Marienburg: Malsamoj inter versioj

6 051 bitokojn forigis ,  antaŭ 3 jaroj
sen resumo de redaktoj
'''Marienburg''' ({{LingvoKunNomo|eo|esperant|[[Malborko]]}} (nuna Kastelo [[Malbork]]), ĝi estas [[Monda heredaĵomajstroverko de Unesko]]arkitekturo unudefenda kaj rezideja el dekkelkajla enmalfrua [[Pollandomezepoko]]. kajĜi unuestas el[[Monda du nordenheredaĵo de [[VarsovioUnesko]], (launu duael estasdekkelkaj en [[ToruńPollando]]). Ĝi estas la plej granda gotika brika fortikaĵo en la mondo kun la surfaco ĉirkaŭ 21 hektaroj kaj kun la suma kub-amplekso de pli ol kvaronmiliono da kubaj metroj, entute la plej granda brika konstruaĵo manfarita de homoj. Ĝi estas [[ordeno (eklezio)|ordena]] fortikaĵo, kiu troviĝas 60 kilometrojn sudoriente de [[Dancigo]] / [[Gdansko]] ĉe la rivero Nogat, riverbuŝa disbranĉiĝo de la [[Vistulo]], ĉe la urbo ''[[Marienburg (orienta Prusio)|Marienburg]]'', ([[Pola lingvo|pole]]: [[Malbork]]), kiu ekde 1945 denove apartenas al [[Pollando]]. Ekde 1309 ĝis 1454 la fortikaĵo estis sidejo de la ĉefordenestro de la [[ordeno de germanaj kavaliroj]] en la ordena ŝtato.
{{Granda dosiero|Marienburg 2004 Panorama.jpg|1400px|panoramo de fortikaĵo Marienburg / nuna [[Malbork]] ([[Malborko]]), 2004}}
[[Dosiero:Zespół Zamku Krzeżackiego MALBORK 01.jpg|eta|250px|dekstra|La Kastelo Marienburg / [[Malborko]] ([[Malborko]]) flanke de la Nogat-rivero]]
 
La 15-an de julio [[1410]], post la malvenko de la ordena armeo en la [[Batalo de Grunwald]] (vidu la suban foton de la fama pentraĵo pri tiu batalo), la pola-litova armeo kun [[Listo de reĝoj de Pollando|pola reĝo]] [[Ladislao la 2-a]] ([[Jogaila]]) / [[Władysław la 2-a]] sieĝis la ordenan fortikaĵon, tamen sen sukceso, kio savis la ekziston de la Ordeno. Pro la politik-ekonomia krizo en la ordena ŝtato okazis ribelo fare de la regatoj (en [[1454]]) kaj rezulte de ĝi la enkorpigo al la [[Krono de la Regno de Pollando]] ([[Pola Reĝlando]]). En majo [[1457]] la ordenestro fuĝis de la kastelo Marienburg al [[Kenigsbergo]], la ordene dungitaj soldatoj konkeris la kastelon kaj ekmarĉandis kun la pola reĝo [[Kazimiro la 4-a (Pollando-Litovio)|Kazimiro la 4-a]]. De tiam, dum pli ol tri jarcentoj la regiono je la nomo [[Reĝa Prusio]] estis parto de la pola reĝlando kun multaj privilegioj por la loka germana loĝantaro.
[[Dosiero:Panorama of Malbork Castle, part 4.jpg|eta|maldekstra|240px|<center>La Kastelo Marienburg / [[Malborko]] ([[Malborko]]) flanke de la Nogat-rivero]]
[[Dosiero:Malborg plan przyziemia zamku.jpg|eta|maldekstra|La plano de la fortikaĵo en [[Malbork]] ([[Malborko]]) sude la altkastelo (A), norde la mezkastelo (B), okcidente preterfluas la rivero Nogat]]
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 56.jpg|eta|La Kastelo Marienburg / nuna [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:Matejko Battle of Grunwald.jpg|dekstra|eta|250px|<center>[[Batalo de Grunwald]] (la 15-an de julio [[1410]]), pentrita de [[Jan Matejko]]]]
[[Dosiero:Marienburg-Hochschloss-160427-008a.jpg|thumb|La Alta Kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]]) kun turo, vido el oriento, 2016]]
[[Dosiero:Marienfigur-Marienburg-160429-095.jpg|eta|hochkant|maldekstra|La figuro de [[Dipatrino]] Maria en la blinda fenestro de la Maria-preĝejo de la Alta Kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]]), post la rekonstruo (2016)]]
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 27.jpg|eta|Puto en la korto de la Alta Kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:Dansker und Marienburg.jpg|thumb|maldekstra|160px|La necesej-turo de la Alta Kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]]) (''Gdanisko'')]]
 
Post la unua [[Dispartigoj de Pollando|dispartigo de Pollando]] en [[1772]], la regiono [[Reĝa Prusio]] kun la fortikaĵo iĝis parto de [[Prusio]]. Dum tiu periodo la kastelo servis kiel [[kazerno]] kaj stokejo. Tiam la kastelo estis grave ruinigita, tamen ĝi revenis al la perdita gotika formo danke al rekonstruo fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcento fare de la arkitekto Conrad Steinbrecht {{prononco|'''ŝtaj'''nbre''h''t).
 
La vasta fortikaĵo estas la plej granda [[briko|brika]]<nowiki></nowiki> konstruaĵo en Eŭropo kaj en la tuta mondo.
[[Dosiero:Marienburg Ostpreußen, Stahlstich nach Domenico Quaglio, 1834.jpg|eta|dekstre|240px|<center>gravuraĵo de Dominiko Quaglio, la kastelo Marienburg / [[Malbork]] ([[Malborko]]), [[1834]]]]
[[Dosiero:Marienburg (1890-1900).jpg|eta|250px|<center>kastelo Marienburg / [[Malbork]] ([[Malborko]]), ĉirkaŭ [[1895]]]]
[[Dosiero:Marienburg19001.jpg|maldekstre|eta|240px|<center>kastelo Marienburg / [[Malbork]] ([[Malborko]]), panoramo de la oriento, [[1901]]]]
 
[[Dosiero:Malbork{{Granda -dosiero|Marienburg Zamek2004 Średni - DziedziniecPanorama.JPGjpg|eta1400px|250px|<center>Kastelopanoramo de fortikaĵo Marienburg / nuna [[Malbork]] ([[Malborko]]), la korto de la Meza Kastelo]]2004}}
[[Dosiero:636782 Malbork zamek wielki refektarz 03.JPG|eta|250px|maldekstra|<center>La Granda Refektorio en la Meza Kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:636782 Malbork-zamek letni refektarz 01.JPG|eta|250px|dekstra|<center>La Somera Refektorio en la Alta Kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:Malbork, Zamek Wysoki, Refektarz konwentu.jpg|eta|250px|maldekstra|La refektorio en la Alta Kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
 
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 32.jpg|eta|250px|dekstra|<center>La korto de la Alta Kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]]), kun puto]]
[[Dosiero:Malbork kruzganki przezrocze.jpg|thumb|La [[peristilo]] (galerio) de la Alta Kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 30.jpg|eta|La Maria-preĝejo, t.e. la ĉefa kapelo de kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]]), 2009]]
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 25.jpg|eta|La klostraj koridoroj de la kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:636782 Malbork zamek pałac i kaplica wielkich mistów 07.JPG|thumb|maldekstra|La Kapelo de Sankta Katerino en la Palaco de Altaj Majstroj de la Ordeno en la kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 06.jpg|thumb|dekstra|La enir-pordego de la okcidento kun la turoj flanke de la rivero Nogat]]
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 12.jpg|thumb|maldekstra|La enirejo al la Meza Kastelo kun la [[herso]] de la kastel-pordego]]
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 38.jpg|thumb|dekstra|La Meza Kastelo en Malbork ([[Malborko]]), la enirejo vidata de la korto]]
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 24.jpg|thumb|maldekstra|La defendmuroj flanke de la rivero Nogat, dekstre estas la Alta Kastelo kaj en la fono la Palaco de Altaj Majstroj de la ordeno]]
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 18.jpg|thumb|maldekstra|La skulptaĵoj ĉe la enirejo al la kapelo de Sankta Anna en Alta Kastelo en Malbork ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 26.jpg|thumb|dekstra|La fenestroj en la Alta Kastelo en Malbork ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:Marienburg-Außenbefestigung-160429-101a.jpg|thumb|Kastelo Marienburg / [[Malbork]] ([[Malborko]]) kun [[barbakano]], vido de la oriento (2015)]]
[[Dosiero:Zamek w Malborku 2004 ubt.jpeg|eta|250px|maldekstra|<center>Kastelo Marienburg / [[Malbork]] ([[Malborko]]), vido de la oriento]]
[[Dosiero:Marienburg1.jpg|мини|десно|eta|250px|dekstra|<center><center>Kastelo Marienburg / [[Malbork]] ([[Malborko]]), vido de la oriento]]
[[Dosiero:Nogat river and Malbork Castle in the afternoon.jpg|eta|250px|dekstra|<center>Vido al la kastelo Marienburg / [[Malbork]] ([[Malborko]]) kaj la rivero Nogat]]
[[Dosiero:Malbork (DerHexer) 2010-07-14 185.jpg|eta|dekstra|La kastela muzeo en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 17.jpg|eta|dekstra|<center>La kapelo de Sankta Anna, kun tri tomboŝtonoj de ordenestroj, i.a. de [[Winrich von Kniprode]], la kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:Winrich_von_Kniprode.jpg|thumb|dekstra|150px|Statuo de la ordenestro [[Winrich von Kniprode]] sur la kastela korto en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:Salza,Feuchtwangen,Kniprode,Hohenzollern.JPG|thumb|maldekstra|<center>de maldekstre: Hermann von Salza, Siegfried von Feuchtwangen, [[Winrich von Kniprode]], [[Albreĥto (Prusio)]], statuoj de la kvar ordenestroj, sur la korto de meza kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:HM Albrecht von Preußen.JPG|thumb|dekstra|<center>statuo de [[Albreĥto (Prusio)]] sur la korto de meza kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
[[Dosiero:Malbork - Kościół św. Wawrzyńca.JPG|thumb|maldekstra|<center>la preĝejo de la Sankta Laŭrenco, nun vendejo de suveniroj, sur la korto de Antaŭkastelo (Malalta Kastelo) en [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
La kastelo estas majstroverko de arkitekturo defenda kaj rezideja el la malfrua [[mezepoko]]
'''Marienburg''' ({{LingvoKunNomo|eo|esperant|[[Malborko]]}} (nuna Kastelo [[Malbork]]), ĝi estas [[Monda heredaĵo de Unesko]] unu el dekkelkaj en [[Pollando]] kaj unu el du norden de [[Varsovio]] (la dua estas en [[Toruń]]). Ĝi estas la plej granda gotika brika fortikaĵo en la mondo kun la surfaco ĉirkaŭ 21 hektaroj kaj kun la suma kub-amplekso de pli ol kvaronmiliono da kubaj metroj, entute la plej granda brika konstruaĵo manfarita de homoj. Ĝi estas [[ordeno (eklezio)|ordena]] fortikaĵo, kiu troviĝas 60 kilometrojn sudoriente de [[Dancigo]] / [[Gdansko]] ĉe la rivero Nogat, riverbuŝa disbranĉiĝo de la [[Vistulo]], ĉe la urbo ''[[Marienburg (orienta Prusio)|Marienburg]]'', ([[Pola lingvo|pole]]: [[Malbork]]), kiu ekde 1945 denove apartenas al [[Pollando]]. Ekde 1309 ĝis 1454 la fortikaĵo estis sidejo de la ĉefordenestro de la [[ordeno de germanaj kavaliroj]] en la ordena ŝtato.
 
La 15-an de julio [[1410]], post la malvenko de la ordena armeo en la [[Batalo de Grunwald]] (vidu la suban foton de la fama pentraĵo pri tiu batalo), la pola-litova armeo kun [[Listo de reĝoj de Pollando|pola reĝo]] [[Ladislao la 2-a]] ([[Jogaila]]) / [[Władysław la 2-a]] sieĝis la ordenan fortikaĵon, tamen sen sukceso, kio savis la ekziston de la Ordeno. Pro la politik-ekonomia krizo en la ordena ŝtato okazis ribelo fare de la regatoj (en [[1454]]) kaj rezulte de ĝi la enkorpigo al la [[Krono de la Regno de Pollando]] ([[Pola Reĝlando]]). En majo [[1457]] la ordenestro fuĝis de la kastelo Marienburg al [[Kenigsbergo]], la ordene dungitaj soldatoj konkeris la kastelon kaj ekmarĉandis kun la pola reĝo [[Kazimiro la 4-a (Pollando-Litovio)|Kazimiro la 4-a]]. De tiam, dum pli ol tri jarcentoj la regiono je la nomo [[Reĝa Prusio]] estis parto de la pola reĝlando kun multaj privilegioj por la loka germana loĝantaro.
 
Post la unua [[Dispartigoj de Pollando|dispartigo de Pollando]] en [[1772]], la regiono [[Reĝa Prusio]] kun la fortikaĵo iĝis parto de [[Prusio]]. Dum tiu periodo la kastelo servis kiel [[kazerno]] kaj stokejo. Tiam la kastelo estis grave ruinigita, tamen ĝi revenis al la perdita gotika formo danke al rekonstruo fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcento fare de la arkitekto Conrad Steinbrecht {{prononco|'''ŝtaj'''nbre''h''t).
 
La vasta fortikaĵo estas la plej granda [[briko]]<nowiki></nowiki>konstruaĵo en Eŭropo kaj en la tuta mondo.
 
== Konstruaĵo ==
 
Dum la [[Dektrijara Milito|Dektrijara Milito de 1454 ĝis 1466]] en 1454 ĉefordenestro Ludwig von Erlichshausen komence sukcesis defendi la fortikaĵon kontraŭ reĝo [[Kazimiro la 4-a (Polujo-Litovujo)]] de Polujo-Litovujo. La reĝo subtenis la [[Prusa Konfederacio|Prusan Ligon]], en kiu estis unuiĝintaj multaj urboj kaj malaltaj nobeloj kontraŭ la ordeno. Sed ĉar la ĉefordenestro ŝuldis la soldopagojn, li devis tamen garantie doni la kastelon en 1455 al siaj ribelaj dungomilitistoj. Tiuj ĉi vendis la kastelon senhezite al la reĝo de Polujo-Litovujo.
 
=== Pola kaj prusa regecoj ===
La ĉefordenestro translokis sian sidejon al [[Kenigsbergo]], kaj la 7-an de junio 1457 la reĝo de Polujo okupis la kastelon Marienburg. Per packontrakto la ordeno cedis la urbon kaj la fortikaĵon definitive al pola [[Reĝa Prusujo]]. La restanta ordena ŝtato en 1525 estis transformata en la profanan Duklandon Prusujo, kiu staris ankoraŭ ĝis 1635 sub pola [[feŭdo]][[suvereneco]].
 
=== Detruo kaj rekonstruo ===
[[Dosiero:Marienkirche Malbork.jpg|eta|rekta|Predikejo en la detruita Maria-Preĝejo en la Alta Kastelo en [[Malbork]], (2009)]]
[[Dosiero:Marienburg-Bernsteinmuseum-160428-138.jpg|thumb|maldekstra|La muzeo de [[sukceno]] en la Meza Kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]]), la sukcenelfaraĵoj]]
[[Dosiero:Marienburg-Historikmuseum-160428-148.jpg|thumb|dekstra|La historia muzeo en la Meza Kastelo en [[Malbork]] ([[Malborko]]), la mezepokaj [[glavo]]j]]
Dum la [[Dua Mondmilito]] la kastelo estis 60-elcente detruita. Poste ĝi iris al la socialisma [[Pola Popola Respubliko]], kaj la pola ŝtato rekonstruis ĝin.
 
 
Marienburg estas nun unu el la plej gravaj allogejoj por turistoj en la regiono; ĝi estas plejparte uzata kiel muzeo. Ekde la 7-a de decembro 1997 Marienburg estas [[monda heredaĵo de Unesko]].
 
== Galerio ==
<gallery>
[[Dosiero:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 56.jpg|eta|La Kastelo Marienburg / nuna [[Malbork]] ([[Malborko]])]]
Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 06.jpg
Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 12.jpg
Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 38.jpg
Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 24.jpg
Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 31.jpg
Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 18.jpg
Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 26.jpg
Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 25.jpg
Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 17.jpg
</gallery>
 
== Literaturo ==