Ribelo en GDR en 1953: Malsamoj inter versioj

sen resumo de redaktoj
 
== Fono ==
La aranĝoj de la registaro de [[GDR]] por ''konstrui la socialismon laŭ [[Sovetunio|sovetia]] modelo'' kreskigis ekde somero 1953 la malkontenton ene de la enloĝantaro. La produktado de konsumartikoloj malantaŭenŝovitismalantaŭenŝoviĝis favore al la evoluigo de la peza industrio. EnPost la monatojmorto de politika[[Josif ŝanĉeliĝo postStalin]] la morto[[5-an de la diktatoregomarto]] [[Stalino1953]] en la 2.3.1953, la gvidantoj de la partio [[SozialistischeSocialista EinheitsparteiUnueca Partio de DeutschlandsGermanio|SED]] ricevis en la 9.6. ordonon fare de [[Moskvo]] promesi novan, pli liberalan kurson al civitanoj la civitanoj[[9-an de junio]]. Tamen anoncitisanonciĝis en la gazeto ''Tribüne'', organo de la unueca sindikato FDGB, ke malgraŭ liberaligo ekonomia restuliberaligo larestis ĵus en la 28.5. enkondukitaj plialtigitaj labornormoj.
 
ReageLa laboristoj[[16-an de la Stalin-aleo en [[Orienta Berlinojunio]] tujlaboristoj ekstrikis kaj marŝis Stalin-aleo manifestacie en la direkto al la ''Domo de la ministerioj'' (Leipziger-Leipzigea strato), la sidejo de la registaro de GDR. La sekvantan tagon (17-a de junio) aliĝis por protesti pli ol 10.000 dungitoj de la fabriko ''Stahl- und Walzwerke Henningsdorf''. Post kiam [[Okcidenta Berlino|okcident-berlinaj]] amaskomunukikoj raportis pri tiuj nekutimaj aferoj la demonstracioj ekis ankaŭ en aliaj grandurboj kaj industriaj centroj (ekz. [[Leipzig]], [[Magdeburg]], [[Halle]], [[Bitterfeld]] kaj [[Jena]]) kaj kovris finfine la tutan ŝtaton.
 
== Postuloj pri politikaj ŝanĝoj ==
[[File:Stamp Germany 2003 MiNr2342 17. Juni.jpg|thumb|Poŝtmarko el 2003 okaze de la datreveno 50-a de la insurekcio]]
La unue ekskluzive ekonomiaj postuloj (malpli da laboro kaj plimalkarigo de vivkondiĉoj) iĝis baldaŭ politikaj, nome: demisio de la ministroj kaj liberaj balotadoj. Estiĝis komitatoj strikaj komitatoj kaj en pluraj urboj sturme prenitis partioficejoj. Policanoj senarmiligitis kaj politikaj arestitoj malliberigitis. La sovetiasoveta urbokomandanto proklamis la danĝerstaton por Eosta Berlino, en la sekvinta tago por tuta GDR.
 
HelpateKun enkazerniĝitaj policistoj (KVP) de enkazernigitajOrienta policistojGermanio (poste iĝos [[Nacia Popolarmeo]], La militfortoj de GDR), sovetaj trupoj ankoraŭ en la unua tago perforte ĉesigis la insurekcion en Berlino. Ne malpli ol 21 personoj mortkondamnitis fare de sovetiaj tribunaloj kaj ekzekutitis tuj; aliaj tiaj kondamnoj fare de GDR-tribunaloj kun ekzekuto sekvis dum la sekvintaj semajnoj kaj monatoj. Laŭ studaĵo de 2004 fare de ''Zentrum für Zeithistorische Forschungen'' (ZZF), mortis en konekto kundum la ribelo (minimume)mortis mminimume 55 homoj sed, nek pli ol 500 ([[Laŭ FRG]]-versio), nek nur 25 (Laŭ GDR-versio). MalliberiĝisPost la ribelo malliberiĝis ĉ. 1.400 personoj.<ref>[http://www.17juni53.de/tote/recherche.html ListigoListo de la viktimoj] {{de}}</ref> Malgraŭ protestoj daŭriĝis en multaj urboj kaj vilaĝoj post 17-an de junio.
 
[[Walter Ulbricht]], la unua sekretario de SED, uzis la ribelon por plifortigi la propran pozicion kaj randenmeti eblajn konkurenculojn. En [[Okcidenta Berlino]], La Charlottenburga Ŝoseo antaŭ [[Brandenburga Pordego]] alinomiĝis ''La Strato de 17-an de Junio'' en 1953 por honori tiun okazon. En FRG, La 17-an de junio iĝis nacia festotago ĝis 1990. Post la [[Germana reunuiĝo]], [[Tago de la germana unueco]] sanĝis el [[17-an de junio]] al [[3-an de oktobro]] kiel festotago de la Reunuiĝita Germanio.
 
== Vidu ankaŭ ==
* [[Hungara Revoluciorevolucio de 1956]] (1956)
* [[Praga Printempo]] (1968)
* [[Revolucioj de 1989]] (1989)