Potevia Marĉo: Malsamoj inter versioj

7 407 bitokojn aldonis ,  antaŭ 7 jaroj
sen resumo de redaktoj
{{Geokesto2 | rezervejo
{{koord|46|20|N|0|40|W|region:FR_scale:200000|format=dms|display=title}}
<!-- *** Kapo *** -->
| nomo = Potevia Marĉo
| devena_nomo =
| alia_nomo =
| alia_nomo1 =
| kategorio = [[Grand site de France]]
<!-- *** Dosiero *** -->
| dosiero = MaraisPoitevin.jpg
| dosiero_priskribo = Potevia Marĉo
<!-- *** Simboloj *** -->
| flago =
| blazono =
<!-- *** Nomo *** -->
| etimologio =
| oficiala_nomo = Marais poitevin
| moto = | kromnomo =
<!-- *** Lando ktp. *** -->
| lando = Francio | lando_flago = 1
| regiono_tipo = Regiono | regiono = [[Luarlandoj]], [[Poitou-Charentes]]
| distrikto_tipo = Departemento | distrikto = [[Vendée]], [[Deux-Sèvres]],<br/> [[Charente-Maritime]]
| municipo =
| histregiono =
| histregiono1 =
<!-- *** Familio *** -->
| parenco_tipo = | parenco =
| montaro =
| ŝoseo =
| limo =
| limo1 =
| parto_tipo = | parto =
| memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo =
| rivero =
| rivero1 =
| konstruaĵo =
| orogenezo =
| planto =
| planto1 =
| planto2 =
| aliro =
<!-- *** Situo *** -->
| situo = | leviĝo =
| lat_d = 46 | lat_m = 20 | lat_s = 00 | lat_NS = N
| long_d = 0 | long_m = 40 | long_s = 00 | long_EW = W
| koordinatoj_ne_en_titolo = true
<!-- *** Dimensioj *** -->
| areo = 100000 | areo_unuo = ha
<!-- *** Loĝantaro *** -->
| loĝantaro = | loĝantaro_dato = | loĝantaro_denseco =
<!-- *** Historio & gvidantaro *** -->
| establita_tipo = 2010 | establita = [[Grand site de France]]
| establita1_tipo = | establita1 =
<!-- *** UNESCO ktp. *** -->
| unesko_nomo =
| unesko_jaro = | unesko_tipo =
| unesko_kriterioj = | unesko_regiono = | unesko_numero =
<!-- *** Retpaĝoj *** -->
| retpaĝo =
| commons = Potevia Marĉo
| portalo = Francio
<!-- *** Mapoj *** -->
| mapo_lokumilo_plurobla = Francio/Poitou-Charentes/Luarlandoj
| tipo1 = reliefo | alt1 = Vidu situon de Potevia Marĉo kadre de Francio
| tipo2 = reliefo | alt2 = Vidu situon de Potevia Marĉo kadre de Poitou-Charentes
| tipo3 = reliefo | alt3 = Vidu situon de Potevia Marĉo kadre de Luarlandoj
}}
 
[[Dosiero:MaraisPoitevin.jpg|thumb|Potevia Marĉo]]
[[Dosiero:CoulonQuaiTardy-France.jpg|thumb|[[Coulon (Deux-Sèvres)|Coulon]], [[kajo]] Louis Tardy]]
'''Potevia Marĉo''' kaj '''[[Golfeto Aiguillon]]''' (resto de malnova mara golfo) etendiĝas sur proksimume {{unuo|100000|hektaroj}}, sur tri departementoj ([[Vendée]], [[Deux-Sèvres]] kaj [[Charente-Maritime]]) kaj sur du regionoj ([[Luarlandoj]] kaj [[Poitou-Charentes]]).
 
La {{daton|20|majo|2010}}<ref>[http://www.developpement-durable.gouv.fr/Le-label-Grand-Site-de-France.html Sciigo sur TTT-ejo ''Developpement-durable.gouv.fr'']</ref>, la malsekaj marĉoj de '''Verda Venicio''' akiris la markon [[Grand site de France]].
 
== Historio ==
=== Geologia formiĝo ===
La areo nun okupita de Potevia Marĉo estis origine parto de [[Ĵurasio|ĵurasia]] kalka altebenaĵo de [[seuil du Poitou]].
 
En la regiono okazis multaj bataloj dum la [[francaj religiaj militoj]], multaj detruoj estis faritaj tiuepoke, aldonita al manko de bontenado de la sekigaj konstruaĵoj.
 
[[Dosiero:Marais poitevin .JPG|thumb|left|Tradicia domo sur Potevia Marĉo.]]
 
== Tipologio de marĉoj ==
[[Dosiero:Saint-Sigismond Vieille Autise.jpg|thumb|upright|[[Kanalo Vieille Autise]] inter [[Bouillé-Courdault]] kaj [[Saint-Sigismond (Vendée)|Saint-Sigismond]]]]
La kanaloj havas malsamajn nomojn, laŭ kreska graveco : Fossé, [[Conche]] (larĝa je 4 ĝis 8 m), [[bief]], Route d'eau, Broue, Gonnelle, Rigole (larĝa je 12 ĝis 14 m), Canal, Contre-bot, ktp. Rigole estas pli larĝa kanalo ol Conche, mem pli larĝa ol Fossé.
 
La termino « '''marais desséché''' » ({{eo}} sekigita marĉo) ne signifas ke ne plu estas [[akvo]] sed ke ĝi teorie ne plu estas inundebla, male al « '''marais mouillé''' » ({{eo}} malseka marĉo), kiu estas inundebla.
 
Ne povas esti "sekigita marĉo" sen "malseka marĉo". Ĉar tiu lasta marĉo agas kiel spongo, por reguligi akvoprovizon de la [[akvokolekta areo]]. La [[inundo|inundaj]] akvoj tie disvastiĝas, kio ŝirmas la sekigitan marĉon kontraŭ akvosuperiĝojn. Antaŭlonge konsistanta el vastaj herbejaj areoj, la sekigita marĉo estis konkerita dum la 20-a jarcento per altrendimentaj kultivoj ([[cerealo]]j, [[maizo]], [[sunfloro]]...).
 
[[Dosiero:MaraisPoitevinMoutons.JPG|thumb|upright=1|left|Ŝafoj sur Potevia Marĉo]]
 
Potevia Marĉo estas fragila, artefarita areo, grandaparte farita de homoj, sed submetata al akva leĝo.
Provizata en [[dolĉa akvo]] per bordaj riveroj kaj riveretoj de la akvokolektaj areoj de riveroj [[Sèvre Niortaise]], [[Vendée (rivero)|Vendée]] kaj Lay, tiu areo estas konstante en nestabila ekvilibro. La marĉo ne estas linia areo, ĝi ne estas eĉ apudfluo de riveroj, ĝi estas kompleksa, tridimensia organismo, kies kanaloj estas kiel sangaj vaskuloj de homa korpo. Se vi modifas vian sangpremon, tiam via organismo kolapsas, se vi forigas almaraj protektaj digoj, vi okazigos tajdodiferencojn, kiuj inundos ĉion en altaj tajdoj kaj sekigos la kanalojn en malalta tajdo.
 
== Vivo de la marĉo ==
[[Dosiero:MaraisPoitevinSouche.JPG|thumb|upright|Malseka marĉo.]]
Sekigo de la marĉo estas artefarita, ĝia statotenado postulas konstantan prilaboron : fosaĵoj devas esti ŝlimpurigitaj por ne enŝlimiĝi, bordoj devas esti plifirmigitaj por ne fali. Tial estas diversaj arboj special plantitaj por tio :
 
- [[Poplo]]j estas tre multaj sur malsekaj marĉoj, kies pejzaĝojn ili forte influis. La blanka poplo de Potevio (loka nomo aŭ endemia specio ?), donas [[ligno]]n tre ŝatatan, estas malpli kaj malpli ekspluatata nun ĉar aliaj specioj matruriĝas pli rapide.
 
- [[Frakseno]]j estas senkapigitaj, tio estas ke oni regule senbranĉigas ĝin, oni ne lasas la trunkon kreski super unu metro kaj kvindek aŭ du metroj. Tial la arbo estas dikmalalta, kaj kreskigas grandan radikaron, kiu tenas bordojn. Tajlo per senkapigo ebligas koni originan uzon de ĉiu parcelo : parcelo borderita per arboj malpli altaj ol unu metro kvindek, estis verŝajne destinita al legomejo, kiam pli altaj arboj indikas bredherbejon. Estas ankaŭ [[saliko]]j (el kiuj kelkaj el plora varietatoj) borde de riveroj, kelkaj el ili produktas vimenon, tradicie kultivatan de marĉistoj.
[[Dosiero:Argiope bruennichi 01.jpg|thumb|left|upright|Araneo [[Argiopo (genro)|argiopo]] sur Potevia Marĉo]]
 
La marĉo antaŭlonge gastigis multajn [[angilo]]jn, celo de tradicia fiŝkaptado per apartaj rimedoj : retoj<ref>"Bosselle" estas reto el vimeno uzata por angilkaptado.</ref>, "bourgnes", ktp. La specio estas minacita pro trokaptado de angilidoj (nomataj tie "civelle" aŭ "pibale") en estuaroj, kiam ili alvenas de sia naskiĝloko ([[Sargasa Maro]]). Fakte tiuj fiŝetoj estas tre ŝatataj kaj ilia vendoprezo kreskis ĝis altega valoro, kio kuraĝigas ŝtelkaptadon.
 
[[Kojpo]]j, enkondukita specio, sen predanto kaj tre multnaska, estas grava problemo pro la damaĝoj al bordoj. Tiuj bestoj povas esti vehiklo de [[leptospirozo]], abortiganta bovinojn. Ili estis la celo de venenadaj kampanjoj katastrofaj por la tuta nutra ĉeno. Tio estas nun komplete malpermesita kaj de antaŭnelonge anstataŭata per kaptado, metodo pli celtrafa.
 
Ankaŭ estas [[lutro]]j, [[ardeo]]j, [[pluvio]]j aŭ aliaj [[stilzobirdo]]j.
Aliaj ekzotaj invademaj specioj starigas problemojn : ludvigio (''Ludwigia sp.''), miriofilo de Brazilo (''[[Myriophyllum aquaticum]]''), kankro amerika (''[[Orconectes limosus]]'') kaj kankro luziana (''[[Procambarus clarkii]]'')
 
== Interregiona natura parko ==
Ekzistis [[regiona natura parko en Francio|regiona natura parko]] (Regiona natura parko de Potevia Marĉo, de Valo de [[Sèvre Niortaise|Sèvre]] kaj de [[Vendée (rivière)|Vendée]]) de [[1979]] ĝis [[1996]], kiu kovris la marĉon kaj najbaraj naturajn areojn.
 
La marko ne estis atribuita denove en 1997 sekce de tre malfavora bilanco pri marĉevoluo pro altrendimentaj agrikulturaj praktikoj kompare al tiea antaŭlonga neintensa bredado.
 
=== Eksteraj ligiloj ===
* [http://marais-poitevin.org TTT-ejo de kunordigo por defendo de Potevia Marĉo]
* [http://www.ot-isles-maraispoitevin.com Oficiala TTT-ejo de Turismoficejo de Insuloj de Potevia Marĉo]
* [http://www.poles-nature.fr/marais-poitevin-charente-maritime Potevia Marĉo en Charente -Maritime : naturpolusoj]
 
== Vidi ankaŭ ==
10 464

redaktoj