Benzeno: Malsamoj inter versioj

31 bitokojn aldonis ,  antaŭ 3 jaroj
e
Thumb ---> eta
e (Thumb ---> eta)
[[Dosiero:Benzene structure.png|thumbeta|rightdekstra|300px|Struktura kaj spaca modeloj de benzeno]]
'''Benzeno'''<ref>[http://vortaro.net/#benzeno benzeno en vortaro.net]</ref><ref name="Pluhař">{{Citaĵo el la reto | url = http://www.eventoj.hu/steb/kemio/kemia-nomenklaturo-versio-2011-2.pdf| titolo = SISTEMA ĤEMIA NOMENKLATURO EN ESPERANTO| aŭtoro = Zdeněk Pluhař| paĝoj = 31| dato = 2011|| arkivurl = http://web.archive.org/web/20150706000136/http://www.eventoj.hu/steb/kemio/kemia-nomenklaturo-versio-2011-2.pdf | arkivdato =2015-07-06}}</ref> estas organika kemia kombinaĵo (C<sub>6</sub>H<sub>6</sub>), kiu estas senkolora, fluema, forte refrakta, akra-gusta likvo kun karakteriza odoro. Ĝi brulas [[fulgo|fulgante]], lumante; tre brulema. Inhalado de ĝia vaporo kaŭzas akutan aŭ kronikan veneniĝon; en granda koncentreco povas kaŭzi morton pro la malfunkciigo de la spira centro; ankaŭ ĝi kaŭzas [[Leŭkemio|leŭkemion]]. Ankaŭ la trinkado de la '''benzolo''' havas samajn simptomojn. Ĝi kaŭzas sur la haŭto blazetajn erupciojn.
 
Ĝi estas tipa kombinaĵo de la [[aromatoj|aromataj kombinaĵoj]]; la molekulo konsistas el unu [[benzena ringo]]. Tiun ringon oni skizas ofte kiel norman sesangulon. Kvankam ĝi estas nesaturita kombinaĵo, ĝi ne havas duoblajn ligojn. La 6 [[karbono|karbonatomoj]] interligiĝas al ringa strukturo per aromataj ligoj.
Ĝi troviĝas en la naturo nur en eteta kvanto en preskaŭ ĉiu [[nafto]]. Oni produktis ĝin komence el la [[koakso]]fornega gaso, sed ekde la 1950-aj jaroj jam ellaboris aliajn metodojn de transformado. Dum la transformigo oni transformas la [[benzino]]jn de nekonvenaj kvalitoj al bona kvalito per termika aŭ [[katalizilo|katalizila]] metodo. Ĉe tiu procedo la naftoderivaĵoj riĉiĝas je benzeno (kaj [[ksilolo]], tolueno, kiun oni eltiras. Per desalkiligo oni gajnas benzenon el la tolueno, ksilolo, kiuj pli grandkvante produktiĝas en la naftoderivaĵoj kiel benzeno.
 
Ankaŭ '''benzolo''' nomiĝas la kruda komercprodukto, konsistanta je ĉirkaŭ 90 % benzeno: la ceteraj 10 % estas [[homologo]]j, ia. [[tolueno]].
 
Ĝiaj derivaĵoj estas gravaj materialoj en la kemia, medikamenta, farba, plasta, plantprotektanta kaj aliaj industrioj.
 
Ĝi estas bona [[solvilo]], kaj baza substanco por energioproduktado ([[hejtado]], propulsio[[propulso]]).
 
==Kombinaĵoj==
7 863

redaktoj