Jakobo el Edessa: Malsamoj inter versioj

2 bitokojn aldonis ,  antaŭ 8 jaroj
sen resumo de redaktoj
e (r2.7.1) (robota aldono de: en:Jacob of Edessa modifo de: de:Jakob von Edessa, fr:Jacques d'Édesse)
|aktiveco = ''episkopo de Edessa''
|-
|aktiveco2 = ''teologo, vekristoverkisto''
|-
|aktiveco3 = ''tradukisto el la greka al la siria lingvoj''
Jakobo el Edessa naskiĝis en Aindaba najbare de [[Alepo]], eble en [[640]], studis kaj kleriĝis ĉe la famega monaĥejo de [[Ken-neshre]] (sur la maldekstra bordo de la rivero [[Eŭfrato]], kaj poste en [[Jergbo]] kaj fine en [[Aleksandrio]].
 
Reveninte el Aleksandrio Jakobo estis elektita episkopo de Edessa (hodiaŭ: Sarug) sugeste de lia amiko Atanasio la 2-a, [[patriarko]] de [[Antiokio]]; oficis en tiu tasko laŭ nur tri aŭ kvar jaroj ĉar lia severa aplikado de la ekleziaj kanonoj kaj samtempa manko de subteno de la antiokia patriarko Juliano posteulo de Atanazio la 2-a, li rezignis la oficon sed ne antaŭ ol li bruligis ekzempleron de la ekleziaj kanonoj ĝuste antaŭ la sidejo de la antiokia patriarko. Post tio, li ritiriĝisretiriĝis en la monaĥejon de Eusebona (Sirio) kie, laŭ 11 jaroj, instruis pri [[Psalmaro]] kaj kiel legi la Sanktajn Skribojn en la greka; sed eĉ tie li spertis oponon ĉar la monaĥaro malŝatis kaj la grekojn kaj la grekan lingvon. Fine li monaĥe restadis en monaĥejo de Qenneshrin.
 
En nova monaĥa sidejo, najbare de Edessa, episkopo Jakobo laŭdum naŭ jaroj kolektis kaj reviziis, kaj ankaŭ modifis, la [[Peshitta]]n, la sirilingvan version de la [[Malnova Testamento]] profitante de sia lerteco klere konsulti la samlibrajn grekajn versiojn.
 
Fine li estis revenigita al sia komenca ofico, tiu de la episkopa funkcio en Edessa, sed tiun li plenumis nur laŭdum kvar monatoj ĉar (708) ĉi foje eloficigita de la morto.
 
== Teologia penso ==
Lia kristanismo fidelas al tiu de la Siria Eklezio, kies ortodoksio (akordo kun la dogmoj de la Granda Eklezio) kriziĝas pro inklino al [[monofizismo]]. Al kelkaj esploristoj pri la teologia penso de Jakobo el Edessa ŝajnis ke lia doktrino inklinis pli al la du naturoj en Kristo ol al unusola, do ke li akordiĝis kun la ortodoksio: [[Giuseppe Simone Assemani| Assemani]] <ref>1911, artikolo=Jacob of Edessa [http://www.1911encyclopedia.org/Jacob_Of_Edessa] </ref> provis montri lian distanciĝon el monofizismo, sed mem devis sin korekti post atenta legado de ĉiuj ĉitenajĉitemaj liaj verkoj. <ref> Lamy, ''Syrorum de fide'', pp.206 ss.teksteroj el "la libro el la kono pri la bono kaj malbono", 1893</ref>
 
== Verkoj ==
La plej parto de la verkoj de Jakobo el Edessa estis reelfositaj kaj publikigitaj en 1911 el la ''Biblioteca Orientalis'' de Assemani kaj el la studoj kaj katalogo de orientalisto [[William Wright (orientlisto)|William Wright]], kies esploraĵoj konserviĝas ĉe “British''Brita muzeoMuzeo''.
 
=== Pribibliaj komentarioj kaj aliaj verkoj ===
Jakobo produktis revizion de la biblioBiblio, bazita sur la Peshitta. Wright nomas tiun revizion “stranga ekletikaĵo”eklektikaĵo”. De ĝi en Eŭropo pluvivis , epoke de Wright, nur kvin volumoj. Tiu verkado estis la lasta provo de reviziado de la Malnova Testamento en la Siria Ortodoksa Eklezio. Jakobo ankaŭ estis la ĉefa fondinto de sirilingva Masora paralela al tiu hebrea. Jakobo ankaŭ verkis komentariojn kaj skoliaron pri Biblio. Specimenoj de tiuj verkoj troviĝas kaj en Assemani kaj William Wright. Verkistoj de postaj epokoj nemalofte referencas al Jakobo kiel al “interpretanto de la Biblio”.
 
Li verkis ankaŭ ''Hexaemeron'', nome traktaton pri la ''ses tagoj de la kreado''. Manuskriptojn de tiu verko oni trovis enkaŭankaŭ en Okcidento, ekzemple en [[Liono]] kaj [[LeidaLeiden]]. Tiu estis lia lasta libro, kiu tamen restis nekompletannekompleta: ĝi estos kompletigita de lia amiko Georgo, episkopo de nomadaj araboj.
 
Li tradukis al la siria ankaŭ la grekan apokrifaĵon, eble de “Zozimo”, la ''Historion de Rekabitoj''.<ref>Vidu en ''Revue''semitiques vi. 263, VII. 54, 136.</ref>
 
=== Kanonoj kaj Liturgio ===
Jakobo kreis ''kolekton de ekleziaj kanonoj''. En lia letero al pastro Addai, al miaonia epoko alveninta, estas konservita serio de kanonoj, baziĝinte sur kiuj Jakobo instruige respondas al demandoj de la pastro. <ref>Tiuj estis publikigitaj de [[Lagarde]] en ''Reliquiae juris eccl. syriace'', pp. 117 ss. kaj de [[Jean Baptiste Lamy]] en ''Dissert''. pp. 98 ss. </ref>
 
Jakobo kreis ankaŭ, prozajn kaj poeziajn, liturgiaĵojn, kaj originalajn kaj tradukajn, el la [[greka]] transdonitajn pere de liaj sirilingaj homilioj (Wright, ''Short History'', p. 145 ss.).
 
=== Filozofiaj kontribuaĵoj ===
Kun Jakobo el Edessa,la monaĥejo de Qenneshrin, kie li loĝis longatempe, fariĝis sidejo de intensa aktiveco, filozofia, teologia kaj scienca. Jakobo fariĝis aŭtoro de verko “Traktato pri Silogismoj”. Lia estas ankaŭ ''Enchiridion'' aŭ 'manlibro pri filozofiaj terminoj'. Oni atribuis al li ankaŭ tradukojtradukojn de [[Aristotelo|aristotelaj]] verkoj, kiel la “Organon”; sed ili eble eliris el alies manoj.
 
Li metis al la siria lingvo homeliojn de forpasinta antiokia patriarko Severo el Antiokio.
Jakobo pri tio ne pritraktis rekte sed nerekte per sia sinteno antaŭ la grekaj malkovraĵoj kaj deduktaĵoj. Kun li la monaĥejo de ‘’Qenneshrin’’ fariĝis ankaŭ centro de esploro en la naturaj kaj astronomiaj esploroj.
 
Ekzemple, Jakobo ne nur konvenas pri la fakto ke la tero estas ''rondeca'', sed ankaŭ liveras al siaj legantoj la spertan pruvon de tiu fakto. Rilate ĝiajn dimensiojn: ''"de '''eosto al uesto''' la teroj elakviĝintaj okupas la duonon de la sfero; de '''nordo al sudo''' la sesan parton: do ĝi estas tri fojojn pli longa ol larĝa [...]. Ĝi longas 13.000 mejlojn (ĉrkaŭĉirkaŭ 19.000 kilometrojn], kaj larĝas 4500 mejlojn (6700 kilometrojn)'', kio farus 38 500 kilometrojn de cirkonferenco. Jakobo, startinte el tiuj datenoj, provas ankaŭ dedukti la pezon kaj kokludaskonkludas per tiu informo: ''«Oni diras ke fronte <ref >Se esti preciza, oni kontestis tiun “fronte” favore al alia adverbo “post”.</ref> al [[Hispanio]] kaj [[Heraklaj Kolonoj]], ĝis la lando de ĉinoj, kiu situas oriente de [[Hindio]], estas tero nekonata kaj senloĝa”''.
al [[Hispanio]] kaj [Heraklaj Kolonoj]], ĝis la lando de ĉinoj, kiu situas oriente de [[Hindio]], estas tero nekonata kaj senloĝa”''.
 
Jakobo intuicias ke la luno kaj planedoj ne produktas mem la lumon; ke la fazoj de la luno estas simpla problemo de perspektivoj. Li sukcesas trafi la metodon por precizigi la longon de nokto kaj tago sub ĉiu latitudo, vintre kaj somere (de Aleksandrio, [[Merv]], ktp). [http://www.rivstoricavirt.com/rivstoricavirt_sito/Corpoaraba1.htm]
 
== Bibliografio ==
* [[Anton Baumstark junior]]: ''Geschichte der syrischen Literatur mit Ausschluss der christlich-palästinischen Texte''. Bonn 1922, S. 248ff.
* Bas ter Haar Romeny (Hrsg.): ''Jacob of Edessa and the Syriac Culture of His Day''. Brill, Leiden/Boston 2008 (mit aktueller Literatur).
* Karl-Erik Rignell: ''A Letter from Jacob of Edessa to John the Stylite of Litarab concerning ecclesiastical Canons''. Lund 1979.
189 115

redaktoj