Epikurismo: Malsamoj inter versioj

201 bitokojn forigis ,  antaŭ 15 jaroj
Polurado
(Polurado)
'''Epikuranismo''' (floris [[-300]] al 50) estis unu el la kvin ĉefaj skoloj de [[greka filozofio]], kiu estis fondita de [[Epikuro]] el [[Ateno]]. Epikuranismo floris de la [[3-a jarcento a.K.]] al la [[2-a jarcento]] post Kristo. En tiama epoko, filozofio ne estis abstrakta, intelekta ludo de profesoroj aŭ saĝuloj, sed la vera gvidilo al vivo. Tial, kvankam epikuranismo estas kosmologio, ĝi ĉefe estas [[etiko]] pri vivo. Ĝi estas [[materialismo|materialisma]] (sed ne [[ateismo|ateista]]) [[filozofio]], bazita sur la [[atomo|atoma]]
[[Filozofio]] > [[Greka filozofio]] > Epikuranismo
----
 
'''Epikuranismo''' (floris [[-300]] al 50) estis unu el la kvin
ĉefaj skoloj de [[greka filozofio]], kiu estis fondita de
[[Epikuro]] el [[Ateno]]. Epikuranismo floris de la [[3-a jarcento a.K.]] al la [[2-a jarcento]] post Kristo. En tiama
epoko, filozofio ne estis abstrakta, intelekta ludo de profesoroj
aŭ saĝuloj, sed la vera gvidilo al vivo. Tial, kvankam
epikuranismo estas kosmologio, ĝi ĉefe estas [[etiko]] pri
vivo. Ĝi estas [[materialismo|materialisma]] (sed ne
[[ateismo|ateista]]) [[filozofio]], bazita sur la [[atomo|atoma]]
fiziko de [[Demokrito]].
 
Laŭ Epikuro, la celo de vivo estas trankvilo, kiu estas atingita per la evito de doloro kaj la malevito de [[plezuro]], precipe per la jenaj principoj:
per la evito de doloro kaj la malevito de [[plezuro]], precipe per la
jenaj principoj:
 
<blockquote>
<ol>
 
<li><b>Ne timu dion:</b> la [[dio|dioj]] ja ekzistas, laŭ
Epikuro, sed ili volas vivi trankvile, tial ili ne zorgu pri
[[homo|homoj]]. En la materialismo de Epikuro, eĉ la dioj estas
faritaj de atomoj (kvankam ili estas senmortaj). Ĉar la mondo
nur estas atomoj moviĝantaj, ĉio okazas tute hazarde, tial nia
sorto ne estas la produkto de la malbona aŭ bona volo de dioj,
sed estas produkto hazarda.
 
<li><b>Ne zorgu pri la morto:</b> je morto, la animo, farita de
atomoj, disiĝas kaj malaperas. Morto estas la manko de doloro
kaj la manko de plezuro, tial ĝi ne gravas. Aldone, ĉar la
animo ne estas senmorta, vi ne devas zorgi pri ia sorto post la
morto, pri ia puno de la dioj.
 
<li><b>La bona estas facile havebla:</b> laŭ Epikuro, la homo
povas vivi kontente sole sur "akvo kaj hordekukoj".
 
<li><b>La malbona estas facile elportebla:</b> Laŭ Epikuro, malsano kaj
doloro estas aŭ akra sed mallonga, aŭ longa sed malakra.
 
</ol>
</blockquote>
 
Laŭ Epikuro, la bona kaj la malbona ne estas afero de moralo,
sed afero de <b>plezuro kaj doloro</b>. Ĉar la plezuro kaj
doloro de la menso estas pli grava ol la de la korpo, Epikuro
celis mensan plezuron -- trankvilo de la menso -- pli ol karna
plezuro. Por atingi trankvilon, la [[virto|virtoj]] de
[[prudento]], [[honoro]] kaj [[justeco]] necesas. Amikeco ankaŭ
helpas, sed familio kaj politika agado malhelpas. Epikuro mem ne
edziĝis kaj vivis simple kun siaj studentoj.
 
*'''Ne timu dion:''' la [[dio|dioj]] ja ekzistas, laŭ Epikuro, sed ili volas vivi trankvile, tial ili ne zorgu pri [[homo|homoj]]. En la materialismo de Epikuro, eĉ la dioj estas faritaj de atomoj (kvankam ili estas senmortaj). Ĉar la mondo nur estas atomoj moviĝantaj, ĉio okazas tute hazarde, tial nia sorto ne estas la produkto de la malbona aŭ bona volo de dioj, sed estas produkto hazarda.
Kvankam Epikuro kredis al [[materialismo]], li kredis nek al
*'''Ne zorgu pri la morto:''' je morto, la animo, farita de atomoj, disiĝas kaj malaperas. Morto estas la manko de doloro kaj la manko de plezuro, tial ĝi ne gravas. Aldone, ĉar la animo ne estas senmorta, vi ne devas zorgi pri ia sorto post la morto, pri ia puno de la dioj.
[[ateismo]] nek al [[determinismo]]:
*'''La bona estas facile havebla:''' laŭ Epikuro, la homo povas vivi kontente sole sur "akvo kaj hordekukoj".
*'''La malbona estas facile elportebla:''' Laŭ Epikuro, malsano kaj doloro estas aŭ akra sed mallonga, aŭ longa sed malakra.
 
Laŭ Epikuro, la bona kaj la malbona ne estas afero de moralo, sed afero de '''plezuro kaj doloro'''. Ĉar la plezuro kaj doloro de la menso estas pli grava ol la de la korpo, Epikuro celis mensan plezuron -- trankvilo de la menso -- pli ol karna plezuro. Por atingi trankvilon, la [[virto|virtoj]] de [[prudento]], [[honoro]] kaj [[justeco]] necesas. Amikeco ankaŭ helpas, sed familio kaj politika agado malhelpas. Epikuro mem ne edziĝis kaj vivis simple kun siaj studentoj.
<ul>
 
Kvankam Epikuro kredis al [[materialismo]], li kredis nek al [[ateismo]] nek al [[determinismo]]:
<li><b>Epikuro kaj [[ateismo]]:</b> Kvankam [[Dio|la ekzisteco de
dioj]] estis hipotezo nenecesa en lia kosmologio -- la
[[atomo|atomoj]] estas eternaj kaj nekreitaj -- Epikuro kredis,
ke la dioj ekzistas ĉar la kredo en dioj estas universala inter
[[homo|homoj]]. La dioj de Epikuro estas materiaj, faritaj de
atomoj, sed ili ne mortas. La dioj devas esti servitaj ne pro
timo (ili ne povas puni nin), sed pro admiro kaj respekto.
 
*'''Epikuro kaj [[ateismo]]:''' Kvankam [[Dio|la ekzisteco de dioj]] estis hipotezo nenecesa en lia kosmologio -- la [[atomo|atomoj]] estas eternaj kaj nekreitaj -- Epikuro kredis, ke la dioj ekzistas ĉar la kredo en dioj estas universala inter [[homo|homoj]]. La dioj de Epikuro estas materiaj, faritaj de atomoj, sed ili ne mortas. La dioj devas esti servitaj ne pro timo (ili ne povas puni nin), sed pro admiro kaj respekto.
<li><b>Epikuro kaj determinismo:</b> la atomoj de Epikuro
*'''Epikuro kaj determinismo:''' la atomoj de Epikuro moviĝas ne tute determinisme laŭ fizika leĝoj, sed iomete
hazarde. Tial la aĵoj kaj okazoj de la mondo estas parte la produkto de hazardo. Simile, la homo ja posedas
[[libervolo|libervolon]].
produkto de hazardo. Simile, la homo ja posedas
<b>[[libervolo|libervolon]]</b>.
 
La majstra verko de epikuranismo, tamen, ne estas de Epikuro, sed de <b>[[Lukrecio]]</b>: la bela poemo ''[[De
</ul>
Rerum Natura]]'' ([[-50]]).
 
'''Post la morto de Epikuro''', epikuranismo disiĝis: unu sekto emfazis la simplan vivon de Epikuro, la alia
La majstra verko de epikuranismo,
plezuron. [[Sinmortigo]] ankaŭ fariĝis aprobita. Epikuro mem staris kontraŭ sinmortigo ĉar ĝi implikas ke la malbona ''ne'' estas facile elportebla.
tamen, ne estas de Epikuro, sed de <b>[[Lukrecio]]</b>: la bela poemo <cite>[[De
Rerum Natura]]</cite> ([[-50]]).
 
La ĉefa rivalo de epikuranismo estis [[stoikismo]], kiu emfazis [[devo|devon]] anstataŭ [[plezuro]]. Post la [[1-a jarcento]], epikuranismo estis la filozofio de malgranda rondo, estinte preterpasita de stoikismo por la mensoj kaj koroj de filozofoj. En [[529]], la imperiestro [[Justiniano]] fermis la grekajn lernejojn de filozofio, inkluzive de la Ĝardeno.
'''Post la morto de Epikuro''', epikuranismo disiĝis: unu sekto
emfazis la simplan vivon de Epikuro, la alia
plezuron. [[Sinmortigo]] ankaŭ fariĝis aprobita. Epikuro mem
staris kontraŭ sinmortigo ĉar ĝi implikas ke la malbona
<em>ne</em> estas facile elportebla.
 
Post Justiniano, epikuranismo dormis ĝis la [[Renesanco]], kiam la antikvaj verkoj estis denove eldonitaj (Lukrecio en [[1474]]) kaj la nova kosmologio de [[moderna scienco]] fariĝis materialisma, favorinte ideojn epikuranismajn inter filozofoj kaj vulgaruloj.
La ĉefa rivalo de epikuranismo estis [[stoikismo]], kiu emfazis
[[devo|devon]] anstataŭ [[plezuro]]. Post la [[1-a jarcento]], epikuranismo estis la filozofio de malgranda rondo, estinte preterpasita de stoikismo por la mensoj kaj koroj de filozofoj. En [[529]], la imperiestro [[Justiniano]] fermis la grekajn lernejojn de filozofio, inkluzive de la Ĝardeno.
 
==Famaj epikuranoj==
Post Justiniano, epikuranismo dormis ĝis la [[Renesanco]], kiam
la antikvaj verkoj estis denove eldonitaj (Lukrecio en [[1474]])
kaj la nova kosmologio de [[moderna scienco]] fariĝis
materialisma, favorinte ideojn epikuranismajn inter filozofoj kaj
vulgaruloj.
 
*[[Kasio]] (m -42) - murdinto de [[Julio Cezaro]]
<b>Famaj epikuranoj:</b>
*[[Lukrecio]] (-99 al -55) - romia poeto
<ul>
<li>*[[KasioLuciano]] (m 120-42180) - murdintogreka de [[Julio Cezaro]]poeto
*[[Lorenzo VALLA]] (1407-1457) - renesanca humanisto
<li>[[Lukrecio]] (-99 al -55) - romia poeto
*[[Gassendi]] (1592-1655) - franca [[sciencisto]] kaj filozofo
<li>[[Luciano]] (120-180) - greka poeto
*[[Thomas Jefferson]] (1743-1826) - la tria prezidento de [[Usono]]
<li>[[Lorenzo VALLA]] (1407-1457) - renesanca humanisto
<li>[[Gassendi]] (1592-1655) - franca [[sciencisto]] kaj filozofo
<li>[[Thomas Jefferson]] (1743-1826) - la tria prezidento de [[Usono]]
</ul>
 
<b>[[Gassendi</b>]] adoptis la atoman fizikon de epikuranismo sed diluis la moralon laŭ kristana gusto. La verkoj kaj studentoj de Gassendi influis je [[Locke]], [[Boyle]] kaj [[Neŭtono]], inter aliaj.
moralon laŭ kristana gusto. La verkoj kaj studentoj de Gassendi influis
je [[Locke]], [[Boyle]] kaj [[Neŭtono]], inter aliaj.
 
La romaj poetoj, [[Vergilio]] kaj [[Horacio]] estis influitaj de epikuranismo, sed ne estis epikuranoj mem.
epikuranismo, sed ne estis epikuranoj mem.
 
==Famaj <b>kontraŭ-epikuranoj:</b> [[Cicerono]], [[Plutarko]],==
*[[Cicerono]]
[[Origeno]] kaj [[Aŭgusteno]].
*[[Plutarko]]
*[[Origeno]]
*[[Aŭgusteno]]
 
[[Kategorio:Filozofio]]