Uzanto:UNiesert/provejo: Malsamoj inter versioj

sen resumo de redaktoj
(Jakob Moneta)
'''Joachim Gießner''' aŭ '''Joachim Giessner''' ({{dato|23|novembro|1903}} en [[Dresdeno]] — {{dato|25|novembro|2003}} en [[Trippstadt]], [[Rejnlando-Palatinato]]) estis germana [[fervojisto]] deĵorinta ĉe [[Deutsche Bundesbahn|Germana Federacia Fervojo]]. Kiel esperantisto li konatiĝis mondoskale pro sia faka kaj kultura laborado.
'''Jakob Moneta''' (nask. {{dato|11|novembro|1914}} en [[Błażowa]], orienta Galicio) estas germana [[ĵurnalisto]] kaj politikisto ([[PDS]]/Die Linke). De 1962 ĝis 1978 li estis ĉefredaktoro de la revuo „Metall“, eldonita de la [[sindikato]] [[IG Metall]].
 
== Profesio kaj familio ==
==Biografio==
 
Joachim Gießner komencis sian profesian karieron en la supermeza administra servo ĉe la tiama [[Deutsche Reichsbahn|Germana Regna Fervojo]].
Moneta devenas el juda familio. La patro estas teksaĵkomercisto. Post [[pogromo]] en 1918 la familio fuĝas al [[Kolonjo]]. Jakob frekventas judan reform-real-gimnazion. Post la [[abituro]] 1933 li aliĝas al la junulara ligo SJVD de la [[Socialista Laborista Partio]] (SAP) kaj engaĝiĝas en laborista sportklubo.
En majo 1933 li ekdeĵoris kiel inspektoro-aspiranto en la distrikto [[Dresdeno]]. Lia unua inspektora posteno estis de 1936 ĝis 1938 la lim-transira stacio [[Franzensbad]] ({{ĉeĥe}}: ''Františkovy Lázně''). Poste li deĵoris kiel instruisto pri fervoja mastrumado en Dresdeno kaj la distrikto.
 
Dum la [[Dua Mondmilito]] li deĵoris kiel estro de la mastrumada fervoja servo en Francio kaj Pollando. Postmilite li laboris en la tiama ''reltrafika mastrumejo'' por la okcidenta regiono en [[Bielefeld]]. Ekde 1954 li estis stacia oficejestro en la urboj [[Brunsvigo]] kaj [[Elze]] kaj de 1966 ĝis 1978 staciestro en la urbo [[Herzberg am Harz]].
Fine de [[1933]] Jakob Moneta forlasas Germanion por labori en [[kibuco]] en [[Palestino]]. Tie li organizas [[striko]]jn por la [[8-hora labortago]] kaj kunlaboras kun araboj. Post la [[araba ribelo en Palestino (1936-1939)|araba ribelo 1936-1939]] Moneta forlasas [[cionismo]]n kaj la kibucon kaj la britoj arestas lin dum 27 monatoj. Post la liberiĝo li fariĝas [[ĵurnalisto]].
 
Joachim Gießner edziĝis al ''Irene Löser'' la 11-an de Junio 1938, en sia hejma urbo Dresdeno. En 2003 la geedzoj povis festi sian ''„feran“'' (65-an) [[nuptaj jubileoj|nuptojubileon]]. Ili havis du filojn kaj unu filinon. Irene Gießner laboris inter 1970 kaj 2001 kiel jogo-instruistino en Herzberg, ŝi prizorgis belan natur-ĝardenon ĉe ilia domo kaj helpis al najbaroj kiel „plant-kuracistino“.
En 1948 li revenas al Kolonjo, kie li aliĝas al la germana sekcio (IKD) de la [[trockista]] [[4-a Internacio]]. Li fariĝas redaktoro de la tradicia [[SPD]]-organo Rejna gazeto kaj membro de la [[Socialdemokrata Partio de Germanio]] (SPD). Fine de 1953 li fariĝas sociala ataŝeo de la germana [[ambasado]] en Parizo. Krom sia oficiala laboro li engaĝiĝas - nerimarkite de siaj dungantoj - por la [[Nacia liberiga fronto (Alĝerio)|alĝeria liberiga fronto]] (FLN).
 
Post 34 jaroj kiel civitanoj de Herzberg la geedzoj translokiĝis en 2004 al maljunulejo en la [[Palatinata Arbaro]] (en la germana federacia lando [[Rejnlando-Palatinato]]), kie Joachim Gießner mortis unu jaron poste.
En 1962 li denove revenas al Kolonjo kaj la sindikato IG Metall faras lin ĉefredaktoro de sia membrogazeto „Metall“, poste ankaŭ de „Der Gewerkschafter“, kiujn li gvidas ĝis sia pensiiĝo en 1977. Sub lia gvido la [[eldonkvanto]] de „Metall“ rapide kreskas de 1,5 al 2,2 milionoj da ekzempleroj. Artikolojn kaj reporteraĵojn verkis interalie [[Ernest Mandel]] kaj [[Günter Wallraff]].
 
== Esperanto-agado ==
En 1976 Moneta iniciatas la inviton de [[Wolf Biermann]], kies fama Kolonja koncerto rezultas la malpermeson reveni al orienta Berlino kaj la perdon de la [[GDR]]-a [[ŝtataneco]].
 
Joachim Gießner interesiĝis pri la Internacia Lingvo en la jaro 1950 pere de la kultura grupo Esperanto de la [[Fervoja Sociala Organizo]]. Li fariĝis ties grava akcelanto kaj aplikanto. Li fondis Esperanto-grupojn en la urboj Bielefeld, Braunschweig, Elze kaj Herzberg. Laŭ lia iniciato la urbo Herzberg ekde 2006 portas la nom-aldonon ''„Herzberg – die Esperanto-Stadt“'' (Herzberg – la Esperanto-urbo).
En 1990 [[SPD]] eksmembrigas lin post 40-jara membreco. Li poste membriĝas en [[PDS]] kaj estas estrarano ĝis 1995.
 
En ''Fervoja Sociala Organizo'' (Bahn-Sozialwerk) Joachim Gießner estis ĉef-komisiito pri Esperanto ekde 1953 ĝis la jaro 2000. De 1956 ĝis 2002 li estis prezidanto de [[GEFA|Germana Fervojista Esperanto-Asocio (GEFA)]] kaj de 1968 ĝis 1990 ankaŭ prezidanto de [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio|Internacia Fervojista Esperanto-Federacio (IFEF)]].
Paralele al sia profesia ĵurnalista laboro li [[pseŭdonimo|pseŭdonime]] verkas artikolojn por multaj, ĉefe maldekstraj publikaĵoj.
 
Li ekkonis, ke Esperanto – kiel ĉiu alia lingvo – ne nur servas al lingva interkompreniĝo, sed ke ĝi havas ankaŭ grandan kulturan valoron. Lia kontribuo por la Esperanto-kulturo estas la praktikata interpopola kompreniĝo en multaj germanaj kaj internaciaj kongresoj de fervojistoj kaj la Esperantigo de fervojaj fakaj tekstoj kaj de pli ol kvar cent kanto-tekstoj. Li prelegis pri fakoj temoj kaj verkis interalie Esperanto-lernolibron por turkoj <ref>„Biz Esperanto öğreniyoruz“ , [registraĵo en la UEA-katalogo http://katalogo.uea.org/index.php?inf=1366]</ref>. Li disvolvis specialan metodon por la tradukado de tekstoj el ĉiuj lingvoj en Esperanton kaj li utiligis tiucele siajn kontaktojn al Esperantistoj parolantaj la koncernajn naciajn lingvojn.
Moneta dufoje vidviĝis kaj havas unu filinon.
 
Menciinda estas ankaŭ lia traduko de la libro „La lastaj infanoj de Odrovalo“ (Die letzten Kinder von Schewenborn) verkita de Gudrun Pausewang. La libro temas pri la tempo de la tiel nomita Malvarma Milito kaj la danĝero de atom-bomba milito, kaj ĝi estis tradukita eĉ en la ĉinan lingvon.
==Citaĵoj==
Frue li jam kontaktis kun Esperantistaj fervojaj kolegoj en la tiutempe ankoraj socialismaj landoj en orienta Eŭropo, ne kaŝante sian kritikan opinion. Liaj kontaktoj al homoj en tiuj landoj helpis al li post la disfalo de la orient-eŭropaj socialismaj reĝimoj, kiam li sukcesis gajni kiel novajn membrojn por F.I.S.A.I.C. (Fédération Internationale des Sociétés Artistiques et Intellectuelles de Cheminots = Internacia Fervojista Kultura Federacio) la fervoistajn organizojn de Rumanio, Bulgario, Ĉeĥio kaj Slovakio.
{{Citaĵo |teksto = La havaĵo de la tri plej riĉaj homoj kune estas same granda kiel la nacia brutto-produkto de la 48 plej malriĉaj landoj de la tero. Tio ne rajtas esti.
4.) Honorigoj:
|aŭtoro = Jakob Moneta
· 1970 Li ricevas la Oran Medalon de la Internacia Fervojista Kultura kaj Libertempa Asocio (F.I.S.A.I.C.).
|verko = |originala teksto = Das Vermögen der drei reichsten Menschen ist zusammen so groß wie das Bruttosozialprodukt der 48 ärmsten Länder der Erde. Das darf nicht sein.
· 1984 La Federacia Respubliko Germanio donas al li la Federacian Meritkrucon.
}}
· 1985 Li estas distingata per la merit-medalo de Germana Esperanto-Asocio (GEA).
· 1990 Li fariĝas Honora Prezidanto de la Internacia Fervojista Esperanto-Federacio (IFEF).
· 1995 Li fariĝas Honora Membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA).
· 2008 IFEF, la germana fondaĵo Fervoja Sociala Organizo (Bahn-Sozialwerk) kaj la urbo Herzberg starigas al li monumenton antaŭ la stacidomo de Hercbergo.
· Por 2013, je lia centa naskiĝo-tago, la urbo Herzberg am Harz planas nomi straton laŭ li.
· En la Interkultura Centro Herzberg (ICH) memorigas daŭra ekspozicio je li.
 
==Intervjuoj==
* ''[http://www.sozialismus-von-unten.de/archiv/svu5/interview_jakob_moneta.htm Ŝtato, kie judoj kaj araboj kunvivas …] ("Ein Staat, in dem Juden und Araber zusammen leben...")'' {{de}} - Luigi Wolf parolis kun Jakob Moneta pri la kaŭzoj de perforto kaj pri liaj spertoj en tiu lando.
* [http://www.nd-online.de/artikel.asp?AID=75081&IDC=&DB=Archiv ''Sen la laboristoj ne eblas ion atingi''] (''"Ohne die Arbeiter ist nichts zu erreichen"'') {{de}} - Hans-Gerd Öfinger parolas kun Jakob Moneta pri ŝancoj, malfacilaĵoj kaj strategio por nova maldekstra partio. En ''Neues Deutschland'', 16-a julio 2005
* Filmo: [http://www.youtube.com/watch?v=lRuSaL-H0pE ''„Jakob Moneta. Judo – sindikatano - socialisto“ '']. Filmo de Juri Hälker, 90-minuta, [http://www.youtube.com/user/EsperantoTutmondo spektebla en 36 ĉapitroj], {{eo}} subtekstitaj. Filmbiografio. Jakob Moneta parolas pri sia vivo.
 
== Publikaĵoj (elekto) ==
;libroj
* ''Die Kolonialpolitik der französischen KP'', Hannover 1968
* ''Aufstieg und Niedergang des Stalinismus. Zur Geschichte der KPdSU'', ISP Verlag, Frankfurt 1971 (gemeinsam mit [[Ernest Mandel]])
* ''Norbert Blüm. Herz-Jesu-Marxist oder kapitalistischer Propagandist?'' Frankfurt a. M 1985 ISBN 3-88332-088-9
* ''Mehr Macht für die Ohnmächtigen : Reden und Aufsätze'', Frankfurt a. M. 1991 ISBN 3-88332-177-X (daraus [http://www.inprekorr.de/396-jakob.htm ''Mehr Gewalt für die Ohnmächtigen''])
* ''Solidarität im Zeitalter des Skeptizismus : Kommentare aus drei Jahrzehnten'', Köln 2004
; eseoj (enretaj)
* ''[http://www.rosalŭ.de/fileadmin/rls_uploads/pdfs/109_10_Moneta.pdfhttp://www.rosalŭemburgstiftung.de/cms/fileadmin/rls_uploads/pdfs/109_10_Moneta.pdf Schweizer Erfahrungen oder das Unbehagen in der Sattheit]'', Online-Fassung eines in Heft 3 der ''aufklärung'' (Jahrgang 1952) erschienenen Textes
* [http://www.rosalŭ.de/cms/fileadmin/rls_uploads/pdfs/111_Moneta.pdf ''50 Jahre DGB - Rückblick und Ausblick''], ''UTOPIE kreativ'', H. 111 (Januar 2000), S. 34 - 44 (PDF-Datei; 73&nbsp;kB)
* [http://vsp-vernetzt.de/soz/0124141.htm ''Die Falten von Margot Honecker'', Jakob Moneta antwortet Wolf Biermann], ''Sozialistische Zeitung'' Nr.24 vom 22. November 2001, Seite 14
* [http://www.juedische-allgemeine.de/article/view/id/8026 ''Genug für alle - Warum gerade in Krisenzeiten Reiche etwas abgeben und den Wohlstand der Gesellschaft mehren müssen''] Jüdische Allgemeine vom 1. Juli 2010, Seite 1
 
== Eksteraj ligiloj==
* {{PND|11712592X}}
* [http://www.trotskyana.net/Trotskyists/Bio-Bibliographies/bio-bibl_moneta.pdf Bio-bibliografiaj informoj pri Jakob Moneta ĉe: ''Trotskyana.net (angle)] (PDF-formate; 154&nbsp;kB)
* [http://www.vsp-vernetzt.de/soz/992316.htm Artikel zum 85. Geburtstag Monetas aus der SoZ]
* [http://www.rosalŭemburgstiftung.de/cms/fileadmin/rls_uploads/pdfs/112_Juenke.pdf ''Über die Ethik der Solidarität. Eine Begegnungstagung zum 85. Geburtstag von Jakob Moneta] (PDF-Datei; 43&nbsp;kB)
 
<references/>
 
{{DEFAŬLTORDIGO:MonetaGiessner, JakobJoachim}}
 
{{vivtempo|1914|2003|MonetaGiessner, JakobJoachim}}
 
[[Kategorio:Germanaj politikistojfervojistoj]]
[[Kategorio:Germanaj ĵurnalistojFervojo]]
[[Kategorio:Germanaj judoj]]
[[Kategorio:Rezisto kontraŭ la naziismo]]
[[Kategorio:Sindikatistoj]]
 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1914]]
[[Kategorio:viro]]
 
[[de:JakobJoachim MonetaGießner]]