Artropodoj: Malsamoj inter versioj

27 bitokojn forigis ,  antaŭ 2 jaroj
e
Anstataŭigo de ne plu uzota Ŝablono:EL; vidu VP:DT en Marto 2017; kosmetikaj ŝanĝoj
e (Anstataŭigo de ne plu uzota Ŝablono:EL; vidu VP:DT en Marto 2017; kosmetikaj ŝanĝoj)
|komunejo =
}}
La '''artropodoj''' aŭ '''artikpieduloj''', [[latine]] ''arthropoda'', origine [[greke]] αρθρόποδα [arthropoda] el arthro-, kuniĝo + podos, piedo<ref>La [[N.B.N.]]-nomo estas *Abelfilumanoj*</ref> estas subaro de la [[duflankulo]]j. Ili ne havas [[spino]]n, kaj havas ĝenerale malmolan ŝelon. Nome temas pri [[senvertebruloj|senvertebraj]] [[animalo]]j kiu havas [[eksoskeleto]]n (ekstera [[skeleto]]), segmentan korpon, kaj artiklitajn [[Membro (anatomio)|membrojn]] (parigitaj membroj). Artropodoj formas la [[filumo]]n '''Arthropoda''', kio inkludas la [[insekto]]jn, [[araneedoj]]n, [[miriapodo]]jn, kaj [[krustacoj]]n.
 
Artropodoj estas karakterizitaj per siaj artiklitaj membroj kaj [[kutiklo]] farita el [[kitino]], ofte mineraligita per [[kalcia karbonato]]. La artropoda korpoformo konsistas el segmentoj, kiu havas po paron de [[Membro (anatomio)|membroj]]. La rigida kutiklo malhelpas kreskon, kaj tiele artropodoj anstataŭas ĝin periode pere de [[mudo]]. Ties adaptablo permesis al ili iĝi la plej speci-riĉaj membroj de ĉiuj speicaroj en plej medioj. Ili havas ĉirkaŭ milionon da priskribitaj specioj, kio faras ĝin pli ol 80% el ĉiuj priskribitaj vivantaj bestospecioj, kelkaj el kiuj, malkiel plej animaloj, estas tre sukcesaj eĉ en sekegaj medioj.
 
== Priskribo ==
Artropodoj estas [[senvertebrulo]]j kun segmentitaj korpoj kaj artikitaj membroj.<ref>{{citation |author= Valentine, J. W. |title=On the Origin of Phyla |publisher= University of Chicago Press |year=2004 |isbn=0-226-84548-6 |page=33 |url=https://books.google.com/?id=DMBkmHm5fe4C&dq=arthropod+synapomorphy}}</ref> La [[eksoskeleto]] aŭ artropodaj [[kutiklo|kutikloj]]j konsistas el [[kitino]], nome polimero de [[glukozamino]].<ref>{{citation |author=Cutler, B. |title=Arthropod cuticle features and arthropod monophyly |journal=Cellular and Molecular Life Sciences|volume=36 |issue=8 |date=Aŭgusto 1980 |doi=10.1007/BF01953812 |page=953}}</ref> La kutiklo de krustacoj estas ankaŭ biomineraligita per [[kalcia karbonato]].
 
=== Diverseco ===
Ili estas gravaj membroj de maraj, nesalakvaj, teraj kaj aeraj [[ekosistemo]]j, kaj estas unu el nur du ĉefaj animalgrupoj kiuj estis adaptiĝintaj al vivo en sekaj medioj; la alia estas la [[amniulo]]j, kies vivantaj membroj estas [[reptilo]]j, [[birdo]]j kaj [[mamulo]]j.<ref name="RuppertFoxBarnes2004P518">[[#refRuppert|Ruppert, Fox & Barnes (2004)]], pp. 518–522</ref> Unu artropoda sub-grupo, nome [[insekto]]j, estas la plej speci-riĉa membro el ĉiuj ekologiaj gildoj en medioj surteraj kaj nesalakvaj.<ref name="Thompson1994CoevolutionaryProcess">{{citation |author=Thompson, J. N. |title=The Coevolutionary Process |publisher= University of Chicago Press |year=1994 |isbn=0-226-79760-0 |page=9 |url=https://books.google.com/?id=AyXPQzEwqPIC&pg=PA9&lpg=PA9&dq=arthropod+species+number}}</ref> La plej malpezaj insektoj pezas malpli ol 25 mikrogramoj (miliononoj de gramo),<ref name="Schmidt-Nielsen1984InsectSize" /> dum la plej peza pezas ĉirkaŭ 70 g.<ref>{{citation |url=http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |work=Book of Insect Records |title=Largest |last=Williams |first=D.M. |date=21a de Aprilo, 2001 |publisher=[[Universitato de Florido]] |accessdate=10a de Junio, 2009}}</ref> Kelkaj vivantaj [[krustaco]]j estas multe pli grandaj; ekzemple, la kruroj de la Japana aranekrabo povas etendi ĝis 4 m,<ref name="Schmidt-Nielsen1984InsectSize">{{citation |author=Schmidt-Nielsen, K. |title=Scaling: Why is Animal Size So Important? |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=1984 |isbn=0-521-31987-0 |pages=42–55 |url=https://books.google.com/?id=8WkjD3L_avQC&pg=PA53&dq=arthropod+size+range |chapter=The strength of bones and skeletons}}</ref> kaj la plej peza el ĉiuj vivantaj artropodoj estas la Amerika [[omaro]], pinte je ĉirkaŭ 20 kg (44 p.).
 
== Klasiga skemo ==
 
______ [[Heksapodoj]] ([[insekto]]j, [[dipluro]]j, [[proturo]]j, [[kolembolo]]j)
== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo Animaloj}}
{{EL}}* http://www.itis.usda.gov <!-- [[Integralita _Taxonomic_ Informo Sistemo|_ITIS_]] _TSN_: 82696 -->
{{EL}}* http://www.peripatus.gen.nz/Taxa/Arthropoda/Index.html <!-- _Campbell_, _Reece_ kaj _Mitchell_. Biologio. 1999 -->
{{EL}}* http://kasiunia123ol.webpark.pl/#| <!-- _stronka_ _stawonogów_ -->
{{EL}}* http://www.zin.ru/BioDiv/animalsm.asp?LATNAM=Arthropoda&DESCR=descrg <!-- _Классификация_ _на_ _сайте_ _zin_._ru_ -->
 
* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Arthropod|revizio=720719842}}
112 889

redaktoj