Malfermi la ĉefan menuon

Ŝanĝoj

42 bitokojn forigis ,  antaŭ 9 jaroj
sen resumo de redaktoj
[[Geografio]] > [[Azio]] > [[Irano]] > Esfahano
----
* '''Koordinatoj:''' {{koordinatoj gm|32|40|N|51|38|E}}
* '''horzono:''' [[GMT]]+3,5h
[[Dosiero:Moschee-isfahan.jpg|thumb|<center>La vendreda moskeo de Esfahano]]
 
[[Esfahano]] ([[persa lingvo|perse]], ''Esfahan'', en [[araba lingvo|arabaj]] literoj, per kiuj [[persa lingvo|la persa]] skribiĝas: '''اصفهان ''', t.e.: esfahAn) iam estis la ĉefurbo de [[Irano]] kaj unu el la plej grandaj urboj de la mondo, epitetita "duono de la mondo". Ĝi floris inter [[1050]]-[[1722]], precipe en la [[17-a jarcento]] sub la [[safavida dinastio]], kiam ĝi estis la ĉefurbo de [[Persio]] (= nuna Irano). Eĉ hodiaŭ, la urbo restas unu el la plej belegaj de la mondo, havante belegajn avenuojn, kovritajn pontojn kaj multe de palacoj, moskeoj kaj minaretoj. Ĝi estas fama pro sia [[islama arkitekturo]]. Kiel [[Ateno]] aŭ [[Parizo]], ĝi estas parto de la kultura heredaĵo de homaro.
de [[Irano]] kaj unu el la plej grandaj urboj de la mondo, epitetita "duono
de la mondo". Ĝi floris inter [[1050]]-[[1722]], precipe en la
[[17-a jarcento]] sub la [[safavida dinastio]], kiam ĝi estis la
ĉefurbo de [[Persio]] (= nuna Irano). Eĉ hodiaŭ, la urbo restas unu
el la plej belegaj de la mondo, havante belegajn avenuojn, kovritajn
pontojn kaj multe de palacoj, moskeoj kaj minaretoj. Ĝi estas fama
por sia [[islama arkitekturo]]. Kiel [[Ateno]] aŭ [[Parizo]], ĝi estas parto
de la kultura heredaĵo de homaro.
 
'''La nombroj:''' Esfahano estas 340 km sude de [[Tehrano]] kaj estas la dua plej granda urbo en Irano, havante pli ol unu milionon da loĝantoj. Ĝi staras 1590 m super marnivelo kaj ĝuas 355 mm da pluvo po jaro, simile al [[Denvero, Koloradio|Denvero]], [[Usono]] en alteco kaj sekeco. La temperaturo
kutime estas inter 2 kaj 28 C. La urbo staras ĉe la [[Zajande-Rivero]] kaj ĉe la ĉefa nordsuda kaj orientokcidenta vojoj de Irano.
staras 1590 m supermare kaj ĝuas 355 mm da pluvo po jaro, simile
al [[Denvero, Koloradio|Denvero]], [[Usono]] en alteco kaj sekeco. La temperaturo
kutime estas inter 2 kaj 28 C. La urbo staras ĉe la
[[Zajande-Rivero]]
kaj ĉe la ĉefa nordsuda kaj orientokcidenta vojoj de Irano.
 
== Historio ==
'''La regintoj:''' La [[araboj]] konkeris la urbon en
La [[araboj]] konkeris la urbon en 642, kaj disvastigis [[islamo]]n. Ili starigis Esfahanon kiel ĉefurbo de provinco. Dum la [[11-a jarcento]], la islama filozofo [[Aviceno]] loĝis kaj instruis tie. Poste en la jarcento, en [[1051]], la [[selĝukidoj|selĝukido]], [[Toghril Beg]], kaptis la urbon, ankaŭ stariginte ĝin kiel ĉefurbo. La urbo floris sub la selĝukidoj ĝis ĉirkaŭ 1200. En [[1387]], la urbo estis tre sange konkerita de [[Timuro]]. La
642, portinte [[islamo]]n. Ili
urbo fine ĝuis sian oran epokon dum la [[17-a jarcento]] sub la ŝaho [[Abaso I]], kiu starigis ĝin kiel ĉefurbo de la [[safavida dinastio]]. Multo de la belegaj konstruaĵoj estis konstruita dum ĉi tiu tempo. Post jarcento, konkerite de la afganoj en [[1722]] post sieĝo, la urbo kadukiĝis, multe de ĝi iĝis ruino. Kvankam la [[Afganio|afganoj]] estis la supraĵa kaŭzo de la disfalo de Esfahano, la plej profunda kaŭzo estis la markomerco de [[Nederlando]]: Esfahano riĉiĝis per la transtera komerco trans [[Azio]]n, sed ĉi tiu komerco velkis kiam la nederlandanoj povis transporti la samajn varojn malpli koste trans maron.
starigis Esfahanon kiel ĉefurbo de provinco. Dum la [[11-a jarcento]], la islama filozofo [[Aviceno]] loĝis kaj instruis tie.
Poste en la jarcento, en [[1051]], la [[selĝukidoj|selĝukido]], [[Toghril Beg]], kaptis la urbon, ankaŭ stariginte ĝin kiel ĉefurbo. La
urbo floris sub la selĝukidoj ĝis ĉirkaŭ 1200. En
[[1387]], la urbo estis tre sange konkerita de [[Timuro]]. La
urbo fine ĝuis sian oran epokon dum la [[17-a jarcento]]
sub la ŝaho [[Abaso I]], kiu starigis ĝin kiel ĉefurbo de la
[[safavida dinastio]]. Multo de la belegaj konstruaĵoj estis
konstruita dum ĉi tiu tempo. Post jarcento, konkerite de la
afganoj en [[1722]] post sieĝo, la urbo kadukiĝis, multe
de ĝi iĝis ruino. Kvankam la [[Afganio|afganoj]] estis la supraĵa kaŭzo de
la disfalo de Esfahano, la plej profunda kaŭzo estis la
markomerco de [[Nederlando]]: Esfahano riĉiĝis per la transtera komerco
trans [[Azio]]n, sed ĉi tiu komerco velkis kiam la nederlandanoj
povis transporti la samajn varojn malpli koste trans maron.
 
Esfahano ne fine reviviĝis ĝis la [[20-a jarcento]] sub la [[ŝaho]] [[Reza Pahlavi]].
[[ŝaho]] [[Reza Pahlavi]].
 
Hodiaŭ Esfahano estas la dua plej granda urbo en Irano (Tehrano estas unua), farante kahelojn, tapiŝojn, teksaĵojn (precipe de kotono), ŝtalon kaj benzinon. Ĝi havas universitaton kaj metroon. Partnera urbo en Eŭropo estas la universitata urbo [[Dosiero:Flag_of_Germany.svg|20px]] [[Freiburg]] en [[Germanio]].
estas unua), farante kahelojn, tapiŝojn, teksaĵojn (precipe de kotono), ŝtalon kaj benzinon. Ĝi havas universitaton kaj metroon. Partnera urbo en Eŭropo estas la universitata urbo [[Dosiero:Flag_of_Germany.svg|20px]] [[Freiburg]] en [[Germanio]].
 
== Turismaj vidindaĵoj ==
'''La lokoj turistaj:''' la
La ĉefaj vidindaĵoj estas la Moskeo de Imamo (antaŭe nomita Moskeo de Ŝaho), la Reĝa Palaco, la moskeo de Ŝejko Lotf-ol-laho kaj Placo de
Imamo (en la urba centro).
 
== Eksteraj ligiloj ==
'''Ligilo'''
{{el}}* [http://www.metropla.net/as/esfa/esfahan.htm Metroo de Isfahano]
 
<br clear=all>
{{Commons|Isfahan}}
{{projektoj|commonscat=Isfahan}}