Natria nitrito: Malsamoj inter versioj

59 bitokojn aldonis ,  antaŭ 5 jaroj
e
Roboto: anstataŭigo de "Ŝablono:El" per "Ŝablono:EL" (laŭ VP:AA); kosmetikaj ŝanĝoj
(Nova paĝo kun '{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="right" |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Natria nitrito'''</big...')
 
e (Roboto: anstataŭigo de "Ŝablono:El" per "Ŝablono:EL" (laŭ VP:AA); kosmetikaj ŝanĝoj)
|colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Natria nitrito'''</big></big>
|-
|colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[dosieroDosiero:Natriumnitrit.png|300px]]
|- style="background: green; color: white"
|colspan="2" style="text-align: center;" |'''Kemia strukturo de la<br>Natria nitrito'''
|-
|colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[dosieroDosiero:Sodium_ion.png|100px]] [[dosieroDosiero:Nitrite-3D-vdW.png|200px]]
|- style="background: green; color: white"
|colspan="2" style="text-align: center;" |'''3D Kemia strukturo de la<br>Natria nitrito'''
|-
|colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[dosieroDosiero:Sodium_nitrite_crystals.jpg|150px]]
|- style="background: green; color: white"
|colspan="2" style="text-align: center;" |'''Blankaj kristaloj de<br>natria nitrito'''
|-
||[[Kemia formulo]]||{{elEL}}<big><center>'''NaNO<sub>2</sub>'''</center></big>
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||{{elEL}}{{elEL}}[http://www.commonchemistry.org/ChemicalDetail.aspx?ref=7632-00-0 7632-00-0]
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||{{elEL}}{{elEL}}[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.22689.html 22689]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||{{elEL}}{{elEL}}[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/24269 24269] {{elEL}}[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/23668193 23668193]
|- style="background: green; color: white"
|colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||{{elEL}}{{elEL}}Blanka aŭ iomete flaveca solido
|-
|[[Mola maso]]||{{elEL}}{{elEL}}68,9953 g mol<sup>-1</sup>
|-
|[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||{{elEL}}{{elEL}}N(=O)[O-].[Na+]
|-
|[[Denseco]]||{{elEL}}{{elEL}}2,168 g/cm<sup>3</sup>
|-
|[[Refrakta indico]]||{{elEL}}{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.65}}
|-
|[[Fandopunkto]]||{{elEL}}{{elEL}}271 &nbsp;°C (520 &nbsp;°F; 544 K)<br>(malkomponiĝas ĉe 320&nbsp;°C)
|-
|[[Solvebleco]]||{{elEL}}{{elEL}}[[Akvo]]:71.4 g/100 mL (0 &nbsp;°C){{elEL}}84.8 g/100 mL (25 &nbsp;°C){{elEL}}160 g/100 mL (100 &nbsp;°C)
|-
|[[Solvebleco]]||{{elEL}}{{elEL}}[[Metanolo]]: solvebla {{elEL}}[[Etanolo]]: solvebla {{elEL}}[[Duetila etero|Etero]]: malmulte solvebla
|-
|[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||{{elEL}}{{elEL}}[[Metanolo]]: solvebla {{elEL}}[[Etanolo]]: solvebla {{elEL}}[[Duetila etero|Etero]]: malmulte solvebla
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||{{elEL}}{{elEL}}180 mg/kg (muso, buŝa){{elEL}}71 mg/kg (homoj, buŝa)
|-
|[[Sparka temperaturo]]||{{elEL}}{{elEL}}489 &nbsp;°C (912 &nbsp;°F; 762 K)°C
|-
|[[E-numero|Nutro-aldonaĵo]]||{{elEL}}{{elEL}}E250
|- style="background: yellow; color: black"
|colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']]
|-
|[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||{{elEL}}{{elEL}}[[Listo da R-Deklaroj#R8|R8]] [[Listo da R-Deklaroj#R25|R25]] [[Listo da R-Deklaroj#R50|R50]]
|-
|[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||{{elEL}}{{elEL}}[[Listo da S-Deklaroj#S(S1/2)|S(S1/2)]] [[Listo da S-Deklaroj#S45|S45]]
|- style="background: yellow; color: black"
|colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']]
'''Natria nitrito''', '''nitrito de natrio''' aŭ <big>'''NaNO<sub>2</sub>'''</big> estas neorganika komponaĵo de [[natrio]] kaj [[nitrita acido]], blanka aŭ flaveca kristala pulvoro, tre solvebla en akvo kaj [[Higroskopio|higroskopa]]. Ĝi uzatas kiel antaŭilo de variaĵo da organikaj kombinaĵoj, samkiel farmaciaĵoj, tinkturoj, pesticidoj, sed ĝi estas ĉefe konata kiel [[dieta suplemento|nutro-aldonaĵo]] por evitadi [[botulismo]]n.
 
== Sintezo ==
{{elEL}}En laboratorio, natria nitrito prepareblas per traktado de [[natria hidroksido]] kun miksaĵoj da nitrogena duoksido kaj [[nitrata oksido]]:
<big><center><math>\mathrm{2\;NaOH + NO_2 + NO \longrightarrow 2\;NaNO_2 + H_2O}</math></center></big>
 
{{elEL}}Nitrito de natrio povas prepariĝi per reduktado de [[natria nitrato]]:
<big><center><math>\mathrm{NaNO_3 + Pb \longrightarrow NaNO_2 + Pb}</math></center></big>
 
{{elEL}}Akva solvaĵo de [[natria karbonato]] reakcias kun gasmiksaĵo de [[nitrata oksido|nitrogena unuoksido]] kaj [[oksigeno]]:
<big><center><math>\mathrm{2\;Na_2CO_3 + 4\;NO + O_2 \longrightarrow 4\;NaNO_2 + 2\;CO_2 \uparrow}</math></center></big>
 
== Reakcioj ==
{{elEL}}En laboratorio, natria nitrito uzatas por oksidigi [[natria nitrido|natrian nitridon]] al [[nitrata oksido]] kaj nitrogena duoksido:
<big><center><math>\mathrm{2\;NaN_3 + 2\;NaNO_2 + H^+\longrightarrow 3\;N_2 \uparrow 2\;NO \uparrow + 2\; H_2O + 2 Na+}</math></center></big>
{{elEL}}Supra ol 330&nbsp;°C natria nitrito malkomponiĝas (en la aero) al natria oksido, nitrogena oksido kaj nitrogena duoksido:
<big><center><math>\mathrm{2\;NaNO_2 \longrightarrow Na_2O + NO \uparrow + NO_2 \uparrow}</math></center></big>
{{elEL}}Natria nitrito povas uzati en la produktado de [[nitrita acido]] pere de [[sulfata acido]]. Ĉi-reakcio produktas [[nitrita acido|nitritan acidon]] kaj [[natria sulfato|natrian sulfaton]]:
<big><center><math>\mathrm{2\;NaNO_2 + 2\;H_2SO_4 \longrightarrow 2\;HNO_2 + Na_2SO_4}</math></center></big>
{{elEL}}La [[nitrita acido]] tiam, sub normalaj kondiĉoj, malkomponiĝas:
<big><center><math>\mathrm{2HNO_2 \longrightarrow NO \uparrow + NO_2 \uparrow + H_2O}</math></center></big>
{{elEL}}La nitrogena duoksido povas deturniĝi al kondensilo aŭ aparato por frakcia distilado por reakcii kun akvo, estigante [[nitrata acido|nitratan acidon]]:
<big><center><math>\mathrm{2\;NO_2 + H_2O \longrightarrow HNO_3 + HNO_2}</math></center></big>
 
== Toksologio ==
Kvankam ĉi-kemiaĵo preventas bakteridiskreskon, ĝi povas esti toksa el altaj dozoj por bestoj kaj homoj. Mortiga dozo por ratoj kuŝas ĉirkaŭ 180 mg/kg kaj por homoj 71 mg/kg, signifante ke 65-kg homo konsumanta pli ol 4,6 g da natria nitrito povas rezulti en morto.
 
Freŝa viando enhavas 0,4-0,5 mg/kg da nitritoj kaj 4-7 mg/kg da nitratoj (10-30 mg/kg da nitrato en viandoj peklitaj). La ĉeesto de nitritoj en bestohistoj estas metabola konsekvenco de [[nitrata oksido]], kiu estas grava neŭrotransmisiilo. Nitrata oksido povas esti rekreita ekde nitrata-oksida sintazo per uzo de [[arginino]] aŭ ekde ingestita nitrato aŭ nitrito.
 
== Kanceraj efektoj ==
La ĉefa prizorgo rilate al natria nitrito estas la formado de kancerogenaj [[nitrozamino]]j kiam viandoj estas tro kuiritaj aŭ tro rostitaj. Tiaj kancerogenaj nitrozaminoj povas ankaŭ estiĝi pere de reakcio de nitrito kaj sekundaraj aminoj sub acidaj kondiĉoj (tiel kiel okazas en la homa stomako), kaj ankaŭ dum la peklaj procezoj uzataj por viandokonservado. Dietaj fontoj de nitrozaminoj inkludas viandojn peklitajn per natria nitrito samkiel sekigitajn saligitajn fiŝojn.
 
Troa konsumo de natritoj asociiĝas al krizoj da seriozaj kapdoloroj al individuoj kiuj jam suferas pri tio. Iu esploro trovis rilaton inter ofta alta ingestado de peklitaj viandoj kun rozkolora salo<ref>[https://books.google.com.br/books?id=906Ye4nM9A4C&pg=PA11&dq=%22sodium+nitrite%22+rose+colour&hl=en&sa=X&ved=0CCoQ6AEwAGoVChMIyJTa1fSKyAIVxG8UCh3GaQG2#v=onepage&q=%22sodium%20nitrite%22%20rose%20colour&f=false Comprehensive Practical Organic Chemistry: Qualitative Analysis], V.K. Ahluwalia, S. Dhingra</ref> kaj la kronike obstrukciva pulma malsano. Esploristoj asertas ke altaj kvantoj da nitritoj en viandaĵoj respondecas, tamen, la teamo ne pruvis la nitritan teorion. Krom tio, la studoj ne elmontris ke la nitritoj aŭ peklitaj viandoj kaŭzas altajn nivelojn da pulmaj malsanoj, ili nur asocias. La esploristoj nur indikas multajn riskofaktorojn, sed ili komentis ke ili ne povas forigi ĉiujn nemezureblajn kaŭzojn rilate al la kronike obstrukciva pulma malsano.
 
== Literaturo ==
{{elEL}} [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/sial/237213?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]
{{elEL}} [http://www.meatsafety.org/ht/d/sp/i/45243/pid/45243 Meat Safety]
{{elEL}} [http://www.livestrong.com/article/416466-the-harmful-effect-of-sodium-nitrite-in-food/ Live Strong]
{{elEL}} [http://www.livescience.com/36057-truth-nitrites-lunch-meat-preservatives.html Live Science]
{{elEL}} [http://healthyeating.sfgate.com/sodium-nitrate-vs-sodium-nitrite-9064.html Healthy Eating]
{{elEL}} [http://healthyeating.sfgate.com/harmful-effect-sodium-nitrite-food-11184.html Healthy Eating]
{{elEL}} [http://www.healthychild.org/how-to-avoid-added-nitrates-and-nitrites-in-your-food/ Healthy Child]
{{elEL}} [http://www.ukfoodguide.net/e250.htm The UK Food Guide]
{{elEL}} [https://books.google.com.br/books?id=s_sBKJNf184C&pg=PA1415&dq=sodium+nitrite&hl=en&sa=X&ved=0CDMQ6AEwAmoVChMIvc_u3dKKyAIVwwQaCh1BUAgp#v=onepage&q=sodium%20nitrite&f=false The International Pharmacopoeia, Volume 1], World Health Organization
{{elEL}} [https://books.google.com.br/books?id=6mGmxYqqiREC&pg=PA235&dq=sodium+nitrite&hl=en&sa=X&ved=0CDoQ6AEwBDgKahUKEwiEvKCm3YrIAhWDs9sKHRLFAHk#v=onepage&q=sodium%20nitrite&f=false Food Additive Toxicology], Maga
 
{{Ŝablono:Neorganikaj saloj de natrio}}
{{Ŝablono:Organikaj saloj de natrio}}
 
== Referencoj ==
{{referencoj|3}}
 
112 889

redaktoj