Kalmuka lingvo: Malsamoj inter versioj

22 bitokojn forigis ,  antaŭ 9 jaroj
sen resumo de redaktoj
e (roboto modifo de: pms:Lenga kalmyk-oirat; cosmetic changes)
* asimiladon en la pli granda, pli superreganta kulturo. Kune, tiuj faktoroj interrompis la intergeneracian lingvotranssendon.
 
Al Kalmukoj estis permesite reveni al iliasia patrujo en 1957 post 14 jaroj en ekzilo. En konsento kun ilia reveno, la sovetregistarosoveta registaro reinstalis la Kalmukan Sendependan Oblaston kaj poste reestablis la Aŭtonoman Respublikon de Kalmukio. La [[rusa lingvo]], aliflanke, fariĝis la oficiala lingvo de la respubliko, kaj sovetiigo estis trudita al la Kalmukoj, kondukante al drastaj tranĉoj en Kalmuka lingveduko. La cirila alfabeto iĝis firme establitaestabliĝis inter la Kalmukoj (kaj ankaŭ ĉe aliaj popoloj). Ekzemple, libroj, periodaĵoj, gazetoj, ktp., estis publikigitaj uzantajuzante ĝin. De la malfruaj [[1970-aj jaroj]], la rusa lingvo iĝis la unua instruadlingvo en ĉiuj lernejoj en la respubliko.
 
Dum la periodo de [[Perestrojko]], kalmukaj lingvistoj, en kunlaborokunlabore kun la kalmuka registaro, planis kaj provis efektivigi la reanimadonrevigligon de la kalmuka lingvo. Tiu reviviĝo estis vidita kiel integrita parto de la refirmigo de kalmuka kulturo. En grava simbola gesto, la kalmuka lingvo estis deklarita oficiala lingvo de la respubliko, donante al ĝi egalan statuson kun la rusa lingvo kun respekto al oficiala registara uzo kaj lingveduko.
 
== Geografia Distribuadodistribuo ==
La plimulto de kalmukaj lingvoparolantoj vivasloĝas en la [[Respubliko de Kalmukio]], kie ĝi estas oficiala lingvo. GrupetoGrupetoj de kalmukaj lingvoparolantoj vivasloĝas ankaŭ en [[Francio]] kaj [[Usono]], sed la uzo de kalmuka lingvo estas en krutadraste malkreskomalkreskanta. En tiuj tri lokoj, la fakta nombro da parolantoj estas nekonataj. KalmukaLa kalmuka lingvo estas rigarditarigardata kiel endanĝerigita lingvo.
 
== Lingva Klasifikoklasado ==
La plimulto de kalmukaj lingvoparolantoj vivas en la [[Respubliko de Kalmukio]], kie ĝi estas oficiala lingvo. Grupeto de kalmukaj lingvoparolantoj vivas ankaŭ en [[Francio]] kaj [[Usono]], sed la uzo de kalmuka lingvo estas en kruta malkresko. En tiuj tri lokoj, la fakta nombro da parolantoj estas nekonataj. Kalmuka lingvo estas rigardita kiel endanĝerigita lingvo.
La kalmuka lingvo estas historie la plej elstara dialekto de la oirata lingva familio. Ĝi estas preskaŭ identa al la Oirat-dialektoj trovitaj en Mongolio kaj la Ĉina Popola Respubliko, kaj fonologie kaj morfologie. La diferencoj en dialektoj, aliflanke, koncernas la vortprovizon, tial keĉar la kalmuka lingvo estis influita kaj adoptis vortojn de la rusa lingvo kaj diversaj tjurkaj lingvoj.
 
Du gravaj ecoj kiuj karakterizas kalmukan lingvon estas [[aglutineco]] kaj vokala harmonio. En aglutina lingvo, vortoj estas formitaj per ekstrajkromaj sufiksoj al ekzistantaj vortoj, nomataj radikvortoj. Prefiksoj, aliflanke, estas ne oftajoftas en la mongola lingvo. Vokala harmonio plusendas al la akordiĝoo inter la vokaloj en la radiko de vorto kaj la vokaloj en la sufikso de la vorto aŭ sufiksoj. Aliaj ecoj inkludas lainkluzivas foreston de genro (kun ĝiaj distingoj de virsekso, virineca, kaj neŭtra).
== Lingva Klasifiko ==
 
Ĝi havas kelkajn elementojnkomunajn komunetrajtojn kun la uralaj kaj ujguraj lingvoj, kiukio reflektas sianĝian originondevenon de la komuna lingvo de la Oiratoj, unuiĝo de kvar Oirataj triboj kiuj absorbis iujn ugriajn kaj turkajn tribojn dum ilia etendiĝo okcidenten.
La kalmuka lingvo estas historie la plej elstara dialekto de la oirata lingva familio. Ĝi estas preskaŭ identa al la Oirat-dialektoj trovitaj en Mongolio kaj la Ĉina Popola Respubliko, kaj fonologie kaj morfologie. La diferencoj en dialektoj, aliflanke, koncernas la vortprovizon, tial ke la kalmuka lingvo estis influita kaj adoptis vortojn de la rusa lingvo kaj diversaj tjurkaj lingvoj.
 
Du gravaj ecoj kiuj karakterizas kalmukan lingvon estas aglutineco kaj vokala harmonio. En aglutina lingvo, vortoj estas formitaj per ekstraj sufiksoj al ekzistantaj vortoj, nomataj radikvortoj. Prefiksoj, aliflanke, estas ne oftaj en mongola lingvo. Vokala harmonio plusendas al la akordiĝoo inter la vokaloj en la radiko de vorto kaj la vokaloj en la sufikso de la vorto aŭ sufiksoj. Aliaj ecoj inkludas la foreston de genro (kun ĝiaj distingoj de virsekso, virineca, kaj neŭtra).
 
Ĝi havas kelkajn elementojn komune kun la uralaj kaj ujguraj lingvoj, kiu reflektas sian originon de la komuna lingvo de la Oiratoj, unuiĝo de kvar Oirataj triboj kiuj absorbis iujn ugriajn kaj turkajn tribojn dum ilia etendiĝo okcidenten.
 
== Skribosistemoj ==
La literatura tradicio de Oiratoj fontas el la 11-a jarcento, kiam la Uigura skribsistemo estis ekuzataekuziĝis. La oficiala kalmuka alfabeto, nomita ''Todo Bichig'' ("klara skribo"), estis kreita en la [[17-a jarcento]] fare de kalmuklingva Buddhista monaĥo nomita Zaya Pandit. En 1924 tiu skribsistemo estis anstataŭigita per cirila skribsistemo, kiu estis prirezignita en 1930 favore de latina skribsistemo. La latina skribsistemo estis siavice anstataŭigita per alia cirila skribsistemo en 1938. Tiuj skribreformoj efike interrompis la Oiratan literaturan tradicion.
 
La literatura tradicio de Oiratoj fontas el la 11-a jarcento kiam la Uigura skribsistemo estis ekuzata. La oficiala kalmuka alfabeto nomita ''Todo Bichig'' ("klara skribo") estis kreita en la [[17-a jarcento]] fare de kalmuklingva Buddhista monaĥo nomita Zaya Pandit. En 1924 tiu skribsistemo estis anstataŭigita per cirila skribsistemo, kiu estis prirezignita en 1930 favore de latina skribsistemo. La latina skribsistemo estis siavice anstataŭigita per alia cirila skribsistemo en 1938. Tiuj skribreformoj efike interrompis la Oiratan literaturan tradicion.
 
La modifita cirila alfabeto uzita por la kalmuka lingvo estas kiel sekvas: