Malfermi la ĉefan menuon

Ŝanĝoj

4 396 bitokojn aldonis ,  antaŭ 3 jaroj
 
=== Tutmonda interŝanĝo ===
{{Ĉefartikolo|Kolumba interŝanĝo}}
La '''Kolumba interŝanĝo''' aŭ '''Granda interŝanĝo''' estis la disvastigita transdono de animaloj, plantoj, kulturo, homaj loĝantaroj, teknologio, kaj de ideoj inter la hemisferoj de [[Ameriko]] kaj [[Afrik-Eŭrazio]] en la 15a kaj 16a jarcentoj, rilate al la fare de eŭropanoj koloniigo kaj komerco post la veturoj de [[Kristoforo Kolumbo]] el 1492.<ref name = "history">{{cite journal |last1= Nunn |first1= Nathan |last2= Qian |first2= Nancy |year= 2010 |title= The Columbian Exchange: A History of Disease, Food, and Ideas |journal= [[Journal of Economic Perspectives]] |volume= 24 |issue= 2 |pages= 163–188 |jstor= 25703506 |doi= 10.1257/jep.24.2.163 }}</ref> Kvankam plej verŝajne senintence tiam, [[Infekto|komunikeblaj malsanoj]] estis kromprodukto de tiu interŝanĝo.
 
La kontakto inter la du areoj cirkuligis ampleksan varion de novaj kultivaĵoj kaj brutaro, kiuj eltenis pliigon de loĝantaroj en ambaŭ hemisferoj, kvankam malsanoj dekomence okazigis subitajn malpliĝojn en la nombroj de la [[indianoj]]. Komercistoj revenis al Eŭropo kun [[maizo]], [[terpomo]]j, [[batato]]j, [[manioko]], [[kapsiko]]j kaj [[tomato]]j, kiuj iĝis tre gravaj kultivaĵoj en Eŭropo ĉirkaŭ la 18a jarcento. Simile, eŭropanoj enkondukis [[manioko]]n kaj [[arakido]]jn al tropikaj [[Azio]] kaj [[Okcidenta Afriko]], kie ili floris sur grundoj kiuj antaŭe ne produktis grandajn rikoltojn. Variaĵoj de tritiko, hordeo, rizo kaj [[rapo]] veturis el Malnova Mondo al la Nova. Estis malmultaj gregaj specioj en Ameriko, kaj tiele ĉevaloj, bovoj, sxafoj kaj kaproj estis tute nekonataj antaŭ ties alveno kun la setlantoj el la Malnova Mondo.
 
Kultivaĵoj movantaj en ambaŭ direktoj tra la [[Atlantika Oceano]] okazigis kreskon de la loĝantaro tra la tuta mondo kaj longdaŭra efiko sur multaj kulturoj.<ref>{{cite web|url=http://www.gilderlehrman.org/history-by-era/american-indians/essays/columbian-exchange|title=The Columbian Exchange|publisher=The Gilder Lehrman Institute of American History|author=Crosby, Alfred|accessdate=2013-05-11}}</ref> Maizo kaj manioko estis enmetitaj el Brazilo en Afriko fare de portugalaj komercistoj en la 16a jarcento,<ref>{{cite web|url=http://researchnews.osu.edu/archive/suprtubr.htm |title=Super-Sized Cassava Plants May Help Fight Hunger In Africa|publisher=The Ohio State University|author=Wagner, Holly|accessdate=2013-05-11}}</ref> kaj iĝis bazmanĝaĵoj, anstataŭante indiĝenajn afrikajn kultivaĵojn.<ref>{{cite web|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/16/default.html|title=Advances in Maize Streak Virus Disease Research in Eastern and Southern Africa|editor1=Florence Wambugu |editor2=John Wafula |year=2000|publisher=International Service for the Acquisition of Agri-Biotech Applications|accessdate=2013-04-16}}</ref>
{{redaktata}}
After its introduction from South America to Spain in the late 1500s, the potato became a staple crop throughout Europe by the late 1700s. The potato allowed farmers to produce more food, and initially added variety to the European diet. The increased supply of food reduced disease, increased births and reduced mortality, causing a population boom throughout the [[British Empire]], the US and Europe.<ref name="Chapman, Jeff">{{cite journal|url=http://www.history-magazine.com/potato.html |title=The Impact of the Potato|journal=History Magazine|author=Chapman, Jeff|issue=2}}</ref> The introduction of the potato also brought about the first intensive use of fertilizer, in the form of [[guano]] imported to Europe from Peru, and the first artificial pesticide, in the form of an [[arsenic]] compound used to fight [[Colorado potato beetle]]s. Before the adoption of the potato as a major crop, the dependence on grain had caused repetitive regional and national famines when the crops failed, including 17 major famines in England between 1523 and 1623. The resulting dependence on the potato however caused the [[European Potato Failure]], a disastrous crop failure from [[potato blight|disease]] that resulted in widespread [[famine]] and the death of over one million people in Ireland alone.<ref name="Mann, Charles C">{{cite journal|url=http://www.smithsonianmag.com/history-archaeology/How-the-Potato-Changed-the-World.html|title=How the Potato Changed History|author=Mann, Charles C.|journal=Smithsonian|date=November 2011}}</ref>
 
=== Modernaj evoluoj ===
== Nuntempa agrikulturo ==
162 150

redaktoj