Ĵemajtia dialekto: Malsamoj inter versioj

29 bitokojn aldonis ,  antaŭ 10 jaroj
e
roboto aldono de: pnb:سیموگیٹین; cosmetic changes
e (roboto modifo de: en:Samogitian language)
e (roboto aldono de: pnb:سیموگیٹین; cosmetic changes)
La ĵemajtia malsamas de la norma litova lingvo laŭ [[fonetiko]], [[vortaro]] kaj [[morfologio]]. Ankaŭ iuj verboformoj malsamas.
 
Multaj vortoj kaj parolturnoj komplete malsamas de la norma litova, ekzemple ''kiuocis'' - korbo (litove krepšys), ''tevs'' - maldika (litove plonas) aŭ ''a jebentas!'' - "ne povas esti!" (litove negali būti!).
 
== Subdialektoj ==
La ĵemajtia dividiĝas al tri grandaj subdialektoj: norda, parolata en la regiono de la urboj [[Telšiai]] kaj [[Kretinga]], okcidenta (nun preskaŭ elmortinta), parolata en regiono ĉirkaŭ [[Klaipėda]], kaj suda, parolata en la regionoj de [[Varniai]], [[Kelmė]], [[Tauragė]] kaj [[Raseiniai]].
 
Historie, la tri subdialektoj estas klasigataj pro la prononco de la litova vorto ''duona'' ("pano"). La parolantoj estas nomataj '''Dounininkai''' (de ''Douna''), '''Donininkai''' (de ''Dona'') kaj '''Dūnininkai''' (de ''Dūna'').
 
Dum la norda kaj suda el tiuj subdialektoj de la ĵemajtia dialekto ankoraŭ ekzistas, post la jaro [[1945]] fakte malaperis la tria, kiu ekzistis en la pleja okcidento ĉirkaŭ la urbo Klaipėda kaj ĉe la bordo de la [[Balta Maro]] (do parte en la historia regiono [[Eta Litovio]] kiu dum longa tempo estis parto de la germanlingva [[Orienta Prusio]]): Ĝiaj enloĝantoj fuĝis aŭ estis forpelitaj de sovetuniaj aŭtoritatoj. La parolantoj de tiu okcidenta ĵemajtia subdialekto ekde la 16-a jarcento nomis sin ''Lietuvininkai'' ("Litovianoj"), kaj post la fino de la 19-a jarcento "Prūsai" (laŭ la balta popolo de [[praprusoj]] kiu pro forta militado de la [[ordeno de germanaj kavaliroj]] estis komplete mortigita jam dum la 12-a jarcento). Post la [[Dua Mondmilito]] la regionon ĉirkaŭ Klaipėda ekloĝis homoj el la nordo kaj sudo de Ĵemajtio, kaj ankaŭ el aliaj regionoj de Litovio.
 
== Politika situacio ==
 
La ortografio baze uzas la samajn literojn kiel la litova lingvo, kun la sekvaj diferencoj:
[[ImageDosiero:Smg-long_e.jpg|thumb|<center>la longa ė (ė ėlguojė)]]
* Ne ekzistas [[vokalo]]j kun la hoko "[[ogoneko]]": '''ą''', '''ę''', '''į''', '''ų''')
* Ekzistas kvar aldonaj longaj vokaloj, skribitaj kun horizontala supersigna streko ([[makrono]]): '''ā''', '''ē''', '''ō''' (samkiel en la [[latva lingvo]]) kaj '''ė̅''' (vidu la apudan bildon).
* La longa '''i''' en la ĵemajtia dialekto estas skribita kun horizontala supersinga streko '''ī''' (dum en la norma litova lingvo temas pri '''y''').
Ekzistas du aldonaj [[diftongo]]j en la dialekto, kiuj poe skribiĝas per du literoj: '''ou''' kaj '''ėi'''.
 
Ĉar antaŭe estis malfacile tajpi kaj presi tekstojn per tiuj nekutimaj diakritaj literoj, malnovaj dialektaj tekstoj uzis duoblajn literojn anstataŭ la supersignaj strekoj por longaj vokaloj: do '''aa''' por '''ā''' kaj '''ee''' por '''ē'''. Nun la ĵemajtia kultura asocio malkuraĝigas utiligi tiujn helpokonstruaĵojn kaj rekomendas uzi la verajn diakritajn literojn, kiuj alireblas en la komputila [[Unikodo|Unikoda literaro]].
== Eksteraj ligiloj ==
{{InterWiki|code=bat-smg|lingvo=ĵemajtia}}
* [http://samogitia.mch.mii.lt/index-en.htm pri la dialekto en la angla]
* [http://samogitia.mch.mii.lt/KALBA/girdstr.en.htm#Map Mapo de Litovio kun la limoj de la ĵemajtia dialekto]
* [http://bat-smg.wikipedia.org/wiki/Lietoviu_-_%C5%BEemaitiu_ruod%C5%AB_%C5%BEuod%C4%ABns ĵemajtia vortaro en la dialekta vikipedio]
 
[[Kategorio:Baltaj lingvoj]]
[[no:Samogitisk]]
[[pl:Język żmudzki]]
[[pnb:سیموگیٹین]]
[[pt:Samogiciano]]
[[ru:Жемайтское наречие]]
148 811

redaktoj