Malfermi la ĉefan menuon

Ŝanĝoj

13 bitokojn forigis ,  antaŭ 7 jaroj
e
"=="
La hodiaŭ nomita lando '''Usono''' (''United States of America''), ĝi ŝprucis de la brita kolonizado de [[Nord-Ameriko]], ĉefrolita de britaj enmigrintoj kiu fondis por ondegoj, inter la 17-a kaj 18-a jarcentoj, [[dek tri kolonioj]] en la atlantika marbordo de la nordamerika subkontinento, lokitaj oriente de la [[Apalaĉoj]]. Ĉi tiuj kolonioj lokis inter la francaj posedoj de la [[Kebekio]] kaj la [[Luiziano]].
 
=== Prahistorio ===
'''Homoj unuafoje venis''' al la nuna Usono ĉirkaŭ
'''-35 000''' el [[Siberio]] al [[Alasko]] (tiam kunigita per seka tero),
'''[[Glacia Epoko]]''' la amerikanoj '''ĉasis grandajn bestojn'''.[[Kennewick Man]]
 
=== 1000 ===
'''[[Vikingoj]]''' esploris kaj eble eĉ enloĝis laŭ la nordorienta
marbordo, sed ĉiu ajn kolonio mallonge daŭris. En la '''1400-oj''', iuj
eŭropanoj fiŝkaptis en la maro apude. [[Kristoforo Kolumbo]] atingis [[Puerto-Riko]]n en 1493.
 
=== 1500 ===
'''Eŭropanoj esploris''' la nunan Usonon, serĉante oron kaj
mallongan vojon al [[Ĉinio]], [[Barato]] kaj al la Insuloj de Spicoj (la
1513- [[Ponce de Leon]] malkovris [[Florido]]n. 1520-1526 [[Francisco Gordillo]], [[Esteban Gómez]] kaj [[Lucal De Allyon]] navigis longe de la orienta marbordo de Usono, ankaŭ en la Hudsono. 1526- AYLLYON faris hispanan kolonion en [[Sud-Karolino]] (San Miguel de Guadalupe). 1539- [[Hernando de Soto (esploristo)|Hernando de Soto]] kaj siaj viroj veturas tra Florido, [[Georgio]], [[Nord-Karolino]], Sud-Karolino, [[Tenesio]], [[Alabamo]], [[Misisipio]], [[Arkansaso]], [[Luiziano]]. Li malkovris kaj transiris la Misisipon Riveron en 1541. 1940- Francisco [[Vásques De Coronado]] veturas tra [[Arizono]], [[Nov-Meksiko]], [[Kansaso]], [[Oklahomo]], kaj [[Teksaso]]. 1550- [[ARELLANO]] fondis Pensacola. 1565- [[Menéndez De Avilés]] fondis la unuan urbon en Usono, San Agustín, (Saint Augustine) Florido. 1607- La britoj fondis [[Jamestown]], [[Virginio (ŝtato)|Virginio]], kiu estis la unua daŭra angla kolonio.
 
=== 1600 ===
'''[[Eŭropo]] kolonias''' la nunan Usonon: '''[[Britio]]''' laŭ la orienta
marbordo, '''[[Nederlando]]''' ĉirkaŭ [[Novjorko]], '''[[Francio]]'''
[[Londono]] kaj aliaj Eŭropaj havenoj'''. Ne supriziĝu: memoru ke Usono tiama havis ekonomion kolonian.
 
=== 1700 ===
Dum la 18-a jarcento, en la amerikaj kolonioj de Britio, evoluis aparta kulturo.
 
Triumfinta generalo de la Usona Revolucio [[George Washington]] fariĝis la unua Prezidento de Usono sub la Konstitucio en 1789. La unua Vicprezidento estis [[John Adams]], alia revoluciano.
 
=== 1800 ===
[[Usonanoj]] akiris, per milito kaj aĉetado, Alaskon kaj la nunan
okcidentan duonon de la lando (el la Misisipo al [[Kalifornio]]).
mondo.
 
=== 1900 ===
La dudeka jarcento estas foje nomata la "Usona jarcento" pro granda influo de Usono al la cetera mondo. Dum la jarcento XX, Usonanoj batalis du mondmilitojn kontraŭ Germanio, malvarman militon kontraŭ Sovetunio, fariĝis monda potenco, paŝis sur la luno kaj inventis la
[[aviadilo]]n,
En [[1998]] la amora afero de [[William J. Clinton]] kun [[Monica Lewinsky]] estis malkovrita dum la proceso de [[Paula Jones]] kontraŭ Clinton. La afero Lewinsky, tamen, ne povis renversi Clinton-on. Anoj de la kontraŭa partio provis eksigi Clinton pro mensogi ĵurinte. La voĉoj por renverso mankis en la [[Senato]]; la Demokratanoj estis tute fidelaj al la Prezidento, kaj ne ĉiuj Respublikanoj donis voĉojn kontraŭ li.
 
=== [[2000]] ===
Je '''marto 2000''' la ekonomio '''[[dot.com]]''' atingis sian pinton.
 
Bush, kies patro estis prezidento [[1989]]-[[1993|93]], fine venkis.
 
=== [[2001]] ===
Mardon la 11-an de septembro, teroristoj atakis la Pentagonon en Vaŝingtono kaj detruis la [[Ĝemelturoj]]n en Novjorko. Pli ol 4000 pereis. La registaro diras, ke [[Osama Bin-Laden]] estas kulpa. Prezidanto Bush deklaris militon kontraŭ terorismo. Je la [[7-a de oktobro]] Usono komencis militon kontraŭ la reĝimo de la [[talibano]]j en [[Afganio]], kiu gastigas terorismajn trejnejojn de Bin-Ladenon. La [[Norda Alianco]], ribelanta armeo de la nordo, kiun Usono subtenis, eventuale forkaptis ĉiujn provincojn kaj urbojn de la talibanoj. Sed multaj soldatoj de la talibanoj malaperis en la montojn kun siaj pafiloj. Bin-Laden ankoraŭ evitas kaptadon (aŭ eble mortis pro renmalsano).
 
vidu== Vidu ankaŭ: ==
* [[Artikoloj de Konfederacio]]
* [[Industria revolucio]]
13 029

redaktoj