Sudokcident-amazonaj humidaj arbaroj: Malsamoj inter versioj

sen resumo de redaktoj
[[Dosiero:Manu riverbank.jpg|thumb|220px|Bordo de Manu-Rivero, Manu Nacia Parko, Madre de Dios, [[Peruo]].]]
La '''Sudokcident-amazonaj humidaj arbaroj''' estas [[Tutmondaj 200]]-unuo difinita far la [[Monda Natur-Fonduso]] ( WWF ). Ĝi enhavas iujn el la plej riĉaj kaj plej grandaj areoj de sendifekta tropika [[pluvarbaro]] trovita en la tuta [[Amazona Baseno]]. Tiuj [[arbaro]]j estas la vivejo de [[Emblemo|emblemaj]] [[Specio (biologio)|specioj]] kiaj la [[jaguaro]] kaj la [[amerika harpio]], tre minacitaj en aliaj amazoniaj regionoj, de [[dekduo]]j da indiĝenaj grupoj, kelkaj el kiuj neniam havis interrilatojn kun la [[Okcidenta civilizo]], kaj de dissemitaj grupoj de [[Tradicio|tradiciaj]] [[nukso]]kolektantoj kaj[[Kaŭĉuko| kaŭĉukumistoj]]. Malgraŭ sia relativa izoliteco, la Sudocident-amazonaj humidaj arbaroj estas minacitaj per la vojkonstruado kiu disponigas aliron al kreskanta [[loĝantaro]] de [[Hubo|hubuloj]], [[nafto]]-kaj-[[gaso]]-prospektorado, same kiel grandskala [[brutaro]]bienumado kaj agro[[entrepreno]].
==Priskribo==
 
Kovrante 2 093 811 km² de plien norda [[Bolivio]], sudorienta [[Peruo]] kaj okcidenta kaj centra [[Brazilujo]], tiuj arbaroj daŭre enhavas iujn al kelkaj el la plej grandaj areoj de sendifekta [[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj|tropika pluvarbaro]] ene de la tuta Amazon[[Amazona Baseno]]. Atingante la piedmontetojn de [[Andoj]], la Sudokcident-basenoamazonaj humidaj arbaroj estas influitaj de la submontara [[medio]] kiu produktas diversspecajn [[Klimato|klimatajn]] kaj [[Edafologio|edafajn]] kondiĉojn. La alta pluvokvanto, kompleksa [[topografio]], kaj influo de sudaj mezvarmaj [[vento]]j produktas [[mozaiko]]n de vivejoj kaj [[ekosistemo]]j ene de la malaltebenaĵan tropikan arbaron, kontribuante al la totala alta nivelo de [[biodiverseco]]. Tiaj kondiĉoj kontribuas al la formado de ekologie unika sudokcidenta arko de malaltebenaĵaj tropikaj arbaroj, gastigante unu el la plej riĉaj kaj la plej sendifektaj [[Plantokomunumo (ekologio)|arbarokomunumoj]] de la [[Tero]].
==Biodiverseco==
Atingante la piedmontetojn de [[Andoj]], la Sudokcident-amazonaj humidaj arbaroj estas influitaj de la submontara [[medio]] kiu produktas diversspecajn klimatajn kaj [[Edafologio|edafajn]] kondiĉojn. La alta pluvokvanto, kompleksa [[topografio]], kaj influo de sudaj mezvarmaj [[vento]]j produktas [[mozaiko]]n de vivejoj kaj [[ekosistemo]]j ene de la malaltebenaĵo tropikan arbaron, kontribuante al la totala alta nivelo de [[biodiverseco]]. Tiaj kondiĉoj kontribuas al la formado de ekologie unika sudokcidenta arko de malaltebenaĵaj tropikaj arbaroj, gastigante iun el la plej riĉaj kaj la plej sendifektajn [[Plantokomunumo (ekologio)|arbarokomunumojn]] de la Tero.
 
La grandaj vastaĵoj de relative neinfluita vivejo disponigas rifuĝon por multaj specioj kiuj estas tre minacitaj aliloke: la jaguaro, la amerika harpio, la grandega riverolutro ( ''Pteronura brasiliensis'' ), la nigra [[kajmano]] ( ''Melanosuchus niger'' ), [[tajasuo]] ( ''Tayassu tajacu'' ) kaj pluraj specioj de [[arao]]j kaj [[Kokoformaj birdoj|kracedoj]]. Dum plejparte nesufiĉe studite biologie, diversaj [[inventaro]]j montras ke la regiono havas unu el la plej altaj registritaj speciaj diversecindeksoj en la mondo por [[planto]]j, [[birdo]]j, [[fiŝo]]j, kaj [[papilio]]j. Multaj el tiuj specioj estas [[Endemio|endemiaj]] al la Sudokcident-amazonaj humidaj arbaroj aŭ estas jam ne trovitaj en aliaj regionoj pro premo de [[ĉasado]], detruo de sendifektaj arbarokomunumoj, kaj [[ekspansio]] de "disvolviĝo"programoj.
==Minacoj==
 
Lastatempaj [[jardeko]]j vidis la evoluon de la Sudokcidenta amazona malaltebenaĵo, kun la malfermo de la brazila limo por [[hakado kaj bruligado]]-[[agrikulturo]] kaj grandskala bienumado financita fare de la [[registaro]]j por antaŭenigi la evoluon de tiu regiono kaj trankviligi la premon de kreskantaj populacioj de hubuloj en la nordoriento kaj sudo de Brazilujo. Krome, kolonianoj de la malriĉaj andaj komunumoj de Peruo kaj Bolivio ekloĝis en la malaltaĵoj, ripetante la [[procezo]]n de [[troekspluatado]] de resursoj kiuj estis finfine malplenigitaj en siaj forlasitaj altaĵaj komunumoj. Reto de [[vojo]]j promocias tiujn [[migrado]]jn, kaj samtempe permesas aliron al multvaloraj [[ligno]]j, nafto, gaso, kaj arbaroresursoj ( speciale brazilaj nuksoj kaj kaŭĉuko ), pliigis la koloniigon de la malaltaĵaj arbaroj kaj aldonis [[streso]]n al la ekologiaj sistemoj depende de la malkreskanta areo de sendifektaj kaj fermit-[[Kanopeo|kanopeaj]] arbaroj. Malkreskinta pluvokvanto, kaŭzita ĉefe de loka [[senarbarigo]] kaj pliigita homa ĉeesto, pliigis la eblecon por ampleksaj arbaraj brulegoj, atingintaj maksimumon en la seka sezono de [[1999]] kiam milionoj da [[hektaro]]j en [[Rondonio]] kaj [[Akro (Brazilo)|Akro]] estis englutitaj per la [[flamo]]j. [[Turismo]], kvankam ebleco por konservado, ankaŭ pruvis esti minaco por la delikataj ekosistemoj de la Tambopata-Kandamo regiono laŭlonge de la [[Dipatrino-rivero|Dipatrin]]-Baseno, kaj laŭlonge de Beni-Rivero en Bolivio (Rurrenabaque).
==Ekoregionoj==
 
La Sudokcident-amazonaj humidaj arbaroj ampleksas kvar [[ekoregiono]]jn: La Humidaj arbaroj de Sudokcident-Amazonio, La Humidaj arbaroj de Juruá-Purus, La Humidaj arbaroj de Purus-Madeira, kaj la Humidaj arbaroj de Madeira- Tapajós.
==Eksteraj ligiloj==
40 827

redaktoj