</sub>′, grandaj orgenoorgenoj enhavas en la [[ĉefverkon]] foje septimon 2<sup>2</sup>/<sub>7</sub>′. La septimon oni utiligas kutime por soloregistraĵoj. Pli malaltaj pozicioj ol 2<sup>2</sup>/<sub>7</sub>′ nur malofte estas en la [[pedalverko]], tiam ili konsistas kutime el fermaj labiofajfiloj kaj subtenas 32′- aŭ 64′-registrojn aŭ formas akustikajn 32′- aŭ 64′-registrojn helpe de la virtuala tono. La septimo ankaŭ estas ero de diversaj miksitaj voĉoj (septimkorneto, septimcimbalo, Hölzern Gelächter).
 
La nura septimo plejparte ne sufiĉe miksiĝas kun la baza registro. Oni tial peras per aldono de kvinto kaj unu aŭ du oktavoj, do ekz. 8′ + 4′ + 2<sup>2</sup>/<sub>3</sub>′ + 1<sup>1</sup>/<sub>7</sub>′, aŭ oni krome aldonas tercion. Septimo bezonas pro sia forta sonkolorigo sufiĉe fortan fundamenton kun bazregistroj kaj pli malaltaj alikvotoj, por eviti disfaladon de la tutecan sonon.
La ''nono'' estas plejparte malferma, larĝe mezurita [[labiofajfilo|labioregistro]], kiu eksonigas la 9-an [[supratono]]n. Tial ĝi havas naŭonfutan mezuron.
 
Plej oftas la nono <sup>8</sup>/<sub>9</sub>′, grandaj orgenoorgenoj enhavas en la [[ĉefverkon]] foje nonon 1<sup>7</sup>/<sub>9</sub>′. La nonon oni utiligas kutime por soloregistraĵoj. Pli malaltaj pozicioj ol 1<sup>7</sup>/<sub>9</sub>′ nur malofte estas en la [[pedalverko]], tiam ili konsistas kutime el fermaj labiofajfiloj kaj subtenas 32′- aŭ 64′-registrojn aŭ formas akustikajn 32′- aŭ 64′-registrojn helpe de la virtuala tono. La nono ankaŭ estas ero de diversaj miksitaj voĉoj (noncimbalo, Hölzern Gelächter).
 
La nura nono plejparte ne sufiĉe miksiĝas kun la baza registro. Oni tial peras per aldono de kvinto kaj unu aŭ du oktavoj, also do ekz 8′ + 4′ + 1<sup>1</sup>/<sub>3</sub>′ + <sup>8</sup>/<sub>9</sub>′, aŭ oni krome aldonas tercion kaj septimon. Je registradoj kun nono la risko de la disfalo de la tuteca sono grandegas, pro tio la spaco inter nono kaj la sekvonta pli malalta registro en la tutsono ne estu tro granda. La sonkolorigo per nono estas pli malforta ol tiuj per tercio aŭ septimo. Tio kaŭzas i.a. en tio, ke la nono ne nur estas harmonia supratono sur la baza registro (9-a supratono ekz. <sup>8</sup>/<sub>9</sub>′ je 8′), sed ankaŭ al kvinto (3-a supratono, ekz. <sup>8</sup>/<sub>9</sub>′ zu <sup>8</sup>/<sub>3</sub>′ = 2<sup>2</sup>/<sub>3</sub>′).
 
=== Pli altaj supratonoj ===
Ankaŭ la ceteraj ĉi tie menciitaj alikvotoj enestas plejparte miksitajn voĉojn (Hölzern Gelächter, Stabspiel, Unruh, supratonoj).
 
Pli altaj alikvotoj produktas iom strangajn sonkolorigojn, kiuj en alta pozicio povas transiri en murmuradon.. Krome pli altaj alikvotoj pri 8′ staras antaŭ la problemo, ke ili transpaŝus en la plej alta pozicion la aŭdeblecolimon. Por ĉi tiu problemo ekzistas tri solveblecoj. Oni simple forfaligas ĉi tiujn alikvotojn je atingado de la fiksita tonlimo. Je atingado de la tonlimo oni anstataŭas ilin per pli malaltaj alikvotoj aŭ realigas oktavripeton. Tio lasta tamen postulus ekde la ripetopunkto 16′-bazon, kio povus esti probleme por la tutosono.
 
== Miksitaj alikvotregistroj ==
 
Al la miksitaj alikvotregistroj apartenas la registroj ''korneto'', ''seskvialtero'' kaj ''terciano'' samkiel pli maloftaj registroj kiel ''Hölzern Gelächter'', ''Glockenton'' aŭ ''Faberton''. La ''miksturoj'' ne apartenas al la alikvotregistroj, eĉ se ili entenus tercion aŭ eĉ seeptimonseptimon.
 
''Vd. ankaŭ: [[Registro (orgeno)#Miksitaj voĉoj|miksitaj voĉoj]]''
 
=== Kvartseksta cimbalo ===
Jen temas pri speciala konstrumaniero de la cimbalo. Tiu ĉi konstrumaniero – ankaŭ nomata „modelo Cappel“ funkcias jene: sur ĉiu C kaj ĉiu F okazas la ripetadoj. Sur ĉiu F eksonas la tonoj f<sup>4</sup>, a<sup>4</sup> kaj c<sup>5</sup>, kio egalas maĵorakordon en baza pozicio. Ĉar la tri ĥoroj estas pure intonaciitaj, ili estas harmoniaj supratonoj pri la bazaj voĉoj, same ankaŭ kiel je la terciocimbalo. La bazpozicia maĵorakordo eksonas sur ĉiu el la tonoj F ĝis H. Sur ĉiu C denove eksonas la tir tonoj f<sup>4</sup>, a<sup>4</sup> undkaj c<sup>5</sup>, kiu egalas maĵoran akordon en kvartseksta pozicio, je kio la tonoj f<sup>4</sup> undkaj a<sup>4</sup> ne estas harmoniaj supratonoj pri la bazvoĉoj. La maĵorakordo en kvartseksta pozicio eksonas sur ĉiu el la tonoj C ĝis E.
 
=== Cymbelki ===
Sennoma uzanto