Materiismo: Malsamoj inter versioj

1 bitokon forigis ,  antaŭ 5 jaroj
polureto
(polureto)
Materiismo ofte estas asociita kun reduktismo, laŭ kiu la objektoj aŭ [[fenomeno]]j individuiĝis sur unu nivelo de priskribo, se ili estas originalaj, devas esti klarigeblaj laŭ la objektoj aŭ fenomenoj sur iu alia nivelo de priskribo - tipe, sur pli reduktita nivelo. Ne-reduktiva materiismo eksplicite malaprobas tiun nocion, aliflanke, prenante la materialan konstitucion de ĉiuj unuopoj por esti kongrua kun la ekzisto de realaj objektoj, trajtoj, aŭ fenomenoj ne klarigeblaj en perspektivoj kanone uzitaj por la bazaj materiaj eroj. Jerry Fodor influe kverelas pri tiu vido, laŭ kiuj empiriaj leĝoj kaj klarigoj en "specialaj sciencoj" kiel [[psikologio]] aŭ [[geologio]] estas nevideblaj de la perspektivo de baza fiziko. Multe da forta literaturo kreskiĝis ĉirkaŭ la rilato inter tiuj vidoj.
 
Modernaj filozofiaj materiistoj etendas la difinon de aliaj science observeblaj unuoj kiel ekzemple [[energio]], fortoj, kaj la kurbeconkurbeco de spaco. Tamen filozofoj kiel ekzemple Mary Midgley sugestas ke la koncepto de "materio" estas pasema kaj nebone difinita.<ref>Mary Midgley, ''The Myths We Live By''.</ref>
 
Materialismo tipe kontrastas al dualismo, fenomenismo, idealismo, vitalismo, kaj du-aspekta monismo. Ĝia materieco povas, laŭ kelkaj manieroj, esti ligita al la koncepto de determinismo, kiel apogite fare de pensuloj de la [[klerismo]]. Ĝi estis kritikita kiel spirite malplena filozofio.
Materiismo formiĝis, eventuale sendepende, en pluraj geografie separitaj regionoj de Eŭrazio dum tio kion [[Karl Jaspers]] nomigis kiel la Aksa Epoko (ĉirkaŭ 800 ĝis 200 a.K.).
 
En filozofio de antikva Hindio, materiismo evoluiĝis ĉirkaŭ 600 a.K. pro la verkoj de [[Ajita Kesakambali]], Pajasi, [[Kanado (filozofo)|Kanado]], kaj la propagandantoj de la Carvaka skolo de filozofio. Kanado iĝis unu el la fruaj propagandantoj de atomismo. La skolo Njaja-Vaiŝeŝika (600 a.K. - 100 a.K.) evoluigis unuunun el la plej fruaj formoj de atomismo, kvankam iliaj pruvoj de dio kaj ilia postulado ke la konscio ne estis materialo malhelpas enklasigi ilin kiel materiistoj. Budhana atomismo kaj la Jaina skolo daŭrigis la atomtradicion.
 
'''Xunzi''' (ĉ. 312-230 a.K.) evoluigis [[Konfuceismo|konfucean]] doktrinon centris pri realismo kaj materiismo en [[Antikva Ĉinio]].
 
Malnovgrekaj filozofoj kiel [[Taleso]], [[Anaksagoro]] (ĉ. 500 a.K. - 428 a.K.), [[Epikuro]] kaj [[Demokrito]] anoncis pli postajn materiistojn. La latina poemo ''De Rerum Natura'' de [[Lukrecio]] (ĉ. 99 a.K. - ĉ. 55 a.K.) reflektas la mekanikisman filozofion de Demokrito kaj Epikuro. Laŭ tiu vido, ĉio kio ekzistas estas [[materio]] kaj malpleno, kaj ĉiu fenomenrezulto de malsamaj moviĝoj kaj konglomeraĵoj de bazomaterialaj partikloj nomiĝas "atomoj" (laŭlitere: "nedivideblaĵoj"). ''De Rerum Natura'' disponigas mekanikistajn klarigojn por fenomenoj kiaj ekzemple [[erozio]], vaporiĝo, [[vento]], kaj sono. Famaj principoj kiaj "nenio povas tuŝi korpon sed nur korpo" unue aperis en la verkoj de Lukrecio. Demokrito kaj Epikuro tamen ne tenis al monista ontologio ĝis ili apartigis la konceptojn de materio kaj spaco t.e. spacestaĵo keilkiel "alia speco" de estaĵo, indikante ke la difino de "materialismo" estas pli larĝa ol tiu antaŭfiksita amplekse por tiu ĉi artikolo.
 
===En diversaj kulturoj===