Malfermi la ĉefan menuon

Ŝanĝoj

16 bitokojn forigis ,  antaŭ 5 jaroj
Ekde la [[1960-aj jaroj]], rapida industria vastiĝo laŭ la marborda linio de la Nigra Maro kaj la konstruado de grava [[akvobaraĵo]] signife pliigis ĉiujaran ŝanĝeblecon en la proporcio N:P:Si en la baseno. En marbordaj regionoj, la biologia efiko de tiuj ŝanĝoj estis pliiĝo en la frekvenco de monospecifa [[fitoplanktono]], kun frekvenco de florado de [[diatomeo]]j pliiĝanta je faktoro 2.5 kaj frekvenco de florado de ne-diatomeoj pliiĝanta je faktoro 6. La ne-diatomeoj, kiaj ekzemple la primnesiofitaj ''Emiliania huxleyi'' (kokolitoforo), ''Chromulina sp.'', kaj la eŭglenofita ''Eutreptia lanowii'' povas for-konkurenci diatomeajn speciojn pro la limigita havebleco de Si, necesa ero de diatomea frustulaĵoj..<ref>{{cite journal|title=Effect of Danube River dam on Black Sea biogeochemistry and ecosystem structure|doi=10.1038/386385a0|year=1997|last1=Humborg|first1=Christoph|last2=Ittekkot|first2=Venugopalan|last3=Cociasu|first3=Adriana|last4=Bodungen|first4=Bodo v.|journal=Nature|volume=386|issue=6623|pages=385–388|bibcode=1997Natur.386..385H}}</ref> Kiel sekvo de tiuj floraroj, bentaj makrofitaj populacioj estis senigitaj je lumo, dum oksigenmanko kaŭzis tumormortigan oftecon en marbestoj..<ref>{{cite journal|author=Sburlea, A., L. Boicenco, ''et al.''|title=Aspects of eutrophication as a chemical pollution with implications on marine biota at the Romanian Black Sea shore|year=2006|doi=10.1007/978-1-4020-5098-5_28|journal=Chemicals as Intentional and Accidental Global Environmental Threats|pages=357–360|series=NATO Security through Science Series|isbn=978-1-4020-5096-1}}</ref><ref>{{cite journal|author=Gregoire, M., C. Raick, ''et al.''|title=Numerical modeling of the central Black Sea ecosystem functioning during the eutrophication phase|doi=10.1016/j.pocean.2008.01.002|year=2008|journal=Progress in Oceanography|volume=76|issue=3|pages=286–333|bibcode=2008PrOce..76..286G}}</ref>
 
La malkresko en makrofitoj estis pliigita per troa [[fiŝkaptado]] dum la [[1970-aj jaroj]], dum la enpenetra ktenofora ''Mnemiopsis'' reduktis la biomason de [[kopepodo]]j kaj alia [[zooplanktono]] en la fino de la [[1980-aj jaroj]]. Plie, fremda specio - la verukeca kombil[[meduzo]] (''Mnemiopsis leidyi'') - povis establi sin en la baseno, eksplodante el kelkaj individuoj ĝis laŭtaksa biomaso de unu miliardo da tunoj.<ref>{{cite book|author=Colin Woodard|title=Ocean's end: travels through endangered seas|url=http://books.google.com/books?id=QsVeUi_XbF4C&pg=PA1|accessdate=1a1-a Aŭgustode aŭgusto 2011|date=11a11-a Februaro 2001|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-01571-9|pages=1–28}}</ref> La ŝanĝo en speciokonsisto en nigramaraj akvoj ankaŭ havas sekvojn por hidrokemio, ĉar C-produktanta Kokolitoj influas salecon kaj [[pH]], kvankam tiuj konsekvencoj ankoraŭ devas esti plene kvantigitaj. En centraj nigramaraj akvoj, Si niveloj ankaŭ estis signife reduktitaj, pro malkresko en la fluo de Si asociita kun advekcio trans isopiknaj surfacoj. Tiu fenomeno montras la potencialon por lokalizitaj ŝanĝoj en nigramara nutra enigaĵo por havi basen-kovrantajn efikojn.
 
Poluoreduktado kaj reguligaj klopodoj kaŭzis partan normaligon de Nigramara ekosistemo dum la [[1990-aj jaroj]], kaj EU-monitorada ekzercaro, "EROS21", rivelis malpliigon de N kaj P-valorojn, relative al la 1989-datita pinto.<ref>{{cite journal|doi=10.1006/ecss.2000.0659|url=http://www.physoz.icbm.de/download/sebastian/ECSS_lsebs.pdf|title=Modelling the Danube-influenced North-western Continental Shelf of the Black Sea. II: Ecosystem Response to Changes in Nutrient Delivery by the Danube River after its Damming in 1972|year=2002|last1=Lancelot|first1=C|journal=Estuarine, Coastal and Shelf Science|volume=54|issue=3|pages=473–499|bibcode=2002ECSS...54..473L}}</ref> Lastatempe, sciencistoj notis signojn de ekologia normaligo, parte pro la konstruado de novaj akvopurigejoj en [[Slovakio]], [[Hungario]], [[Rumanio]], kaj [[Bulgario]] lige kun membreco en la [[Eŭropa Unio]]. La populacioj de ''Mnemiopsis leidyi'' estis kontrolitaj kun la alveno de alia fremda specio kiu nutriĝas je ili.<ref>[http://www.colinwoodard.com/ Woodard, Colin], [http://www.cqpress.com/docs/AffiliationsPDFs/oceans.pdf "The Black Sea's Cautionary Tale,"] ''Congressional Quarterly Global Researcher'', Oktobro 2007, pp. 244–245</ref>
[[Dosiero:Krimeo_simpla_mapo.gif|thumb|250px|dekstra|Simpla mapeto de la duoninsulo [[Krimeo]], kie videblas Krimeo sude de Ukrainio kaj okcidente de Rusio: ĝi estis transdonita de [[Nikita Ĥruŝĉov]] al [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko|Ukrainio]] kaj ĝi revenis al Rusio marte de 2014.]]
{{Ĉefartikolo|Politika krizo en Krimeo (2014)}}
'''Politika krizo en Krimeo''' estas serio de politikaj konfliktoj kaj internacia krizo en [[Krimeo]], kun koncerno al [[Ukrainio]] kaj al [[Rusio]], okazintaj ekde [[januaro de 2014|januaro]] [[2014]]. La konfliktoj komenciĝas dum la [[Politika krizo en Ukrainio (2013-2014)|politika krizo en Ukrainio]] kaj daŭras ĝis nun, kvankam jam malaltiĝis la ebloj de militaj okazoj aŭ de perfortaj konfliktoj{{Mankas fonto}}. Dum la konflikto okazis okupoj de administraj konstruaĵoj, surstrataj interbataloj, okupo de flughavenoj kaj amasaj mitingoj en diversaj urboj de la duoninsulo. Sekvis [[referendumo]] pri la eventuala aliro (kaj historie reveno) de Krimeo al Rusio. Partianoj de tia eblo venkis kaj la rusiaj instancoj akceptis la peton de la porrusiaj krimeanoj (21a21-a de Martomarto 2014).
 
== Ĉefhavenoj kaj marbordaj urboj ==
=== Rusio ===
 
[[Dosiero:Novo-2010-08-27-043.jpg|thumb|dekstre|250pxeta|Novorossijsk]]
* [[Novorossijsk]]
* [[Tuapse]]
 
 
[[Dosiero:Varna Plage.JPG|thumb|dekstre|250pxeta|Plaĝo de Varna]]
=== Rumanio ===
* [[Constanţa]]
* [[Istanbulo]]
 
== Vidu ankaŭReferencoj ==
{{Referencoj}}
 
== Literaturo ==
[[Dosiero:Taukliman.jpg|eta|dekstre|220px|Arbaroj ĉe la bulgara nigra-mara marbordo.]]
* [[Balkanaj miksaj arbaroj]]
* [[Foliarbaroj apud Nigra Maro kaj de Kolĉido]]
* [[Ĥerson]]
* [[Listo de maraj ekoregionoj]]
 
==Notoj==
<references/>
 
==Bibliografio==
* Stella Ghervas, "Odessa et les confins de l'Europe: un éclairage historique", en Stella Ghervas kaj François Rosset (ed), Lieux d'Europe. Mythes et limites, Paris, Editions de la Maison des sciences de l'homme, 2008. ISBN 978-2-7351-1182-4
* Charles King, The Black Sea: A History, 2004, ISBN 0-19-924161-9
* Dimitrov, D (2010). Geology and Non-traditional resources of the Black Sea. LAP Lambert Academic Publishing. p. 244. ISBN 978-3-8383-8639-3.
 
== Vidu ankaŭ ==
==Eksteraj ligiloj==
 
[[Dosiero:Taukliman.jpg|eta|dekstre|220px|Arbaroj ĉe la bulgara nigra-mara marbordo.]]
* [[Balkanaj miksaj arbaroj]]
* [[Foliarbaroj apud Nigra Maro kaj de Kolĉido]]
* [[Ĥerson]]
* [[Listo de maraj ekoregionoj]]
 
== Eksteraj ligiloj ==
*[http://www.BlackSea-online.com/eng Space Monitoring of the Black Sea Coastline and Waters]
*[http://www.mapofukraine.net/crimean_peninsula/black_sea/crimea_black_sea_coast.html Pictures of the Black sea coast all along the Crimean peninsula]