Malfermi la ĉefan menuon

Ŝanĝoj

oiseaŭ → oiseaux
 
=== Fosiliaj trovaĵoj ===
'''Plej fruaj paserinoj'''<br />
[[Osteologio]] de ripozbirdoj, ĉefe de ostoj de membroj, estas tre diagnoza.<ref>Vidu ekzemple. Boles (1997), Manegold ''et al.'' (2004), Mayr & Manegold (2006)</ref> Tamen, la informo pri fruaj fosilioj estas malgranda, ĉar la unuaj Paseroformaj estis ŝajne de la eta grando de nuntempo kaj ties delikataj ostoj ne konserviĝis bone. Estas specimenoj F20688 kaj F24685 de la Kvinslanda Muzeo el [[Murgon]], [[Kvinslando]] klare rekoneblaj kiel paseroformaj; ili reprezentas du speciojn de ĉirkaŭ 10 kaj 20 &nbsp;cm longaj kaj de ĉirkaŭ 55 mdj, ĉe [[Frua Eoceno]].<ref>Boles (1997)</ref> Tre simila grupo, la [[Zigodaktiledoj]] (nomitaj tiele pro sia [[daktilio|zigodaktila]] alproksimiĝo al ripozbirdoj) sendepende disvolviĝis je la sama tempo – kaj eble el tre rilataj prauloj –en teritorioj borde de [[Norda Atlantiko]], kiu tiam estis nur du trionoj de la nuna amplekso.
 
Ĝis la malkovro de la aŭstraliaj fosilioj, oni supozis, ke la ''Palaeospiza bella'' el [[Priabonio|priaboniaj]] kusejoj de [[Florissant]] ([[Malfrua Eoceno]], ĉirkaŭ 35 mdj) estis la plej antikva konata paseroforma. Tamen, ĝi estas nune konsiderata nepaseroforma [[preskaŭpaserino]].
El [[Bathans]] ĉe la rivero [[Manuherikia]] en [[Otago]], [[Novzelando]], [[MNZ]] S42815 [[tarsometatarso]] de birdo similgranda al [[Tuio]] kaj kelkaj ostoj de almenaŭ unu specio de birdo similgranda al [[Tiekeo]] estis ĵus priskribita. Tiuj datiĝas el Frua al [[Meza Mioceno]] (19-16 [[milionoj da jaroj]]).<ref>Worthy ''et al.'' (2007)</ref>
 
[[Dosiero:Lyrebird.jpg|thumbeta|rightdekstre|Masklo de [[Lirbirdo]] (''Menura novaehollandiae''). Tiu tre primitiva [[kantobirdo]] montras fortan [[seksa dimorfismo|seksan dimorfismon]], kun partikulara [[Kladistiko|apomorfa]] ceremonia plumomontrado ĉe maskloj.]]
Moderna kono pri la interrilatoj inter vivantaj paserinoj (vidu la [[#Taksonomia listo de familioj de Paseroformaj|listo de familioj]] sube) sugestas, ke la lasta komuna praulo de ĉiuj vivantaj Paseroformaj estis eta arbarbirdo, probable kun fortika vosto<ref>La lasta komuna praulo de ĉiuj kantobirdoj havis tre verŝajne tre longan voston. Vidu del Hoyo ''et al.'' (2003, 2004).</ref> kaj ĝeneralan grizecan koloron, sed eble kun markita [[seksa dimorfismo]]. La lasta trajto ŝajne perdiĝis kaj reevoluis multfoje ĉe kantobirda evoluado sole, se konsideri ties distribuon inter la nunaj stirpoj: la komuna praulo de la Passerida ekzemple estis preskaŭ certe ne markite dimorfa se konsideri ke tiu trajto estas tre rara inter la stirpoj en baza evoluo de tiuj, sed tre komuna inter la plej junaj kladoj de paseredoj, la [[Passeroidea]]; aliflanke inter la plej bazaj Passeri estas konsiderinda nombro de stirpoj forte dimorfaj kiel la tre antikvaj [[Menuredoj]] kiel ĉe multaj inter la [[Meliphagoidea]] kaj [[Corvoidea]]. Seksa dimorfismo estas ankaŭ nekomuna en la [[Akantisitedoj]] kaj elstara ĉe kelkaj suboscinoj kiel la [[Pipredoj]] kaj la [[Kotingedoj]].
 
'''Fruaj eŭropaj paserinoj'''<br />
En Eŭropo, ripozbirdoj ne estas tro nekomunaj en la fosiliaj trovaĵoj de la [[Oligoceno]] antaŭen, sed plej parto estas tro fragmentecaj por pli certa klasigo:
* ''Wieslochia'' (Frua Oligoceno de Frauenweiler, Germanio)<!--*Naturwissensch91:173; ActPalPol51:315 -->
''Wieslochia'' estis eble ne membro de iu nuna subordo. La fakto ke ne nur la Passeri etendiĝis multe pli trans la regiono de origino pruviĝas de nedeterminita [[Eŭrilaimedoj]] el Frua [[Mioceno]] (apenaŭ 20 mdj) de [[Wintershof]], [[Germanio]], kaj la subsocino nedeterminita de Malfrua Oligoceno el Francio listita supre. La moderna diverseco de la genroj de Passerida estas konata ĉefe el la Malfrua Mioceno antaŭen kaj eĉ en la [[Plioceno]] (ĉirkaŭ 10–2 mdj).
 
'''Amerikaj fosilioj'''<br />
En [[Ameriko]], la informo pri fosilioj estas eĉ pli malmulta antaŭ la Pleistoceno, el kiuj kelkaj ankoraŭ vivantaj familioj de suboscinoj estas dokumentitaj. Krom la nedeterminebla MACN-SC-1411 (Frua/Meza Mioceno de Santa Cruz Provinco, [[Argentino]]),<ref>Dekstra [[humero]], eble suboscina: Noriega & Chiappe (1991, 1993)</ref> formortintaj stirpon de ripozbirdoj oni priskribis el la Malfrua Mioceno de Kalifornio, Usono: la [[Palaeoscinedoj]] kun la ununura genro ''Paleoscinis''. ''"Palaeostruthus" eurius'' (Plioceno de Florido)<!-- Condor84:240 --> probable apartenas al nuna familio, plej verŝajne kiel [[paseroidea]].
 
== Sistematiko kaj taksonomio ==
[[Dosiero:Beardedtit46.jpg|thumbeta|leftmaldekstre|La partikulara [[Barboparuo]], ''Panurus biarmicus'', povas esti la plej enigma inter la paserinoj. Ne estas veraj proksimaj parencoj identigitaj.]]
Dekomence, la ''Corvida'' kaj la ''Passerida'' estis klasita kiel "[[Ordo (biologio)|parvordoj]]" en la [[subordo]] [[Passeri]]; laŭ la kutima praktiko de [[taksonomio]], ili povus esti probable lokitaj kiel [[infraordo]]. Kiel origine oni supozis en la [[taksonomio de Sibley-Ahlquist]], ili enhavis, respektive, la plej grandan [[superfamilio]]jn nome Corvoidea kaj ''Meliphagoidea'' kaj malgrandaj stirpoj, kaj la superfamiliojn ''Sylvioidea'', ''Muscicapoidea'' kaj ''Passeroidea''.
 
=== Naturaj kladoj ===
La subordoj ''[[Tyranni]]'' kaj ''[[Passeri]]'' estas frataj kladoj. La subordo ''[[Acanthisitti]]'' estas la pli praa.
<ref>Ericson, P. G. P., L. Christidis, A. Cooper, M. Irestedt, J. Jackson, U. S. Johansson, & J. A. Norman. 2002. ''A Gondwanan origin of passerine birds supported by DNA sequences of the endemic New Zealand wrens.'' Proceedings of the Royal Society of London Series B 269:235–241. [http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=1690883&blobtype=pdf PDF]</ref> <ref>F. Keith Barker, Alice Cibois, Peter Schikler, Julie Feinstein< & Joel Cracraft: ''Phylogeny and diversification of the largest avian radiation.'' PNAS, July 27, 2004, Vol. 101, no. 30, [http://www.pnas.org/content/101/30/11040.full.pdf PDF]</ref> <ref> Edwards, Scott V. and John Harshman. 2008. ''Passeriformes. Perching Birds, Passerine Birds.'' Version 24 June 2008. [http://tolweb.org/Passeriformes/15868/2008.06.24 in The Tree of Life Web Project]</ref>.
 
{{klado| style=font-size:150%;line-height:150%
 
== Taksonomia listo de la familioj de paseroformaj ==
[[Dosiero:RiflemanMaleFemaleBuller.jpg|thumbeta|rightdekstre|Ino (maldekstre) kaj masklo de [[Riflobirdo]] aŭ ''tītitipounamu'' (''Acanthisitta chloris''), unu el la 2 survivantaj specioj de [[Akantisitedoj]].]]
Tiu listo estas en taksonomia ordo, lokigante rilatajn speciojn aŭ grupojn apude unu de alia. La subdividoj de ''Passerida'' ankoraŭ bezonas aktualigon de la libro ''Handbook of the Birds of the World'',<ref>del Hoyo ''et al.'' (2003-)</ref> bazita sur plej modernaj kaj komprenigaj studoj.<ref>Lovette & Bermingham (2000), Cibois ''et al.'' (2001), Barker ''et al.'' (2002, 2004), Ericson & Johansson (2003), Beresford ''et al.'' (2005), Alström ''et al.'' (2006), Jønsson & Fjeldså (2006)</ref> Oni faru aktualigon se necese.
 
* [[Akantisitedoj]]: Novzelandaj "trogloditoj"
 
[[Dosiero:Pitta iris.jpg|thumbeta|rightdekstre|[[Ĉielarka pito]] (''Pitta iris''), tre malhela grundovivanta birdo kun brilaj kolormakuloj, kiel plej parto de [[Pitedoj]].]]
 
=== Subordo [[Tyranni]] ===
*** [[Pitedoj]]: pitoj
 
[[Dosiero:Golden-headed Manakin.jpg|thumbeta|rightdekstre|[[Orkapa manakino]] (''Pipra erythrocephala'')]]
* '''Infraordo ''Tyrannides''''' - Novmondaj ''suboscines''
** Superfamilio N.N. – "bronchophones"
*** [[Konopofagedoj]]:
*** N.N.: [[Rinokriptedoj]] (netipaj ''tapaculo'' kaj aliaj)
[[Dosiero:Atrichornis-clamosus.jpg|thumbeta|rightdekstre|[[Bruatrikorno]] (''Atrichornis clamosus''), unu el la plej [[pleziomorfa]]j ''[[Passeri]]''.]]
 
=== Subordo [[Passeri]] ===
* '''Superfamilio Meliphagoidea''' – ĉefe insektomanĝantoj kaj nektarovoraj, distribuo centrita ĉe Aŭstralo-Melanezia mondoregiono etendiĝanta al ĉirkaŭaĵoj, ĉefe la Pacifiko.
 
[[Dosiero:Phylidonyris novaehollandiae 01 cropped.jpg|thumbeta|rightdekstre|[[Novholanda mielmanĝulo]] (''Phylidonyris novaehollandiae'')]]
 
** [[Maluredoj]]: fetrogloditoj, emutrogloditoj kaj herbotrogloditoj
 
* '''Superfamilio [[Corvoidea]]''' – tre diversa grupo de tutmonda distribuo, sed ĉefe en la Aŭstralazia mondoregiono kaj ĉirkaŭaĵoj. La plej malnova vere tutmonde sukcesa grupo de paserinoj, ili inkludas inter ili tiujn kiuj ŝajne estas la plej inteligentaj kaj spektaklaj de la ordo.
[[Dosiero:Male stitchbird.JPG|thumbeta|rightdekstre|Masklo de [[hihibirdo]] (''Notiomystis cincta'') montrante [[konverĝa evoluo|konverĝan evoluon]] kun mielmanĝantoj.]]
[[Dosiero:Laniarius barbarus.jpg|thumbeta|rightdekstre|[[Flavkrona gonoleko]] (''Laniarius barbarus'': [[Malakonotedoj]])]]
[[Dosiero:Corvus hawaiiensis in grass.jpg|thumbeta|rightdekstre|La [[Havaja korvo]] aŭ ''ʻalala'' (''Corvus hawaiiensis'') estas preskaŭ [[formortinta]]; nur kelkaj dekduoj da birdoj survivas en kaptiveco.]]
** [[Melanokaritedoj]]: berplukuloj kaj longbekuloj. Provizore lokitaj ĉi tie.
** [[Kaleedoj]]: Novzelandaj bridobirdoj. Provizore lokitaj ĉi tie.
*** ''[[Melampitta]]'': melampitoj. Du tre strangaj birdoj de neklara sistematiko; la monofilio de la genro estis longe disputita. Eble baza posteulo de la Monarkedoj, eble propra familio.
 
[[Dosiero:Regentbowerbirdmale.jpg|thumbeta|rightdekstre|Masklo de [[Orkapa serikulo]] (''Sericulus chrysocephalus'', [[Ptilonorinkedoj]])]]
 
* '''Passeri (ĉefe "[[Corvida]]") ''incertae sedis'' (necerte)'''
[[Dosiero:Regulus regulus0.jpg|thumbeta|rightdekstre|La etaj [[Regolo]]j (''Regulus regulus'') apartenas al malgranda sed tre distinga stirpo de [[Passeri]].]]
** Eble superfamilio "Ptilonorhynchoidea" – serikuloj kaj aŭstraliaj arbogrimpuloj
*** [[Klimakteredoj]]: aŭstraliaj arbogrimpuloj
 
==== Infraordo [[Passerida]] ====
[[Dosiero:Hirundo abyssinica.jpg|thumbeta|rightdekstre|[[Abisena hirundo]] (''Cecropis abyssinica''), montrante [[apomorfo]]n de ties antikva sed tre progresa stirpo.]]
* Superfamilio [[Sylvioidea]] – ĉefe insektivoroj, distribuo centrita en la regiono de [[Hindo-Pacifiko]]. Kelkaj en la aŭstralia regiono kaj malmultaj en Ameriko. Kutime elegantaj kaj senkoloraj birdoj, kelkaj havas tre markitan [[seksa dimorfismo|seksan dimorfismon]].[[Dosiero:Acrocephalus dumetorum.jpg|thumbeta|rightdekstre|[[Arbedokanbirdo]] (''Acrocephalus dumetorum'') estas nune en la [[Akrocefaledoj]].]]
** [[Alaŭdedoj]]: alaŭdoj
** [[Hirundedoj]]: hirundoj kaj murhirundoj
*** ''[[Donacobius]]'': [[Nigrakapa donakobio]]. [[Monotipa]] familio? Provizore lokitaj ĉi tie. Eble pli proksima al Megaluredoj. Iam en Trogloditedoj kaj Mimedoj.
*** ''[[Nicator]]'': Rilato nesolvita, monotipa familio? Provizore lokitaj ĉi tie. Iam en Piknonotedoj.
[[Dosiero:Einsiedlerdrossel.jpg|thumbeta|rightdekstre|[[Ermita turdeto]] (''Catharus guttatus''), kiel multaj [[Muscicapoidea]] fortika kaj [[kripta]] birdo kun kompleksa voĉo.]]
 
* Superfamilio [[Muscicapoidea]] – ĉefe insektovoroj, preskaŭ tutmonda distribuo centrita en Malnovmondaj tropikoj. Unu familio estas [[endemio|endemia]] de Ameriko. Preskaŭ malesta (escepte enmetoj) el la aŭstralia mondoregiono. Kutime sufiĉe fortika konsiderinte sian grandon, estas tre malhelaj kaj senkoloraj, kvankam [[Sturnedoj]] estas komune irizaj aŭ koloraj. Seksa dimorfismo ofte malesta, foje tre markita.
 
* Superfamilio [[Certhioidea]] - trogloditoj kaj aliaj. Foje inkluditaj en Muscicapoidea.
[[Dosiero:Brown-headed Nuthatch-27527-4c.jpg|thumbeta|rightdekstre|[[Brunkapa sito]] (''Sitta pusilla''). [[Sitoj]] povas grimpi malsupren kapantaŭen.]]
** [[Sitedoj]]: sitoj
** [[Tikodromedoj]]: Tikodromo: Tradicie lokitaj kiel subfamilio de la sitoj kaj pli rare de la certioj, sen certiga studo ĝis nun. Plej bone konsiderata monotipa familio, almenaŭ por tuje.
 
* Superfamilio [[Passeroidea]] – ĉefe herbomanĝantoj, inkludante multajn semomanĝantojn, kun preskaŭ tutmonda distribuo centrita en la [[Palearkto]] kaj Ameriko. Tre alta proporcio de koloraj kaj tre alte posedantoj de seksa dimorfismo.
[[Dosiero:GouldianFinches.jpg|thumbeta|rightdekstre|Tiu masklo (dekstre) kaj ino de [[Guldia fringo]] (''Erythrura gouldiae''), ...]][[Dosiero:Green-and-Gold Tanager.jpg|thumbeta|rightdekstre|... kaj tiu [[Orverda tanagro]] (''Tangara schrankii''), multaj [[Passeroidea]] estas tre koloraj.]]
** [[Paseredoj]]: veraj paseroj
** [[Proneledoj]]: proneloj
* Passerida ''incertae sedis'' (necerte) - Sufiĉe bazaj Passerida, plej ol kiuj ŝajne konsistigas kelkajn etajn sed distingajn stirpojn kiuj povus esti konsiderataj superfamilioj. Plej partoj loĝas en Azio, Afriko kaj [[Nordameriko]].
** ''[[Panurus]]'': Barboparuo. Rilato enigma. Iam en "[[Paradoksornitedoj]]", povus esti inkludita en Sylvioidea kiel monotipa familio Panuredoj aŭ eĉ konsistigi la plej etan superfamilion de paserinoj.
** Eble superfamilio Paroidea – titmice and allies. Povus esti inkluditaj en Sylvioidea.[[Dosiero:Parus caeruleus1.jpg|thumbeta|rightdekstre|La [[Blua paruo]] (''Cyanistes caeruleus'') kaj siaj parencoj restas for de la [[Sylvioidea]] ''sensu lato''.]]
*** [[Paruedoj]]: paruoj kaj beolofoj (unuigi kun [[parida familio]])
*** [[Remizedoj]]: remizoj. Foje inkluditaj en Paruedoj.
* Gál, Erika; Hír, János; Kessler, Eugén & Kókay, József (1998-99): Középsõ-miocén õsmaradványok, a Mátraszõlõs, Rákóczi-kápolna alatti útbevágásból. I. A Mátraszõlõs 1. lelõhely [Middle Miocene fossils from the sections at the Rákóczi chapel at Mátraszőlős. Locality Mátraszõlõs I.]. ''Folia Historico Naturalia Musei Matraensis'' '''23''': 33-78. [Hungara kun angla resumo] [http://www.matramuzeum.hu/Personal/folia/23/03MATSZOLOS.PDF PDF plena teksto]
* Gál, Erika; Hír, János; Kessler, Eugén, Kókay, József & Márton, Venczel (2000): Középsõ-miocén õsmaradványok a Mátraszõlõs, Rákóczi-kápolna alatti útbevágásból II. A Mátraszõlõs 2. lelõhely [Middle Miocene fossils from the section of the road at the Rákóczi Chapel, Mátraszõlõs. II. Locality Mátraszõlõs 2]. ''Folia Historico Naturalia Musei Matraensis'' '''24''': 39-75. [Hungara kun angla resumo] [http://www.matramuzeum.hu/Personal/folia/24/GAL.PDF PDF plena teksto]
* Hugueney, Marguerite; Berthet, Didier; Bodergat, Anne-Marie; Escuillié, François; Mourer-Chauviré, Cécile & Wattinne, Aurélia (2003): La limite Oligocène-Miocène en Limagne: changements fauniques chez les mammifères, oiseaŭoiseaux et ostracodes des différents niveaŭ de Billy-Créchy (Allier, France) [The Oligocene-Miocene boundary in Limagne: faunal changes in the mammals, birds and ostracods from the different levels of Billy-Créchy (Allier, France)] [Franca kun angla resumo]. ''Geobios'' '''36'''(6): 719–731. <small>{{doi|10.1016/j.geobios.2003.01.002}}</small> (HTML resumo)
* Johansson, Ulf S. & Ericson, Per G.P. (2003): Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes sensu Wetmore 1960). ''Journal of Avian Biology'' '''34'''(2): 185–197. <small>{{doi|10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x}}</small> [http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021325/Johansson%2520&%2520Ericson%2520-%2520Piciformes%5B1%5D.pdf PDF plena teksto]
* Jønsson, Knud A. & Fjeldså, Jon (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''[[Zoologica Scripta|Zool. Scripta]]'' '''35'''(2): 149–186. <small>{{doi|10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}</small> (HTML resumo)
 
<gallery>
Dosiero:Roterkardinal.jpg|<!-- thumbeta|leftmaldekstre|180px|[[_Roter_ Kardinalo]] (''_Cardinalis_ _cardinalita_'') _aus_ _der_ _Familie_ _der_ [[_Kardinäle_]] (_Cardinalidae_) -->
Dosiero:Lightmatter fairy bluebird.jpg|<!-- thumbeta|leftmaldekstre|180px|[[_Elfenblauvogel_]] (''_Irena_ _puella_'') _aus_ _der_ _Familie_ _der_ [[_Feenvögel_]] (_Irenidae_) -->
Dosiero:HouseSparrow23.jpg|<!-- thumbeta|leftmaldekstre|180px| -->
Dosiero:Carduelis flammea 1.jpg|<!-- thumbeta|leftmaldekstre|180px|_Gråsiska_ -->
</gallery>
<br clear=all>
13 029

redaktoj