Germanio: Malsamoj inter versioj

5 bitokojn aldonis ,  antaŭ 3 jaroj
sen resumo de redaktoj
e (Anstataŭigo de ne plu uzota Ŝablono:EL; vidu VP:DT en Marto 2017; kosmetikaj ŝanĝoj)
=== Demografio ===
[[Dosiero:Demografio de Germanio.png|eta|390px|dekstra|evoluo de la loĝantaro de Germanio de 1961 ĝis 2010]]
La plej grandaj urboj de Germanio estas:
{| class="wikitable"
|-
== Kulturo ==
[[Dosiero:Beethoven.jpg|eta|dekstre|La germana [[komponisto]] [[Ludwig van Beethoven]] (1770-1827).]]
La germana lando estas ofte nomata ''Das Land der Dichter und Denker'' (la tero de [[poeto]]j kaj [[pensulo]]j).<ref> «Germans and indians». Spiegel Online International 06.04.2006 (en angla). 2006. [http://www.spiegel.de/international/germans-and-indians-spaetzle-westerns-a-410135.html] Konsultita la 18an de marto de 2008.</ref> La germana kulturo ekis multe antaŭ la apero de Germanio kiel naci-ŝtato kaj ĝi enhavis la tutan zonon de [[germana lingvo]]. Ekde ties radikoj, la kulturo, en Germanio formiĝis de la ĉefaj intelektaj kaj popularaj tendencoj en Eŭropo, kaj [[Religio|religiaj]] kaj [[Laikismo|nereligiaj]]. kiel rezulto, estas malfacile identigi difinitan tradicion kiel germana separante ĝin el la pli ampleksa kadro de la alta kulturo tuteŭropa. Alia sekvo de tiuj cirkonstancoj estas la fakto ke kelkaj historiaj figuroj, kiaj [[Wolfgang Amadeus Mozart]] kaj [[Nikolao Koperniko]], inter aliaj, kvankam ne estis ŝtatanoj de Germanio en la moderna senco, devas esti konsiderataj ene de la kunteksto de la kultura germana etoso por kompreni iliajn verkojn.
 
Alia sekvo de tiuj cirkonstancoj estas la fakto ke kelkaj historiaj figuroj, kiaj [[Wolfgang Amadeus Mozart]] kaj [[Nikolao Koperniko]], inter aliaj, kvankam ne estis ŝtatanoj de Germanio en la moderna senco, devas esti konsiderataj ene de la kunteksto de la kultura germana etoso por kompreni iliajn verkojn.
 
=== Scienco ===
[[Dosiero:Alexandre humboldt.jpg|eta|upright|maldekstre|[[Alexander von Humboldt]] (1769–1859).]]
Germanio estis hejmo de kelkaj el la plej elstaraj priserĉistoj en diversaj sciencaj fakoj.<ref>[http://web.archive.org/web/20060206180900/http://www.campus-germany.de/english/2.60.260.html Back to the Future: Germany - A Country of Research] German Academic Exchange Service, 23a de februaro de 2005.</ref> La [[Nobel-premio]] estis aljuĝita al pli ol 100 [[Nobel-premiitoj (laŭlanda listo)#Germanio|germanaj (ĉu devenaj aŭ ŝtatanece) premiitoj]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://nobelprize.org/|titolo=Nobel-premio|eldonejo=Nobelprize.org|alirdato=27-a de marto 2011|lingvo=angle}}</ref>. En la komenco de la [[20-a jarcento]], germanaj premiitoj havis pli da premioj ol ajna alia nacio, speciale en la [[scienco]]j ([[fiziko]], [[ĥemio]], kaj [[fiziologio]] aŭ [[medicino]])<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/63944/title/Swedish_academy_awards|titolo=''Swedish academy awards'' (Premioj de la Sveda akademio)|gazeto=ScienceNews|alirdato=1-a de oktobro 2010|lingvo=angle}}</ref><ref>''National Science Nobel Prize shares 1901–2009'' [http://people.idsia.ch/~juergen/sci.html by citizenship at the time of the award] and [http://people.idsia.ch/~juergen/scinat.html by country of birth]. El {{Citaĵo el la reto|aŭtoro=Jürgen Schmidhuber|jaro=2010|url=http://people.idsia.ch/~juergen/nobelshare.html|titolo=''Evolution of National Nobel Prize Shares in the 20th century'' (Evoluo de la gajnitaj nacia Nobel-premioj dum la 20-a jarcento)|alirdato=27-a de marto 2011|lingvo=angle}}</ref>
Rimarkindaj germanaj [[fizikisto]]j antaŭ la 20-a jarcento inkludas la [[sciencisto]]jn [[Hermann von Helmholtz]], [[Joseph von Fraunhofer]] kaj [[Gabriel Daniel Fahrenheit]], inter aliaj.
Rimarkindaj germanaj [[fizikisto]]j antaŭ la 20-a jarcento inkludas la [[sciencisto]]jn [[Hermann von Helmholtz]], [[Joseph von Fraunhofer]] kaj [[Gabriel Daniel Fahrenheit]], inter aliaj. Poste [[Albert Einstein]] enkondukis la [[relativeca teorio|relativecan teorion]] pri lumo kaj gravito en 1905 kaj 1915 respektive. Kune kun [[Max Planck]], li estis instrumenta en la enkonduko de [[kvantuma mekaniko]], en kiu [[Werner Heisenberg]] kaj [[Max Born]] poste plenumis gravajn kontribuojn<ref>{{Citaĵo el libro|laŭtoro=J.M. Roberts |titolo =The New Penguin History of the World |eldonejo =Allen Lane |jaro=2002 |paĝo =1014 |isbn= 978-0-7139-9611-1|lingvo=angle}}</ref>. [[Otto Hahn]] estis pioniro en la kampoj de [[radioĥemio]] kaj malkovris [[nuklea fisio|nuklean fision]]. La atingoj de [[Albert Einstein]], [[Max Planck]] kaj [[Otto Hahn]] ludis gravan rolon por la fondo de la moderna [[fiziko]] kaj la [[Nuklea energio|atomkemio]], kiujn [[Werner Heisenberg]] kaj [[Max Born]] plie disvolvigis.<ref>Roberts, J. M. ''The New Penguin History of the World'', Penguin History, 2002. Pg. 1014. ISBN 0-14-100723-0.</ref>. [[Wilhelm Conrad Röntgen]] malkovris la [[ikso-radio]]jn, nome atingo kiu havigis al li la unua Nobel-Premion pri Fiziko en 1901.<ref>[http://web.archive.org/web/20070322191352/http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=226611 The Alfred B. Nobel Prize Winners, 1901–2003] History Channel from ''The World Almanac and Book of Facts'' 2006. Alirita 2007, 01-02.({{en}})</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5984670,00.html|titolo=La unua [[Nobel-premio pri fiziko]] en [[1901]].|gazeto=Deutsche Welle|dato=8-a de septembro|alirdato=27-a de marto 2011|lingvo=germane}}</ref>. En Germanio kaj aliaj landoj, la ikso-radio nomiĝas ''"Röntgenstrahlen"'' (radioj de Röntgen). La laboro de [[Heinrich Rudolf Hertz]] en la kampo de la [[elektromagnetismo|elektromagneta]] [[radiado]] ludis ŝlosilan rolon por la disvolvigo de la moderna [[telekomunikado]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.itu.int/aboutitu/HistoricalFigures.html|titolo=''Historical figures in telecommunications'' (Historiaj figuroj pri telekomunikado).|eldonejo=Internacia Telekomunika Unio|dato=14-a de januaro 2004|alirdato=27-a de marto 2011|lingvo=angle}}</ref>. [[Wilhelm Wundt]] estas fama ĉar disvolvigis la unuan laboratorion de [[psikologio]], al kiu oni donis poste la kategorion de [[scienco]].<ref>Kim, Alan. [http://plato.stanford.edu/entries/wilhelm-wundt/ Wilhelm Maximilian Wundt] Stanford Encyclopedia of Philosophy. Jun. 16, 2006. Alirita 2007, 01-02.</ref> [[Alexander von Humboldt]] kaj lia verko kiel natursciencisto kaj esploristo estis fundamenta por la [[biogeografio]].<ref>[http://web.archive.org/web/20070209165339/http://www.eaglehill.us/ahumb.html The Natural History Legacy of Alexander von Humboldt (1769 to 1859)], Humboldt Field Research Institute and Eagle Hill Foundation</ref>. [[Robert Koch]] estis fondinto de [[mikrobiologio]].
 
Rimarkindaj germanaj [[fizikisto]]j antaŭ la 20-a jarcento inkludas la [[sciencisto]]jn [[Hermann von Helmholtz]], [[Joseph von Fraunhofer]] kaj [[Gabriel Daniel Fahrenheit]], inter aliaj. Poste [[Albert Einstein]] enkondukis la [[relativeca teorio|relativecan teorion]] pri lumo kaj gravito en 1905 kaj 1915 respektive. Kune kun [[Max Planck]], li estis instrumenta en la enkonduko de [[kvantuma mekaniko]], en kiu [[Werner Heisenberg]] kaj [[Max Born]] poste plenumis gravajn kontribuojn<ref>{{Citaĵo el libro|laŭtoro=J.M. Roberts |titolo =The New Penguin History of the World |eldonejo =Allen Lane |jaro=2002 |paĝo =1014 |isbn= 978-0-7139-9611-1|lingvo=angle}}</ref>. [[Otto Hahn]] estis pioniro en la kampoj de [[radioĥemio]] kaj malkovris [[nuklea fisio|nuklean fision]]. La atingoj de [[Albert Einstein]], [[Max Planck]] kaj [[Otto Hahn]] ludis gravan rolon por la fondo de la moderna [[fiziko]] kaj la [[Nuklea energio|atomkemio]], kiujn [[Werner Heisenberg]] kaj [[Max Born]] plie disvolvigis.<ref>Roberts, J. M. ''The New Penguin History of the World'', Penguin History, 2002. Pg. 1014. ISBN 0-14-100723-0.</ref>. [[Wilhelm Conrad Röntgen]] malkovris la [[ikso-radio]]jn, nome atingo kiu havigis al li la unua Nobel-Premion pri Fiziko en 1901.<ref>[http://web.archive.org/web/20070322191352/http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=226611 The Alfred B. Nobel Prize Winners, 1901–2003] History Channel from ''The World Almanac and Book of Facts'' 2006. Alirita 2007, 01-02.({{en}})</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5984670,00.html|titolo=La unua [[Nobel-premio pri fiziko]] en [[1901]].|gazeto=Deutsche Welle|dato=8-a de septembro|alirdato=27-a de marto 2011|lingvo=germane}}</ref>. En Germanio kaj aliaj landoj, la ikso-radio nomiĝas ''"Röntgenstrahlen"'' (radioj de Röntgen). La laboro de [[Heinrich Rudolf Hertz]] en la kampo de la [[elektromagnetismo|elektromagneta]] [[radiado]] ludis ŝlosilan rolon por la disvolvigo de la moderna [[telekomunikado]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.itu.int/aboutitu/HistoricalFigures.html|titolo=''Historical figures in telecommunications'' (Historiaj figuroj pri telekomunikado).|eldonejo=Internacia Telekomunika Unio|dato=14-a de januaro 2004|alirdato=27-a de marto 2011|lingvo=angle}}</ref>. [[Wilhelm Wundt]] estas fama ĉar disvolvigis la unuan laboratorion de [[psikologio]], al kiu oni donis poste la kategorion de [[scienco]].<ref>Kim, Alan. [http://plato.stanford.edu/entries/wilhelm-wundt/ Wilhelm Maximilian Wundt] Stanford Encyclopedia of Philosophy. Jun. 16, 2006. Alirita 2007, 01-02.</ref> [[Alexander von Humboldt]] kaj lia verko kiel natursciencisto kaj esploristo estis fundamenta por la [[biogeografio]].<ref>[http://web.archive.org/web/20070209165339/http://www.eaglehill.us/ahumb.html The Natural History Legacy of Alexander von Humboldt (1769 to 1859)], Humboldt Field Research Institute and Eagle Hill Foundation</ref>. [[Robert Koch]] estis fondinto de [[mikrobiologio]].
 
[[Dosiero:Einstein1921 by F Schmutzer 2.jpg|eta|dekstra|La germana [[fizikisto]] nome [[Albert Einstein]] (1879-1955).]]
Dum la periodo 1970-1980 reĝisoroj kiaj [[Volker Schlöndorff]], [[Werner Herzog]], [[Wim Wenders]], [[Rainer Werner Fassbinder]] metis la germanan kinarton revene en la internacia scenejo pere de filmoj foje provokemaj. Pli ĵuse, filmoj kiaj ''[[Das Boot]]'' (1981), ''[[Lola rennt]]'' (1998), ''[[Good bye, Lenin!]]'' (2003), ''[[Kontraŭ la muro|Gegen die Wand]]'' (2004), ''[[Der Untergang]]'' (2004) kaj ''[[Das Leben der Anderen]]'' (2007) ĝuis internacian sukceson.
 
La [[Berlinale]], okazinta jare ekde 1951, estas unu el la kinfestivaloj plej prestiĝaj. La ĉiujara ceremonio de la [[Eŭropa Filmpremio]] okazas ĉiun duan jaron en la urbo Berlino, kie troviĝas la [[Eŭropa Filmakademio]]. La studioj [[Babelsberg]] en [[Potsdamo]] estas la plej antikvajmalnovaj grandskale en la mondo kaj konstituas internacian centron por la produktado de filmoj.
 
=== Kuirarto ===
2 717

redaktoj