Ro (planlingvo): Malsamoj inter versioj

1 569 bitokojn forigis ,  antaŭ 16 jaroj
gramatikaj korektetoj
(gramatikaj korektetoj)
'''Ro''' estas [[apriora lingvo|apriora projekto]] de [[internacia planlingvo]] kreita en [[1906]] de [[Edward Powell FOSTER]] ([[1853]]-[[1937]]), paŝtropastro de [[Marieta]], ([[Ohio]], ([[Usono]]).
 
Unuaj versoj de [[patro nia]]: ''Abze radap av el in suda, ace rokab eco sugem, ace rajda ec kep, ace va eco, uz in suda asi in buba''.
 
Celo de Forster estis krei poezian lingvon, li senkaŝe diris ke '''Ro''' ne estas alternativo al [[Esperanto]] aŭ al aliaj [[internacia planlingvo|internaciaj planlingvoj]] en praktika uzo.
 
Lia edzino preparis AnglanAngla-Roan vortaron kun 16.000 vortoj.
 
Eĉ se nur li kaj lia edzino parolis la lingvon, multajnmultaj homojnhomoj donacis milojn da dolaroj por helpi la projekton dum pli ol 20 jaroj. Inkluzive [[IALA]] donis stipendion al Forster.
 
 
==Alfabeto kaj prononco==
 
La alfabeto konsistas el la 26 literoj: ''a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z'' sen diakritikoj. EstasLa vokaloj estas: '''a e i o u''', aliaj estas konsonantoj,. laLa pronoco de la vokaloj estas kiel en la [[germana lingvo|germana]] aŭ la [[itala lingvo]]. La literoj b, d, f, g, h, k, l, m, n, p, r, s, t, v, w, y kaj z, estas prononcataj kiel en la [[angla lingvo]]. '''C''' oni prononcu kiel /ŝ/. '''Dh''' oni prononcu kiel la angla ''th'' en ''the''. '''J''' oni prononcu /z/. ''Q'' havas la sonon de angla ''-ng''. '''X''' oni eblaspovas prononci /ks/, /gs/ aŭ /ĥ/. ''Th'' estas forta ''t'' kiel la germana ''th'' de ''theme''.
 
Estas en Ro tri tipoj de silaboj: vokalo-konsonanto, konsonanto-vokalo kaj konsonanto-vokalo-konsonanto. Ĉiuj konsonantoj eblaspovas fermi la silabon.
 
La akcento de Ro estas libera, oni prononcu pli forte la silabon kionkiun oni volas emfazi.
 
==Morfologio==
 
Ro estas [[Aprioraapriora lingvo]]: '''bofoc''' signifas ruĝo, '''bofod''' signifas oranĝkoloro, kaj '''bofof''' signifas flavo. Forster uzis la klasifikadoklasifikadon de [[Aristotelo]], kiun li konsideris la "plej povan menson en historio" por konstrui la lingvon. Ro enklasigas leksikajn vortojn (substantivojn[[substantivo]]jn, adjektivojn[[adjektivo]]jn kaj verbojn[[verbo]]jn) en kategoriojkategoriojn uzante konsonantojn kiel "ideogramojn", ekzemple:
 
*B por Substanco aŭ Ekzisteco;
*C por kvantoKvanto;
*D por Loko;
*G por Kvalito;
*J por Rilato, ktp.
Unu el kvin vokaloj kunmentita al komenca konsonanto dividas ĝian ĝeneralan signifon en 5 klasojklasojn. La lasta vokalo de l' vorto ankaŭ indikas kategoriojkategoriojn:
 
*-A indikas KoncretajnKonkretan Substantivojnsubstantivon;
*-E, Verbon;
*-I, Adverbon;
*-O, AdjektivoAdjektivon;
*-U, AbstraktaAbstraktan Substantivonsubstantivon;
 
Gramatikaj vortoj komencaskomenciĝas per vokalaj prefiksoj:
 
*A- por Pronomo;
*E- por Verbaj fleksioj (tempoj, modoj, etcktp.);
*I- kaj O- por Preposicionoj;
*U- por Konjukcioj.
 
Kiel en la angla, en Ro krom nominativo, estas ankaŭ genitivo ('e):
 
''Abe radap'e radat'e rukab'' = 'My father's brother's book.' (La libro de la frato de mia patro).
===Kategorioj kaj ekzemploj===
 
*a (pronomo) eks: ab - mi
*ba (afero): babnac - oksigeno
*be (formoj de materio): becaf - ŝaŭmo
*bi (ĉielo, vetero): bidlab - turnonvento
*bo (materio kiun oni sentas): bocet - fulmo
*bu (geografiaj vortoj): Budval - Usono
*ca (kvanto): cafab - multo
*ce (ero): cebac - peco
*ci (kompara kvanto): cifod - grandega
*co (konjunktiva kvanto): codef - ligilo
*cu (tuto): cudi - tute
*da (loko): dabag - pozicio
*de (spaco): debab - linio
*di (vestaĵo): dirab - bluzo
*do (meblo): dodab - lito
*du (konstruaĵo): dubal - domo
*e (verbo): eba - esti
*fa (formo): facaq - strukturo
*fe (estetiko): fepkac - basebalo
*fi (dezireblaj aferoj): fibac - redono
*fo (vorto de logiko): focap - disputado
*fu (vorto de geometrio): fudad - trianglo
*ga (kvalito): gabak - naturo
*ge (mezuro): gebrac - colo
*gi (largeco): gibel - longa
*go (male al ''gi''): godod - malgranda
*gu (male al ''ci''): guboc - malsama
*ha (havo): hab - havi
*he (gajno): hec - akiri
*hi (voli posedon): hiv - avidi
*ho (transferi propraĵon): hob - doni
*hu (perdi posedon): hum - malligi
*i (preposicio): in - en
*ja (rilato): jabefu - referenco
*je (komenco): jeb - komenci
*ji (mezo): jifob - centra
*jo (fino): jobed - konkludi
*ju (ordigo): jubuf - uniformigi
*ka (verboj de forto): kaf - ĵeto
*ke (lokomovo): kecev - marŝi
*ki (k plus i) (preposicio): kidjeb - apud
*ko (male al ''ki''): kobec - for
*ku (ĉanĝo): kubed - alia
*la (pozitiva): labic - nune
*le (vegetala anatomio): lecag - rizomo
*li (vivo): libo - viva
*lo (male al ''li''): lobod - morta
*lu (vegetalaj nomoj): lugacan - akvomelono
*ma (male al ''la''): mabob - nereala
*me (besta anatomio): mebac - korpo
*mi (voĉo, krio): mibex - bleki
*mo (ekspresiva ago): mokef - lamenti
*mu (besta regno): mugsaf - buŝo
*n (negativo, malo): nau - nenieco
*o (male al ''i''): obo - malantaŭe
*pa (ilo): paltaf - tondilo
*pe (ujo): pefal - botelo
*pi (veturilo): pibwad - ĉareto
*po (manĝaĵo): pojag - saŭco
*pu (forigita materio): pucag - balaaĵo
*ra (persono): radac - knabo
*re (havi ideon): rebec - pensi
*ri (rehavi ideon): ribec - rememori
*ro (voki, diri): rofad - vokalo
*ru (skribi, presigi): rucag - dokumento
*sa (senti): sabap - tedo
*se (persona sento): sedab - kontenteco
*si (reciproka sento): sibra - amiko
*so (moralo, etiko, leĝo): soled - meriti
*su (superhoma): Suva - Dio
*ta (tempo): tam - sezono
*te (daŭro): telob - subita
*ti (punkto en la tempo): tim - sekva
*to (malrapida tempo, resto, halto): tokeb - ĉesi
*tu (mallonga tempo): tubot - kelktempa
*u (konjukcio): ud - kaj, ur - aŭ, ut - ke
*va (volo): vadis - bonvolo
*ve (estonta volo): veber - plano
*vi (volo pri laboro): videl - kontrolo
*vo (kolektiva volo): vobza - demokratio
*vu (reciproka volo): vudife - oferi
*w (demando): wabek - demandi
*y (jeso): yum - necesi
*za (nombro): zac - du, zakic - duoble
*ze (kolektiva nombro): zedac - homamaso
*zi (re-): zibec - rediri
*zo (printita listo): zobac - katalogo
*zu (daŭro): zubolo - stabileco
 
===Nombroj===
*ba (afero) eks: babnac - oksigeno
1-10: zab, (zac), zad, zaf, zak, zal, zam, zan, zar.
 
*be (formoj de materio) eks: becaf - ŝaŭmo
 
*bi (ĉielo, vetero) eks: bidlab - turnonvento
 
*bo (materio kiu oni sentas) eks: bocet - fulmo
 
*bu (geografiaj vortoj) eks: Budval - Usono
 
*ca (kvanto) eks: cafab - multo
 
*ce (ero) eks: cebac - peco
 
*ci (kompara kvanto) eks: cifod - grandega
 
*co (konjunktiva kvanto) eks: codef - ligilo
 
*cu (tuto) eks: cudi - tute
 
*da (loko) eks: dabag - posiciono
 
*de (spaco) eks: debab - linio
 
*di (vestaĵo) eks: dirab - bluzo
 
*do (meblo) eks: dodab - lito
 
*du (konstruaĵo) eks: dubal - domo
 
*e (verbo) eks: eba - esti
 
*fa (formo) eks: facaq - strukturo
 
*fe (estetiko) eks: fepkac - basebalo
 
*fi (dezireblaj aferoj) eks: fibac - redono
 
*fo (vorto de logiko) eks: focap - disputado
 
*fu (vorto de geometrio) eks: fudad - trianglo
 
*ga (kvalito) eks: gabak - naturo
 
*ge (mezuro) eks: gebrac - colo
 
*gi (largeco) eks: gibel - longa
 
*go (male al gi) godod - malgranda
 
*gu (male al ci) guboc - malsama
 
*ha (havo) hab - havi
 
*he (gajno) hec - akiri
 
*hi (voli posedon) eks: hiv - avidi
 
*ho (transferi propraĵon) eks: hob - doni
 
*hu (perdi posedon) eks: hum - malligi
 
*i (preposicio) eks: in - en
 
*ja (rilato) eks: jabefu - referenco
 
*je (komenco) eks: jeb - komenci
 
*ji (mezo) eks: jifob - centra
 
*jo (fino) eks: jobed - konkludi
 
*ju (ordigo) eks: jubuf - uniformigi
 
*ka (verboj de forto) eks: kaf - ĵeto
 
*ke (lokomovo) eks: kecev - marŝi
 
*ki (k plus i) (preposicio) eks: kidjeb - apud
 
*ko (male al ki) eks: kobec - for
 
*ku (ĉanĝo) eks: kubed - alia
 
*la (pozitiva) eks: labic - nune
 
*le (vegetala anatomio) eks: lecag - rizomo
 
*li (vivo) eks: libo - viva
 
*lo (male al li) eks: lobod - morta
 
*lu (vegetalaj nomoj) eks: lugacan - akvomelono
 
*ma (male al la) eks: mabob - nereala
 
*me (besta anatomio) eks: mebac - korpo
 
*mi (voĉo, krio) eks: mibex - bleki
 
*mo (ekspresiva ago) eks: mokef - lamenti
 
*mu (besta regno) eks: mugsaf - buŝo
 
*n (negativo, malo) eks: nau - nenieco
 
*o (male al i) eks: obo - malantaŭe
 
*pa (ilo) eks: paltaf - tondilo
 
*pe (ujo) eks: pefal - botelo
 
*pi (vojaturo) eks: pibwad - radarko
 
*po (manĝaĵo) eks: pojag - saŭco
 
*pu (forigita materio) eks: pucag - balaaĵo
 
*ra (persono) eks: radac - knabo
 
*re (havi ideon) eks: rebec - pensi
 
*ri (rehavi ideon) eks: ribec - rememori
 
*ro (voki, diri) eks: rofad - vokalo
 
*ru (skribi, presigi) eks: rucag - dokumento
 
*sa (senti) eks: sabap - tedo
 
*se (persona sento) eks: sedab - kontenteco
 
*si (reciproka sento) eks: sibra - amiko
 
*so (moralo, etiko, leĝo) eks: soled - meriti
 
*su (superhoma) eks: Suva - Dio
 
*ta (tempo) eks: tam - sezono
 
*te (daŭro) eks: telob - subita
 
*ti (ponto en la tempo) eks: tim - sekva
 
*to (malrapida tempo, resto, halto) eks: tokeb - ĉesi
 
*tu (mallonga tempo) eks: tubot - kelktempa
 
*u (konjukcio) eks: ud - kaj, ur - aŭ, ut - ke
 
*va (volo) eks: vadis - bonvolo
 
*ve (prospektiva volo) eks: veber - plano
 
*vi (volo pri laboro) eks: videl - kontrolo
 
*vo (kolektiva volo) eks: vobza - democratio
 
*vu (reciproka volo) eks: vudife - oferi
 
*w (demando) eks: wabek - demandi
 
*y (jeso) eks: yum - necesi
 
*za (nombro) eks: zac - du, zakic - duoble
 
*ze (kolektiva nombro) eks: zedac - homamaso
 
*zi (re-) eks: zibec - rediri
 
*zo (printa listo) eks: zobac - katalogo
 
*zu (daŭro) zubolo - (stabileco)
 
 
Nombroj (1-10): zab, (zac), zad, zaf, zak, zal, zam, zan, zar.
 
==Sintakso==
 
Ro estas S-V-O lingvo kun [[SVO]]-vortordo.
 
=Bibliografio=
=Eksteraj ligoj=
 
[http://www.langmaker.com/outpost/ro.htm Ro language] (en la angla)
 
 
360

redaktoj