Malfermi la ĉefan menuon

Ŝanĝoj

6 bitokojn aldonis ,  antaŭ 3 jaroj
=== Tutmonda interŝanĝo ===
 
[[File:Pieter Bruegel the Elder- The Harvesters - Google Art Project.jpg|thumb|230px|''La rikoltistoj''. [[Pieter Bruegel la pliaĝa|Pieter Bruegel]] – 1565]]
{{Ĉefartikolo|Kolumba interŝanĝo}}
La '''Kolumba interŝanĝo''' aŭ '''Granda interŝanĝo''' estis la disvastigita transdono de animaloj, plantoj, kulturo, homaj loĝantaroj, teknologio, kaj de ideoj inter la hemisferoj de [[Ameriko]] kaj [[Afrik-Eŭrazio]] en la 15a kaj 16a jarcentoj, rilate al la fare de eŭropanoj koloniigo kaj komerco post la veturoj de [[Kristoforo Kolumbo]] el 1492.<ref name = "history">{{cite journal |last1= Nunn |first1= Nathan |last2= Qian |first2= Nancy |year= 2010 |title= The Columbian Exchange: A History of Disease, Food, and Ideas |journal= [[Journal of Economic Perspectives]] |volume= 24 |issue= 2 |pages= 163–188 |jstor= 25703506 |doi= 10.1257/jep.24.2.163 }}</ref> Kvankam plej verŝajne senintence tiam, [[Infekto|komunikeblaj malsanoj]] estis kromprodukto de tiu interŝanĝo.
Kultivaĵoj movantaj en ambaŭ direktoj tra la [[Atlantika Oceano]] okazigis kreskon de la loĝantaro tra la tuta mondo kaj longdaŭra efiko sur multaj kulturoj.<ref>{{cite web|url=http://www.gilderlehrman.org/history-by-era/american-indians/essays/columbian-exchange|title=The Columbian Exchange|publisher=The Gilder Lehrman Institute of American History|author=Crosby, Alfred|accessdate=2013-05-11}}</ref> Maizo kaj manioko estis enmetitaj el Brazilo en Afriko fare de portugalaj komercistoj en la 16a jarcento,<ref>{{cite web|url=http://researchnews.osu.edu/archive/suprtubr.htm |title=Super-Sized Cassava Plants May Help Fight Hunger In Africa|publisher=The Ohio State University|author=Wagner, Holly|accessdate=2013-05-11}}</ref> kaj iĝis bazmanĝaĵoj, anstataŭante indiĝenajn afrikajn kultivaĵojn.<ref>{{cite web|url=http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/16/default.html|title=Advances in Maize Streak Virus Disease Research in Eastern and Southern Africa|editor1=Florence Wambugu |editor2=John Wafula |year=2000|publisher=International Service for the Acquisition of Agri-Biotech Applications|accessdate=2013-04-16}}</ref>
 
[[Dosiero:Colorado_potato_beetle.jpg|eta|maldekstre|250px230px|[[Terpoma skarabo]].]]
Post sia enmeto el Sudameriko al Hispanio en la fino de la 1500-aj jaroj, la terpomo iĝis bazmanĝaĵo tra tuta Eŭropo ĉirkaŭ la fino de la 1700-aj jaroj. La terpomo ebligis al farmistoj produkti pli da manĝo, kaj dekomence aldonis variecon al la eŭropana dieto. La pliigita havigo de manĝaĵoj malpliigis malsanojn, pliigis naskojn kaj malpliigis mortindicon, kauzante eksplodon de la loĝantaro tra la tuta [[Brita Imperio]], Usono kaj Eŭropo.<ref name="Chapman, Jeff">{{cite journal|url=http://www.history-magazine.com/potato.html |title=The Impact of the Potato|journal=History Magazine|author=Chapman, Jeff|issue=2}}</ref> La enmeto de la terpomo ankaŭ alportis la unuan intensan uzadon de sterko, en la formo de [[guano]] importita al Eŭropo el Peruo, kaj la unuan artefaritan pesticidon, en la formo de kompono el [[arseno]] uzata por lukti kontraŭ la [[terpoma skarabo]]. Antaŭ la adopto de la terpomo kiel grava bazmanĝaĵo, la dependo el greno estis okazinta ripetajn regionajn kaj landajn malsategojn kiam la rikolotoj malsukcesis, kiel la 17 ĉefaj malsategoj en Anglio inter 1523 kaj 1623. La rezulta dependo el la terpomo tamen okazigis la Eŭropan Terpoman Krizon, nome katastrofa rikolta malsukceso pro terpoma malsano kiu rezultis en enorma [[malsatego]] kaj la morto de ĉirkaŭ unu miliono da personoj en [[Irlando]] sole.<ref name="Mann, Charles C">{{cite journal|url=http://www.smithsonianmag.com/history-archaeology/How-the-Potato-Changed-the-World.html|title=How the Potato Changed History|author=Mann, Charles C.|journal=Smithsonian|date=November 2011}}</ref>
 
162 172

redaktoj