Malfermi la ĉefan menuon

Ŝanĝoj

9 bitokojn forigis ,  antaŭ 9 jaroj
sen resumo de redaktoj
[[Dosiero:Cluny-Abtei-Ostfluegel-mtob.jpg|thumb|]]
La '''abatejo de Cluny''' (esperante '''Klunizo''') situanta en la franca departemento ''[[Saône-et-Loire]]'', regiono [[Burgonjo]] apud [[Mâcon]], estis fondita la [[11-an de septembro]] [[909]] aŭ [[910, de la [[Listo de akvitanaj dukoj|duko de Akvitanujo]] kaj [[Listo de aŭvernaj grafoj|grafo de Aŭvernjo]], [[Vilhelmo la 1-a de Akvitanujo]], kiu metis ĝin sub la tujan aŭtoritaton de la [[papo]] [[Serĝo la 3-a]].
Ĝuste per tiu fondinta akto naskiĝis ankaŭ la [[ordeno de Cluny]].
 
 
Kristanoj opiniis, ke post morto iliaj animoj eniros ĉu Paradizon ĉu inferon. Por esti certaj supreniri paradizon, malriĉuloj faras pilgrimadon al iu ajn sankta loko kaj riĉuloj aĉetas "indulgojn".
Vilhelmo la dua, duko de Akvitanujo (regiono sudokcidente de Francio,) kaj grafo de Aŭvernjo, posedis romistilan vilaon en la kamparo de Klunizo. Li donis ĝin al la eklezio.
 
Li venigis Bernon , abaton de [[Beaume les MesieursMessieurs]], kie jam starasstaris abatejo, por estri la monaĥejomonaĥejon de Klunizo kaj devigi la striktan benediktan ordenregulon. Li komencis la konstruadon de la abateja preĝejo ''Cluny I''.
 
La unua abatejo enhavis relikvojn de la sanktulo, al kiu ĝi estas dediĉita, [[Sankta Petro]].
 
Post Bernon, kiu forpasis en 926, junaj abatoj estas elektitaj per voĉdono ene de la monaĥejo.
La dua abato Odon ([[926]]-[[942]]) multobligis abatejojn, en iliĉiu estris unu abatejestro: 50 estas en 931, kiam li mortas. En 931 Klunizo iĝas, dank’al la papo Johano, sendependa de ĉiu potenco.
Aymar ([[942]]-[[954]]) ricevis multaj donacojn.
 
La kvina abato Odilon ([[994]]-[[1049]]) estas tre fama kaj grava en historio de Cluny. Por forigi la timon de jaro 1000, li venigas italan arkitekton por konstruigi abatejon Sankta Beninjo en [[Dijon|Diĵono]].
En 1030, Odilon monaĥestro decidis, ke la 2a de novembro estos [[Festo de mortintoj]]. Tiu Festo disvastiĝis poste tra la tuta kristanaro.
Por lukti kontraŭ landsenjorojlandsinjoroj (ĝenerale nobeloj) kiuj senĉese interbatalasinterbatalis, li postulis pordian militinterrompon plurfoje en la semajno : dimanĉon , sabaton , vendredon ( pro morto de Kristo ) ĵaŭdon, merkredon. Milito esti ankaŭ malpermesata dum la [[Karesmo|granda fasto]], kaj [[advento]].
 
=== Cluny III ===
[[Dosiero:Dehio 212 Cluny.jpg|thumb|250px|Tria preĝejo de la abatejo (Cluny III)]]
La konstruo de ''Cluny III'', komenciĝis en [[1088]] dum la abatadoj de Hugo de Semur ([[1049]]-[[1109]]) kaj Pons de Melgueil, kiu finkonstruis ĝin en [[1130]]. Ĝi iĝis la plej granda religia konstruaĵo en la tuta Eŭropo, ĝis kiam la [[Baziliko Sankta Petro de Romo]] estis konstruita en [[1506]]. Ĝi estis 187 metrojn longa kaj 31,96 metrojn alta sub volbo.
Kiam mortis Sankta Hugo, la abatejo estis jam potenca kaj riĉa, ĉar ĝi rajtis kolekti impostojn, ricevi donacojn, ktp ...
 
Klunizo iĝis la duaranga pilgrimadloko post [[Romo]] en [[Italio]].
 
Ponce de Melgueil finkonstruigis la grandan abatejon. Li diris ke pilgrimantaj homoj vidos Paradizon surtere. Arkitekturo atingis sian paroksismon. Li kverelis kun najbara Grafo de [[Brancion|Bransiono]] ; papo subtenis tiun grafon kaj Ponce foriris, kreis monaĥejon aliloke kaj revenis poste kun armeo.
 
La nova abatejestro estis Petro la Kultinda, sed li estis juna (dudekjara)
 
La abatejo estis rabita kaj Ponce de Mergueil estis ekskomunikita. Petro la Kultinda iĝis la vera abatejestro .
 
En Francujo tiam alia ordeno disvastiĝis : ordeno de la [[Cistercianoj]], kiu riproĉis klunizan ordenon kunvivi ene de homoj, tro vivi vantomontre, ne sufiĉe preĝi ktp ...
Sekve de la [[Reconquista]] en [[Hispanio]], judoj kaj araboj instaliĝis en Francujo.
 
Petro la kultinda, kiu tradukigis la Koranon kaj la Talmudon kaj studis ilin, estis verŝajne la unua kontraŭjudulo ; li skribis ideojn kiuj utilis, en [[Lyon|Liono]], dum la kunveno (Koncilio)... ,kiu organizis [[inkvizicio]]n - terura afero : arestado kaj bruligo de ne-katolikaj homoj.
Abato Petro mortis en 1156.
 
 
La [[bieno]] de la abatejo estis vendita en [[1798]]. La abatejo estas vendita kaj utilas kiel [[ŝtonminejo]].
Kiam, nun, oni promenas tra la stratoj de la urbo, videblas partoj de skulptaĵoj de la abatejo.
 
En 1801 la prefektejo (reprezantanto de ŝtato) postulis malkonstruadon de granda parto de kluniza abatejo. Ĉevalbredejoj por [[Napoléon Bonaparte|Napoleono la unua]] (imperiestro) anstataŭis ĝin, (ili daŭre ekzistas).
== Nova vivo ==
 
Feliĉe, danka’al [[Prosper Mérimée]] ministro pri kulturheredaĵo, la abatejo de Klunizo estis la unua heredaĵa monumento, pri kiu oni zorgis.
 
Victor Duruy, franca ministro pri edukado, instaligas teknikan lernejon por la apudaj (45 kmn for en [[Le Creusot]] ) laboristoj, teknikistoj de metalurgiaj fabrikoj Schneider.
 
Tiu lernejo iĝos Nacia Lernejo de Artoj kaj Metioj depost 1905 ; la abatejo- ĉefe la monaĥejo rekonstruita je la 18a jarcento - gastigas centron ENSAM por instrui inĝenierojn pri Arts-et-Métiers (Artoj kaj Metioj) (nomitaj Gadzarts).
 
Hodiaŭ restas nur malgranda parto de Klunizo la 3-a. Nur la suda sonorilturo de la transepto nomita "de la benita akvo", kies kupolo estas oktogona, ankoraŭ ekzistas. Tiu -ĉi lasta konsistigas malpli ol 10 % de la surfaco de Klunizo, kiu estis la dua plej granda preĝejo en la mondo.
 
Sperta arkeologo, la usonano Keneeth J. KONNANT, ekde 1928 estris prifosadojn.
 
Nun faka asocio “ IN“IN SITU" konceptis virtualan bildon de la abatejo, kiu estas videbla kiam oni vizitas la faman abatejon.
 
Pri la 1100a DATREVENON Dede ABETEJOABATEJO de CLUNY en muzeo de XI’ANG staras multaj steleojnsteleoj.
Unu el ili estas atesto de alveno de la unaj kristanoj nomitaj “nestorianoj”en Ĉinio.
 
Anino de asocio “Ĉinio en Klunizo” veturis al XI’AN, invitis faman belskribiston kaj lialian kunkunlaborantokunkunlaboranton. Ili gravuros sur steleon en Cluny poemon verkitan de fama poeto kaj pejzaĵpentristo WANG WEI. Franca loka skulptisto gravuros la francan tradukon sur alia flanko.
 
26

redaktoj