Egipta Mitologio: Malsamoj inter versioj

11 bitokojn forigis ,  antaŭ 4 jaroj
e
plibonigadeto, anstataŭigis: |thumb| → |eta| (3), [[dosiero: → [[Dosiero: (3) per AWB
e (plibonigadeto, anstataŭigis: |thumb| → |eta| (3), [[dosiero: → [[Dosiero: (3) per AWB)
{{kdls}}
[[dosieroDosiero:Maat.jpg|thumbeta|[[Maat]] reprezentita kiel dieco.]]
Laŭ la [[Antikva Egiptujo|antikvaj egiptoj]], la universo komence estis nur granda [[Nuno|praoceano]] nomita la [[Nuno]]. De [[Nuno]] ni akiris [[Atumo]], la suno. [[Atumo]] generis [[Ŝuo (dio)|Ŝuon]] (dio de la aero) kaj [[Tefnut]]on (dio de humido). [[Ŝuo (dio)|Ŝuo]] disigis la ĉielon de la tero. Poste naskiĝis [[Nut]] (diino de la ĉielo) kaj [[Geb]] (dio de la tero). De la unio de [[Nut]] kaj [[Geb]] naskiĝis du filoj, [[Oziriso]] kaj [[Setho ]], kaj du filinoj, [[Iziso]] kaj [[Neftiso]]<ref>{{cite book|last=Anthes| first=Rudolf|editor-last=Kramer|editor-first=Samuel Noah|title=Mythologies of the Ancient World|year=1961|publisher=Anchor Books|chapter=Mythology in Ancient Egypt}} {{ref-en}} </ref>.
 
[[Geb]] ofertis la povon sur la tero al [[Oziriso]], kiu estis la unua el la faraonoj. Li regnis apud sia fratino kaj edzino [[Iziso]]. Lia regno plena de gratifiko, justeco kaj saĝo frenezigis [[Setho]] pro envio. Li komplotis kontraŭ sia frato kaj murdis lin, fikondukinte lin en kaptilon. Danke al la helpo de [[Neftiso]], [[Iziso]] la sorĉistino sukcesis revigigi [[Oziriso]] okazante unio de kie naskiĝis [[Horuso]] (dio de la faraonoj). [[Horuso]] venkis [[Setho]]n en duelo kaj ekregis Egiptujon. [[Oziriso]] fariĝis reĝo de la reĝlando de la mortintoj<ref>{{cite book|last=Assmann|first=Jan|author-link=Jan Assmann|others=Translated by David Lorton|title=The Search for God in Ancient Egypt|publisher=Cornell University Press|year=2001|origyear=1984| isbn=0-8014-3786-5}} {{ref-en}} </ref>.
 
== Historio ==
La religiaj ideoj de la antikvaj egiptoj havis du fazojn:
* Dum la [[Egipta antaŭdinastia periodo|antaŭdinastia epoko]], la egiptoj diigis la naturajn fenomenojn kiujn ili ne komprenis aŭ timigis ilin. Ili asociigis tiujn gediojn kun la karakteroj de kelkaj bestoj kaj reprezentis ilin homformaj kvankam konservante bestoformajn trajtojn: la falko en la dio [[Horuso]], dio de la ĉielo; la egipta hundo, aŭ ŝakalo de la dezerto, "la gardanto de la nekropoloj", konvertiĝas en protektan dion, [[Anubiso]]; la krokodilo de [[Nilo]], konstanta danĝero, timata dio, kultata en la regiono [[El Fayum]], ktp. Krome, ili ricevis homajn konceptojn, kiaj familiaj rilatoj, pro kio la triopoj konsistantaj el dio, edzino kaj filo, kaj ankaŭ homaj pasioj pro kio ili estis kultataj kun oferdonacoj por ricevi de ili petitajn favorojn.
[[dosieroDosiero:Geb, Nut, Shu.jpg|thumbeta|250px|[[Geb]], en la malsupro, kun [[Ŝuo (dio)|Ŝuo]] kaj [[Nut]].]]
* Malgraŭ la grupiĝo de la egiptaj popoloj en la "Du Teroj": la [[Supra Egiptio|Supra]] kaj [[Suba Egiptio]], ĉiu el la [[nomoso]]j havis siajn protektajn diojn, kio signifis kultadon al dekoj da gedioj, kiuj akiris pli axu malpli altan kultadon laŭ la graveco de ĉiu urbo: en [[Heliopolo]] estis adorata [[Reo]], en [[Tebo (Egiptio)|Tebo]] [[Amono]], en [[Memfiso]] [[Ptah]] kaj [[Hatoro]], ktp.
 
La sacerdotoj de la temploj komencis organizi tiun amasegon da gedioj kaj klarigis iliajn rilatojn, la mondokreadon, la kreskojn de la rivero Nilo, ktp., kreante tiel la lokajn teologiojn kiuj videblas en la [[Piramidaj tekstoj]], aŭ en la [[Libro de mortintoj]].
 
==La unudiisma periodo ==
[[dosieroDosiero:Aten disk.jpg|thumbeta|200px|Aĥenatono kaj sia familio adorante Atonon.]]
Dum mallonga interspaco la [[unudiismo]] ([[Atonismo]]) iĝis la oficiala religio de Antikva egiptio sub la regado de [[Aĥenatono]], fokusigante la egiptan dion de la suno, [[Atono]]. Aĥenatono malpermesis la kultadon de aliaj gedioj kaj konstruis novan ĉefurbon, Aĥetatono ([[Amarna]]), ĉirkaŭ la templo starigita al Aton.
 
La religia ŝanĝo daŭris nur ĝis la epoko de [[Tutanĥamono]], la filo de Aĥenatono kaj de duaranga edzino. Pro tiu ĉi subita kaj nepopulara ŝanĝo ĝi estis rapide malpermesita. Fakte, la forviŝado de la nomoj de Aĥenatono kaj Tutanĥamono el la muroj kaj reĝaj listoj ligiĝas al tiu ĉi radikala ŝanĝiĝo de la religio.
23 504

redaktoj