Pretoro: Malsamoj inter versioj

Neniu ŝanĝo en grandeco ,  antaŭ 5 jaroj
e
plibonigadeto, anstataŭigis: |thumb| → |eta| (2), |left| → |maldekstra| per AWB
e (migrateToWikidata at d:q172907)
e (plibonigadeto, anstataŭigis: |thumb| → |eta| (2), |left| → |maldekstra| per AWB)
----
 
[[Dosiero:Modell Praetorium, Cologne.JPG|thumbeta|200px|<center>modelo de la pretorejo en la romia urbo [[Kolonjo]], administra centro de la romia provinco [[Germania Inferior]]]]
 
'''Pretoro''' [[latina lingvo|latine]] ''praetor'', en la [[Romia Imperio]] origine estis la ĉefa oficiro de ĉiu fortikaĵo de la romia armeo. Li rezidis en la [[pretorejo]], [[latina lingvo|latine]] ''praetorium'', la centro de la fortikaĵo, kiun, ekkonstruante konstruaĵon, la soldatoj ĉiam unue konstruis.
 
En la [[Romia Respubliko]], la pretoroj estis altrangaj funkciuloj de la ŝtatoj, kiuj elektiĝis ĉiam nur por la daŭro de unu jaro. Poste, ankaŭ dum la epoko de la [[Romia Imperio]], inter la pretoroj inter alie la estroj de la romiaj provincoj.
 
[[Dosiero:SenecaELWI.jpg|thumbeta|leftmaldekstra|150px|<center>Ekzemple de konata pretoro estis la filozofo [[Seneko la pli juna]]]]
Ekde la jaro [[-367|367]] antaŭ Kristo unue ekzistis la posteno de unusola pretoro en la ŝtato: la ''praetor urbanus'' respondecis pri la juro de la ĉefurbo Romo: li preparis procesojn, tiam transdonis la kazojn al la popole elektitaj juĝistoj ''(iudices selecti)'' kaj fine deklaris la [[verdikto]]jn. Dum la jaro [[-247|247]] antaŭ Kristo aldoniĝis la ''praetor peregrinus (peregrinus'' = fremdulo), kiu zorgis pri juraj disputoj inter romianoj kaj ne-romianoj. Dum [[-227|227]] ekestis la unuaj pretoraj postenoj por la gvidado de la unuaj du romiaj provincoj, [[Sardinio]] kaj [[Sicilio]], kaj dum [[-197|197]] aldoniĝis du pliaj provincestraj pretoraj postenoj por la novaj provincoj [[Hispania citerior]] kaj [[Hispania ulterior]]. Tiumomente do ekzistis ses pretoroj.
 
Ĝis la jaro [[-81|81]] la nombro de pretoroj malgraŭ kreska nombro da provincoj restis sama, sed tiujare altiĝis unue al 8 kaj poste al 10. Dum la epoko de la [[Romia Imperio]] la nombro de la jure respondecaj pretoroj alternis inter 10 kaj 18, kaj la provincestroj oficiale ne plu havis tiun titolon, kvankam iliaj palacoj en la provincaj ĉefurboj daŭre nomiĝis [[pretorejo]]j.
23 504

redaktoj