Praprusoj: Malsamoj inter versioj

112 bitokojn aldonis ,  antaŭ 11 jaroj
e
roboto aldono de: an:Prusians; cosmetic changes
e (roboto modifo de: uk:Прусси)
e (roboto aldono de: an:Prusians; cosmetic changes)
[[dosieroDosiero:Baltų gentys 12-as amžius.svg|thumb|260px|<center>proksimumaj setloteritorioj de la baltaj popoloj dum al 12-a jarcento. Orientaj baltoj en bruna, okcidentaj en verda koloroj.]]
[[dosieroDosiero:Prussian clans 13th century.png|thumb|260px|<center>pli singarda mapo de la prusaj triboj dum la 13-a jarcento laŭ la ''Encyclopaedia Lithuanica'';<br /> grize: la "galindoj" markitaj kiel baltoj, sed ne kiel praprusoj,<br />la regionoj Sasnia kaj Lubavia markitaj kiel miksitaj praprusaj-slavaj regionoj]]
La '''praprusoj''' (laŭ la [[praprusa lingvo]] kaj ankaŭ la [[litova]] ''prūsai'') estis [[balta lingvaro|balta]] popolo, laŭ kiuj nomiĝis la regiono ĉe la [[Balta Maro]] sudokcidente de [[Litovio]], kiu dum la [[13-a jarcento]] estis konkerita de germanoj, kiuj poste transprenis la baltan nomon por la germanlingva regno [[Prusio]] ''(Preußen)''. En la [[germana lingvo]] oni nomas la baltan popolon ''Prußen, Prussen, Pruzzen'' respektive ''Altpreußen'' kaj en la [[latina]] ''Pruteni''; por diferencigi inter la originaj baltoj kaj postaj germanaj konkerintoj, en pluraj lingvoj oni nomas la baltojn "malnovaj prusoj" (ekzmeple [[angle]] ''Old Prussians'' aŭ [[norvege]] ''Gammelprøysserne'') respektive ''praprusoj''. La setloteritorio de la dek du praprusaj triboj estis inter la riveroj [[Vistulo]] kaj ''Minija'' ([[germane]] ''Minge''), kiu - veninte de nordo - apud la urbo [[Šilutė]] ([[germane]] ''Heydekrug'') enfluas la [[delto]]n de la rivero [[Nemunas]].
 
Arkeologiaj trovoj pruvas, ke ekde la malfrua ŝtonepoko ĝis la mezepoko la kernaj regionoj de la praprusoj estis seninterrompe loĝitaj. La ampleksigo de la setloregiono ĝis la rivero Vistulo nur okazis post la foriro de la "vistulaj ĝermanoj". La loĝantoj estis baltoj, sed malgraŭ la internacia kutimo estas malsamopinie pridiskutata, ĉu eblas subsumigi la tribojn de sudovianoj-jadvingoj, de la galingoj kaj ankaŭ de la [[skalvoj]] kiel anoj de la praprusa popolo.
 
=== Ekzemploj de lingvo ===
{{citaĵo|Nosen Theves, kur tu es Delbes,<br />
Švic gesger thoves Vardes;<br />
Penag mynys thove Mystalstibe;<br />
Topes Pratres giriad Delbšisne, tade tymnes sennes Vorsiny;<br />
Dodi momines an nose igdenas Magse;<br />
Unde geitkas pamas numas muse Nozegun, kademas pametam nsson Pyrtainekans;<br />
No vede numus panam Padomum;<br />
Svalbadi mumes nevuse Layne. Jesus. Amen.|[[Patro nia]] laŭ Simon Grunau}}
 
{{citaĵo|Theves nosen, kur tu es Delbes,<br />
Šviš gesger thoves Vardes;<br />
Pena mynis thove Visvalstybe;<br />
Topes Patres gir iat Delbešisne, tade tymnes senjnes Vorsiny;<br />
Anose igdenas Mayse dodi mums šon Dien;<br />
Pamutale mums musu Nošegun, kademas pametan nouson Pyktainekans;<br />
No vede numus panam Paadomam;<br />
Svalbadi numes ne vust Tayne.|Patro nia laŭ Simon Praetorius}}
 
En la pleja nordo de la teritorio ([[Skalvio]]) pro fuĝintoj el la litovaj regionoj [[Ĵemajtio]] kaj [[Aŭkŝtajtio]] ekestis propra dialekto, la tiel nomata praprusa-litova.
 
{{citaĵo|Teve musu, kurs esi Danguje,<br />
Buk švenčamas Vardas tavo,<br />
Ateik tavo Karalijste;<br />
Buk tavo Valle kaip Daguje, taip ir an Zemes;<br />
Duna musu dieniška duk mums ir še Diena;<br />
Atleisk mums musu Kaltes, kaip mes atoeidzjam savo Kaltiems;<br />
Ne vesk mus Pagundima;<br />
Bet gelbek mus nu Pikto.|Patro nia en norda praprusa dialekto laŭ predikanto Hennig}}
 
{{citaĵo|Lando de malhelaj arbaroj,<br />
de klaraj lagoj.<br />
Mi vidas de viaj kampoj<br />
brilajn miraklojn.<br /><br />
Fortaj kamparanoj iras<br />
malantaŭ la ĉevala plugo.<br />
Super larĝaj kampoj)<br />
flugas birdoj.<br /><br />
Kaj la maroj muĝas<br />
la kantojn de la tempo<br />
Alkoj staras kaj aŭskultas<br />
tie en la eternon.|Prusa kanto|origina teksto=Zeme tumsan medijan<br />
aiskun azzaran<br />
diriu twaian laukan<br />
zwaigstans stebuklans<br /><br />
Druzai burai guba<br />
pa kaikoplugei<br />
kirsha platuns zamjins<br />
glaudia pepalei<br /><br />
Bhe stos juros šalka<br />
stans grimans kisnan<br />
Braidei stalle kirdia<br />
stvi en praboutskan}}
 
{{Link FA|ru}}
 
[[an:Prusians]]
[[bat-smg:Prūsā]]
[[cs:Prusové]]
148 946

redaktoj