Ribelo en GDR en 1953: Malsamoj inter versioj

sen resumo de redaktoj
 
== Fono ==
La aranĝoj de la registaro de [[GDR]] por ''konstrui la socialismon laŭ [[Sovetunio|sovetia]] modelo'' kreskigis ekde somero 1953 la malkontenton ene de la enloĝantaro. La produktadoProduktado de konsumartikoloj malantaŭenŝoviĝisne favorekreskis alpro lakoncentriĝo por evoluigo de la peza industrio. Post la morto de [[Josif Stalin]] la [[5-an de marto]] [[1953]], la gvidantoj de [[Socialista Unueca Partio de Germanio|SED]] ricevis ordonon fare de [[Moskvo]] promesi novan, pli liberalan kurson al civitanoj la [[9-an de junio]]. Tamen anonciĝis en la gazeto ''Tribüne'', organo de la unueca sindikato FDGB ke malgraŭ ekonomia liberaligo restis ĵus en la 28.5. enkondukitaj plialtigitaj labornormoj.
 
La [[16-an de junio]] laboristoj ekstrikis kaj marŝis sur Stalin-aleo manifestacie(poste eniĝis la direktoKarl-Marx-Aleo) al la Domo de la ministerioj (LeipzigeaLeipziga strato), la sidejo de la registaro de GDR. La sekvantan tagon (17-a de junio) aliĝis por protesti pli ol 10.000 dungitoj de la fabriko ''Stahl- und Walzwerke Henningsdorf''. Post kiam [[Okcidenta Berlino|okcident-berlinaj]] amaskomunukikoj raportis pri tiuj nekutimaj aferoj la demonstracioj ekis ankaŭ en aliaj grandurboj kaj industriaj centroj (ekz. [[Leipzig]], [[Magdeburg]], [[Halle]], [[Bitterfeld]] kaj [[Jena]]) kaj kovris finfine la tutan ŝtaton.
 
== Postuloj pri politikaj ŝanĝoj ==
La unue ekskluzive ekonomiaj postuloj (malpli da laboro kaj plimalkarigo de vivkondiĉoj) iĝis baldaŭ politikaj, nome: demisio de la ministroj kaj liberaj balotadoj. Estiĝis strikaj komitatoj kaj en pluraj urboj sturme prenitis partioficejoj. Policanoj senarmiligitis kaj politikaj arestitoj malliberigitis. La soveta urbokomandanto proklamis la danĝerstaton por Eosta Berlino, en la sekvinta tago por tuta GDR.
 
Kun enkazerniĝitaj policistoj (KVP) de Orienta Germanio (poste iĝosiĝis [[Nacia Popolarmeo]], La militfortoj de GDR), sovetaj trupoj ankoraŭ en la unua tago perforte ĉesigis la insurekcion en Berlino. Ne malpli ol 21 personoj mortkondamnitis fare de sovetiaj tribunaloj kaj ekzekutitis tuj; aliaj tiaj kondamnoj fare de GDR-tribunaloj kun ekzekuto sekvis dum la sekvintaj semajnoj kaj monatoj. Laŭ studaĵo de 2004 fare de ''Zentrum für Zeithistorische Forschungen'' (ZZF), dum la ribelo mortis mminimume 55 homoj, nek pli ol 500 (Laŭ FRG), nek nur 25 (Laŭ GDR). Post la ribelo malliberiĝis ĉ. 1.400 personoj.<ref>[http://www.17juni53.de/tote/recherche.html Listo de la viktimoj] {{de}}</ref> Malgraŭ protestoj daŭriĝis en multaj urboj kaj vilaĝoj post 17-an de junio.
 
[[Walter Ulbricht]], la unua sekretario de SED, uzis la ribelon por plifortigi la propran pozicion kaj randenmeti eblajn konkurenculojn. En [[Okcidenta Berlino]], La Charlottenburga Ŝoseo antaŭ [[Brandenburga Pordego]] alinomiĝis ''La Strato de 17-an de Junio'' en 1953 por honori tiun okazon. En FRG, La 17-an de junio iĝis nacia festotago ĝis 1990. Post la [[Germana reunuiĝo]], [[Tago de la germana unueco]] sanĝis el [[17-an de junio]] al [[3-an de oktobro]] kiel festotago de la Reunuiĝita Germanio.