Klasika latino: Malsamoj inter versioj

137 bitokojn aldonis ,  antaŭ 17 jaroj
e
Ligiloj kaj korektetoj
e (Aŭtomata konvertado)
e (Ligiloj kaj korektetoj)
La '''klasika latina''' estis la [[latina lingvo]] de la registaro kaj alta literaturo de [[Romio]]. Eĉ en la tempo de [[Julio Cezaro]], ĝi ne jam estis la lingvo de la strato, la [[vulgara latina]].
 
<b>La ora epoko</b> de [[latina literaturo]] latina estis en la
[[1-a jarcento a.K.|jarcento -I]] (la fina jarcento de la Romia [[Respubliko]]) sub la plumo de
[[Cicerono]],
kaj aliaj.
 
La klasika latina plejparte malaperis post la [[jarcento4-a IVjarcento]] kiam la nova [[kristanismo|kristana]] intelektularo prefere skribis en la [[vulgara latina]] anstataŭ la klasika.
 
La [[humanismo|humanistoj]] de la [[Renesanco]] restarigis la klasikan latinan kiel [[humanista latina]] en la [[jarcento16-a XVjarcento]].
 
 
* <b>oe</b> proksimume kiel <b>oj</b>.
* <b>h</b> antikve estis ĉiam prononcata, sed iom post iom malaperadis eĉ dum la klasika epoko.
* Uzataj principe en vortoj pruntitaj el la [[grekahelena lingvo|grekahelena]], <b>ch</b>, <b>ph</b>, <b>th</b> prononciĝis kiel <b>k</b>+<b>h</b>, <b>p</b>+<b>h</b>, kaj <b>t</b>+<b>h</b>.
* Voĉa konsonanto kiun sekvas senvoĉa estis mem senvoĉita: <b>urbs</b> prononciĝis <b>urps</b>, ktp
* La akcento falis ĝenerale je la antaŭlasta silabo se ĝia vokalo estis longa, aŭ je la antaŭantaŭlasta se mallonga.
=== Gramatiko ===
 
Klasika Latino estis tre <b>fleskiafleksia</b> lingvo, en kiu diversaj finaĵoj indikas
la gramatikan funkcion de vortoj.
 
Ĉe la <b>substantivo</b> kaj <b>adjektivo</b> estas ses <b>kazoj</b>, kies formoj
malsamas laŭ la <b>nombro</b>, <b>genro</b>, kaj <b>[[deklinacio]]</b> (specifa fleksiaro) de la vorto.
Jen la kazoj de la virgenra dua-deklinacia vorto "amicus" (longaj vokaloj markitaj per ĉapelo):
<table border="1" borderwidth="0">
<tr><th>kazo</th><th>singularo</th><th>pluralo</th><th>proksimuma traduko</th></tr>
<tr><th>[[nominativo]]</th><td>am&icirc;cus</td><td>am&icirc;c&icirc;</td><td><i>amiko(j)</i></td></tr>
<tr><th>[[genitivo]]</th><td>am&icirc;c&icirc;</td><td>am&icirc;c&ocirc;rum</td><td><i>de amiko(j)</i></td></tr>
<tr><th>[[dativo]]</th><td>am&icirc;c&ocirc;</td><td>am&icirc;c&icirc;s</td><td><i>al amiko(j)</i></td></tr>
<tr><th>[[akuzativo]]</th><td>am&icirc;cum</td><td>am&icirc;c&ocirc;s</td><td><i>amiko(j)n</i></td></tr>
<tr><th>[[ablativo]]</th><td>am&icirc;c&ocirc;</td><td>am&icirc;c&icirc;s</td><td><i>el/per amiko(j)</i> (aŭ post prepozicio)</td></tr>
<tr><th>[[vokativo]]</th><td>&ocirc; am&icirc;ce</td><td>&ocirc; am&icirc;c&icirc;</td><td><i>ho amiko(j)!</i></td></tr>
</table>
 
ablativo (aŭ kelkfoje la akuzativo).
La antikva prapatra lingvo de la latina kaj la aliaj <b>[[hindeŭropa lingvaro|hindeŭropaj lingvoj]]</b>
enhavis du pliajn kazojn: la <b>instrumentalon[[instrumentalo]]n</b> kaj la <b>lokativon[[lokativo]]n</b>. En la latina,
la instrumentalo enfaldiĝis en la dativon, kaj la lokativo en la ablativon.
 
En la <b>[[vulgara latina]]</b>, la restantaj kazoj iom post iom malvastiĝis al du,
nominitivonominativo/akuzativo kaj genetivogenitivo/dativokajdativo, kaj poste estis anstataŭitaj per
prepozicioj aŭ vortordo. Inter la nunaj [[latinidaj lingvoj]],
nur la [[rumana lingvo|rumana]] ankoraŭ distingas tiujn du kazojn krom la pronomoj.
 
La verbo flekcias laŭ la <b>nombro</b> (singulara, plurala) kaj <b>persono</b>
(unua, dua, tria) de la subjekto kaj laŭ <b>tempo</b> ([[prezento]], [[imperfekto]],
[[paseo|pasea]] [[perfekto]], [[pluskvamperfekto]], [[futuro]], futura perfekto),
<b>aktiveco</b> (aktivo, pasivo) kaj <b>modo</b> (indikitivo[[indikativo]], subjunctivo[[subjunktivo]], [[imperativo]]).
Ankaŭ estas la <b>infinitivo</b>, la adjektivigaj <b>participoj</b> (prezenta, perfekta, futura),
kaj la substantivigaj <b>[[gerundo]]</b> kaj <b>[[supino]]</b>
 
<b>Adverboj</b> kaj <b>kunjunkciojkonjunkcioj</b> ne fleksias. Ankaŭ ne ekzistas artikolo,
kiel en la nuntempaj [[slavaj lingvoj|slava lingvaro]]. La artikoloj de la [[latinidaj lingvoj]]
evoluis el la demonstrajmontraj pronomoj de la klasika latina (''ille'', ''illa'', ''illud'' aŭ ''ipsus'', ''ipsa'', ''ipsum'').
 
La ĝenerala vortordo de la klasika latina lingvo estas <b>[[SOV]]</b> - subjekto unue, objekto sekve,
kaj fine la verbo. Tamen, pro la vasta fleksiado, la vortordo estis tre variebla.
2 110

redaktoj