Radiulo: Malsamoj inter versioj

5 bitokojn aldonis ,  antaŭ 5 jaroj
polureto
e (Roboto: Forigo de 30 interlingvaj ligiloj, kiuj nun disponeblas per Vikidatumoj (d:q107920))
(polureto)
[[Dosiero:Radiolaria3434.JPG|thumb|right|Koloritaj skeletoj de radiuloj.]]
'''Radiolaria''' aŭ '''Radiuloj''' estas grupo de [[protozooj]] similaj al [[amebo]] kiuj produktas prilaboritegajn mineralajn skeletojn, tipe kun centra kapsulo kiu dividas la [[ĉelo]]n en internaj kaj eksternaj partoj, nomitaj [[endoplasmo]] kaj [[ektoplasmo]]. Ili troviĝas keilkiel [[planktono]] en la oceano, kaj pro la rapida evoluo de siaj specioj estas gravaj kiel [[fosilio]]j gvidoj ekde la periodo [[kambriko]]. Fosiliaj radiuloj komunaj estas ''[[Actinomma]]'', ''[[Heliosphaera]]'' kaj ''[[Hexadoridium]]''.
 
== Aspekto ==
[[Dosiero:Radiolaria.jpg|thumb|right|Bildo de radiuloj de la ekspedicio Challenger 1873-76.]]
 
La radiuloj posedas multajn [[falspiedo]]jn tenitajn de [[mikrotubeto]]j nomitaj [[aksopodio]]j, kiuj helpas por flosado. La ĉela kerno kaj la plej parto de la restantaj [[organeto]]j kiuj troviĝas en la endoplasmo, dum la ektoplasmo estas plena de vakuaĵoj kaj de gutoj de [[lipido]]j. Ofte ili enhavas algojn laŭ [[simbiozo]], ĉefe [[Zooxanthellae]], kiuj produktas la plej parton de la energio, kiukiun bezonas la ĉelo. Simila organizo troviĝas en [[Heliozoa]], sed tiuj malhavas centran kernon kaj produktas nur simplajn spinojn.
 
La ĉefa [[klaso (biologio)|klaso]] de radiuloj estas la [[Polycystinea]], kies membroj produktas silicecajn skeletojn. La plej parto de fosilioj apartenas al tiu grupo. Alia klaso estas [[Acantharea]], kies skeleto konsistas el sultatosulfato estroncia. Spite kontraŭaj asertoj, la genetikaj studoj situas tiujn du grupojn tre proksime. Radiuloj inkludas ankaŭ la senegalan genron ''[[Sticholonche]]'', kiu malhavas internan skeleton kaj kiu foje estis konsiderita heliozoo.
 
[[Dosiero:Circogoniaicosahedra ekw.jpg|right|frame|''[[Circogonia icosahedra]]'', specio de radiulo.]]
 
Tradicie, la radiuloj inkludis [[Phaeodarea]], kiuj prodktasproduktas silicecajn skeletojn, sed kiuj diferenciĝas de Polycystinea en kalkajkelkaj aliaj aspektoj. Tamen, la simileco estas kaŭzata de la [[konverĝa evoluo]] ĉar la molekulaj arboj lokigas ilin en Cercozoa, grupo kiu inkludas kelkajn [[flagelo|flagelajn]] kaj [[amebo|amebecajn]] [[protistoj]]n. Radiolaria kaj Cercozoa inkludiĝas kune en supergrupo nomita [[Rhizaria]].
 
Oni konas kelkajn radiulojn, kiuj prezentas grandan similecon kun regulaj [[pluredro]], kiel ekzemple specion kun formo de [[dudekedro]].
 
== Ĉe Lamarko ==
 
== Radiuloj de Haeckel ==
La germana biologo [[Ernst Haeckel]] realigis bizarajn desegnojn (kaj eble iomete troajtroajn) de Radiuloj, [[Foraminifera]] kaj [[Diatomea]] helpante popularigi tiujn protozoojn inter la mikroskopistoj de komencoj de la [[20-a jarcento]].
 
=== Bildoj de ''Kunstformen der Natur'' (1904) ===