Marmoto: Malsamoj inter versioj

22 bitokojn aldonis ,  antaŭ 3 jaroj
e
sen resumo de redaktoj
(Ligo al cinomuso)
e
|komunejo = Marmota
}}
'''Marmoto''' ({{fremdlingve|la|''Marmota''}}) estas [[Holarktiso|holarktisa]] [[Genro (biologio)|genro]] de mamuloj el la ordo de [[ronĝuloj]], familio [[sciuredoj]]. Entute oni agnoskas 15 speciojn en la genro. [[Arealo]]j de la plej konataj specioj inkluzivas plejparte montarajn areojn kiel [[Alpoj]], [[Karpatoj]], [[Tatroj]], [[Pireneoj]] kaj nordaj [[Apeninoj]] en [[Eŭropo]], [[Roka Montaro]], [[Kaskada Montaro]], [[Nigraj Montetoj]] kaj [[Sierra Nevada (Usono)|Sierra Nevada]] en [[Norda Ameriko]], [[Deosai-plato]] en [[Pakistano]] kaj [[Ladako]] en [[Bharato]]. Krome marmotoj troveblas en vastaj kaj sekaj [[Eŭrazia stepo|Eŭraziaj stepoj]]. La [[arbara marmoto]] (''Marmota monax'') troveblas en arbaraj regionoj tra plejparto de [[Usono]] kaj [[Kanado]], ekde suduestasudokcidenta [[Georgio]] ĝis [[Alasko]]. La prerihundo aŭ [[cinomuso]], kiu troveblas en [[prerio|preriaj]] regionoj de Usono, Kanado, kaj Meksikio, ankaŭ estis iam konsiderata marmoto, sed nun zoologiistoj apartenigis ĝin en apartan genron ''Cynomys''.
 
'''Marmoto''' ({{fremdlingve|la|''Marmota''}}) estas [[Holarktiso|holarktisa]] [[Genro (biologio)|genro]] de mamuloj el la ordo de [[ronĝuloj]], familio [[sciuredoj]]. Entute oni agnoskas 15 speciojn en la genro. [[Arealo]]j de la plej konataj specioj inkluzivas plejparte montarajn areojn kiel [[Alpoj]], [[Karpatoj]], [[Tatroj]], [[Pireneoj]] kaj nordaj [[Apeninoj]] en [[Eŭropo]], [[Roka Montaro]], [[Kaskada Montaro]], [[Nigraj Montetoj]] kaj [[Sierra Nevada (Usono)|Sierra Nevada]] en [[Norda Ameriko]], [[Deosai-plato]] en [[Pakistano]] kaj [[Ladako]] en [[Bharato]]. Krome marmotoj troveblas en vastaj kaj sekaj [[Eŭrazia stepo|Eŭraziaj stepoj]]. La [[arbara marmoto]] (''Marmota monax'') troveblas en arbaraj regionoj tra plejparto de [[Usono]] kaj [[Kanado]], ekde suduesta [[Georgio]] ĝis [[Alasko]]. La prerihundo aŭ [[cinomuso]], kiu troveblas en [[prerio|preriaj]] regionoj de Usono, Kanado, kaj Meksikio, ankaŭ estis iam konsiderata marmoto, sed nun zoologiistoj apartenigis ĝin en apartan genron ''Cynomys''.
 
Marmotoj plej kutime vivas en [[ternesto]]j aŭ en piloj de falintaj rokoj. En malvarmaj regionoj ili [[hiberniĝo|hiberniĝas]] dum vintro. Plimulto de marmotoj estas tre sociaj kaj kunekzistas en grandaj grupoj. Ili uzas laŭtajn [[fajfo]]jn kiel signalojn por komunikado, aparte en danĝero.
 
== Subgenroj kaj specioj ==
Ĉi-sekvas la listo de ĉiuj specioj de genro ''Marmota'' kiel agnoskita farfare de Thorington kaj Hoffman<ref>Thorington, R. W., Jr., and R. S. Hoffman. 2005. "Family Sciuridae". ''Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference'', pp. 754–818. D. E. Wilson and D. M. Reeder, eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.</ref> kun aldono de nova specio ''M. kastschenkoi'', difnita en jaro [[2003]].<ref name=forest/> Oni dividas la genron je du [[subgenro]]jn.
 
*Genro '''''Marmota''''' – marmotoj
**Subgenro '''''Marmota'''''
***[[Alpa marmoto]], ''M. marmota'', trovebla en [[Europo]] en [[Alpoj]], nordaj [[Apeninoj]] en Italio, [[Karpatoj]] kaj [[Tatroj]]. Ankaŭ iam formortintaj kaj artefarite reenkondukitaj en [[Pireneoj]]
***[[Marmoto de Kaŝĉenko]], ''M. kastschenkoi'', trovebla en sud-uestajokcidentaj partoj de Rusio<ref name=forest>{{cite journal|title=On species status of the forest-steppe marmot Marmota kastschenkoi (Rodentia, Marmotinae)|journal=Zoologičeskij žurnal|year=2003|volume=82|issue=12|pages=1498-1505|last=Brandler|first=OV}}</ref>
***[[Altaja marmoto]], ''M. baibacina'', trovebla en [[Altajo]] kaj [[Siberio]]
***[[Azia marmoto]] aŭ Bobako, ''M. bobak'', trovebla de centra [[Eŭropo]] ĝis centra [[Azio]]
***[[Alaska marmoto]] aŭ marmoto de Brower, ''M. broweri'', trovebla en [[Alasko]]
***[[Nigrokapa marmoto]], ''M. camtschatica'', trovebla en eostaorienta [[Siberio]] kaj [[Kamĉatko]]
***[[Longvosta marmoto]], ''M. caudata'', trovebla en centra Azio
***[[Himalaja marmoto]] aŭ Tibeta neĝa porko, ''M. himalayana'', trovebla en [[Himalajo]]
***[[Siberia marmoto]] aŭ Tarbagano, ''M. sibirica'', trovebla en [[Siberio]]
**Subgenro '''''Petromarmota'''''
***[[Griza marmoto]], ''M. caligata'', trovebla en nord-uestaokcidenta [[Norda Ameriko]] (Kanado kaj Alasko)
***[[Flavventra marmoto]], ''M. flaviventris'', trovebla en sud-uestaokcidenta [[Kanado]] kaj uestaokcidenta [[Usono]]
***[[Olimpa marmoto]], ''M. olympus'', [[endemia specio|endemia]] al la [[Olimpa Duoninsulo (Vaŝingtonio)|Olimpa Duoninsulo]], [[Vaŝingtonio]], [[Usono]]
***[[Vankuvera marmoto]], ''M. vancouverensis'' endemia al [[Vankuvera Insulo]], [[Brita Kolumbio]], [[Kanado]]
 
== Historio kaj etimologio ==
[[Dosiero:Marmota primigenia.JPG|eta|dekstra|Skeleto de fosilia marmoto]]
Homoj konis marmotojn ekde antikvaj tempoj. La plej frua mencio de marmoto en skola verko estas la priskribo de "or-fosantaj formikoj" el raporto de [[Antikva Grekio|antikva greka]] historiisto [[Herodoto]] de [[-5-a jarcento]], Laŭ esploroj de [[francoj|franca]] [[etnologio|entologiisto]] [[Michel Peissel]] fakte temis pri [[himalaja marmoto]] en [[Deosai-plato]] kaj emo de lokaj triboj kiel [[brokpoj]] ellavi [[oro|oran]] polvon en marmotaj ternestoj.<ref>Peissel, Michel. "The Ants' Gold: The Discovery of the Greek El Dorado in the Himalayas". Collins, 1984. ISBN 978-0-00-272514-9.</ref>
 
== Eksteraj ligiloj ==
{{Commons|Marmota}}
*{{en}} [http://www.marmotburrow.ucla.edu/ The Marmot Burrow] — paĝaro pri marmotoj ĉe retportalo de [[UCLA]]
*{{en}} [http://www.cons-dev.org/marm/index.html International Marmot Network] — internacia kaj plurlingva paĝaro por sciencistoj studantaj marmotojn kaj admirantoj
<br>