Hiismo: Malsamoj inter versioj

81 bitokojn aldonis ,  antaŭ 5 jaroj
e
sen resumo de redaktoj
e (plibonigadeto per AWB)
e
{{unua}}
'''Hiismo''' estas [[Proponitaj reformoj de Esperanto|proponita reformo de Esperanto]]. Hiisto sentas en tradicia Esperanto mankon de specife virgenravirseksa triapersona pronomo, simetria al ''ŝi'', kaj de specife virgenravirseksa sufikso, simetria al ''-in-'', ĉar en tradicia Esperanto la triapersona pronomo ''li'' estas aŭ virgenravirseksa aŭ neŭtra, samkiel en tradicia Esperanto sensufiksaj personaj substantivoj povas esti aŭ virgenrajvirseksaj aŭ neŭtraj. Kiel specife virgenranvirseksan triapersonan pronomon hiisto uzas la pronomon ''hi'', kaj kiel specife virgenranvirseksan personan sufikson, li uzas la sufikson ''-iĉ-''.
 
== Priskribo ==
 
En hiisma Esperanto:
* La virgenravirseksa sufiksopronomo ''[[-iĉ-]]hi'' estas uzata simetrie kun la ingenrainseksa sufiksopronomo ''[[-in-ŝi]]''. La uzado de personajla vortojvirseksa senpronomo ''[[-iĉ-liismo|li]]'' por emfazi virsekson estas [[Arkaismo|arkaika]]. (''Studento[[liismo|li]]'' estas nek virgenravirseksa nek ingenrainseksa; por emfazi la sekson oni uzu ''studentinoŝi'' aŭ ''studentiĉohi''.)
 
* La virgenravirseksa pronomosufikso ''hi[[-iĉ-]]'' estas uzata simetrie kun la ingenrainseksa pronomosufikso ''[[ŝi-in-]]''. La uzado de lapersonaj virgenravortoj pronomosen ''[[liismo|li-iĉ-]]'' por emfazi virsekson estas [[arĥaismo|arkaika]]. (La vorto ''[[liismo|li]]studanto'' estas nek virgenravirseksa nek ingenrainseksa; por emfazi la sekson oni uzu la vorton ''ŝistudantiĉo'' aŭ la vorton ''histudantino''.)
* Seksohavaj substantivoj (kiel ''damo'' kaj ''fraŭlo'') ne bezonas redundan seksan sufikson (''damino'', ''fraŭliĉo'').
* La virgenra sufikso ''[[-iĉ-]]'' estas uzata simetrie kun la ingenra sufikso ''[[-in-]]''. La uzado de personaj vortoj sen ''[[-iĉ-]]'' por emfazi virsekson estas arkaika. (''Studento'' estas nek virgenra nek ingenra; por emfazi la sekson oni uzu ''studentino'' aŭ ''studentiĉo''.)
* GenrohavajAnkaŭ sen seksosufikso tradicie seksohavaj substantivoj (kiel ''damo'' kaj ''fraŭlo'') nekonservas bezonassian redundan genran sufikson (''damino'', ''fraŭliĉo'')sekson.
* Ankaŭ sen genrosufikso tradicie genrohavaj substantivoj (kiel ''damo'' kaj ''fraŭlo'') konservas sian genron.
 
== Alternativoj ==
 
Por indiki virsekson, eblas uzi la prefikson ''vir-''.
 
=== Liismo ===
 
Simile al [[Liismo]], Hiismo asertas, ke la pronomo ''li'' estas neŭtra.
 
=== Riismo ===
Kontraste al [[Riismo]], en Hiismo la pronomo ''li'' estas neŭtra, dum en Riismo ĝi estas specife virgenravirseksa.
 
Kontraste al [[Riismo]], en Hiismo la pronomo ''li'' estas neŭtra, dum en Riismo ĝi estas specife virgenra.
 
=== Iĉismo ===
Simile al [[Iĉismo]], Hiismo enhavas la sufikson ''-iĉ-'', sed kontraste, ĝi ne celas ŝanĝi la virgenronvirsekson de firme virgenrajvirseksaj substantivoj.
 
Simile al [[Iĉismo]], Hiismo enhavas la sufikson ''-iĉ-'', sed kontraste, ĝi ne celas ŝanĝi la virgenron de firme virgenraj substantivoj.
 
== Argumentoj kontraŭ hiismo ==
 
* Aldoni novan pronomon estas kontraŭ-fundamente, ĉar la kvanto de pronomoj estas limigita en la Fundamento.
* ''hi'' estas [[anglismo]], kaj multaj esperantistoj malakceptas influon de la angla lingvo.
 
== Argumentoj por hiismo ==
 
* Oni povas libere elekti ĉu emfazi sekson aŭ ne.
* Per arkaika uzado de ''[[liismo|li]]'' oni diskriminacias inojn, vole-ne-vole implicante, ke parolante pri iu ajn besto, persono, profesio aŭ familiano, oni "kompreneble" celas viron. (Laŭ alia opinio oni diskriminacias ĝuste tiujn, vole-ne-vole implicante, ke nur ĉe inoj indas klare esprimi ilian sekson.)
* Seksneŭtra uzado de ''li'' simetrias kun ''ili'', kio estas plia regulaĵo en la lingvo.
* Nova klare virseksa pronomo ''hi'' ne kaŭzus miskomprenon de pli frue verkitaj tekstoj. Uzado de ''li'' por virseksuloj ne malkonformas kun la nova sistemo, kaj esprimoj kiel ''li aŭ ŝi'' restus signife klaraj kaj rivelus la sistemon. Tio estas argumento favore al hiismo kompare kun [[riismo]], kiu falsigus la antaŭan uzadon de ''li'' en seksneŭtra signifo.
* Sufiksoj kiel ''-ist-'', ''-ul-'', ''-ant-'' perdis sian firman viran sencon. Ankaŭ ''ĉevalo'', ''amiko'', ''homo'', ''infano'' kaj ''gasto'' ne estas (plu) firme virgenrajvirseksaj. Tial oni bezonas ilon, kiu indikas la sekson, kiu ĝuste estas la sufikso ''-iĉ-''.
* "Ŝi" estas el la angla ''she'', do ambaŭ seksaj pronomoj venas de la sama lingvo.
 
== Vidu ankaŭ ==
* [[DLT]]
* [[Seksneŭtrala homa triapersona pronomo]]
* [[-iĉ-]]
* [[Liismo]]
* [[Riismo]]
* [[Iĉismo]]
 
== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.mondlango.com/ Mondlango] Esperantido kun pli da angla, kaj kiu uzas hiismon.
* [http://interkulturalingvo.blogspot.fr Ikolo] Proveto de dialekto de Esperanto kun hiismo, iĉismo, ujismo kaj minimeca skribsistemo.
* [http://lingvakritiko.com/2014/10/16/esperanto-kaj-sekso/ Esperanto kaj sekso.] Artikolo de [[Markos Kramer]] kiu konsideras diversajn proponojn por seksneŭtrala esprimmaniero en Esperanto, interalie hiismon