Egipta Mitologio: Malsamoj inter versioj

15 bitokojn forigis ,  antaŭ 3 jaroj
e
sen resumo de redaktoj
e
== Historio ==
La religiaj ideoj de la antikvaj egiptoj havis du fazojn:
* Dum la [[Egipta antaŭdinastia periodo|antaŭdinastia epoko]], la egiptoj diigis la naturajn fenomenojn kiujn ili ne komprenis aŭ timigis ilin. Ili asociigis tiujn gediojndiojn kun la karakteroj de kelkaj bestoj kaj reprezentis ilin homformaj kvankam konservante bestoformajn trajtojn: la falko en la dio [[Horuso]], dio de la ĉielo; la egipta hundo, aŭ ŝakalo de la dezerto, "la gardanto de la nekropoloj", konvertiĝas en protektan dion, [[Anubiso]]; la krokodilo de [[Nilo]], konstanta danĝero, timata dio, kultata en la regiono [[Fajumo]], ktp. Krome, al ili estis atribuitaj homaj konceptoj, kiaj familiaj rilatoj, pro kio la triopoj konsistantaj el dio, edzino kaj filo, kaj ankaŭ homaj pasioj pro kio ili estis kultataj de adorantoj, kiuj oferdonacis por kortuŝi ilin kaj ricevi petitajn favorojn.
[[Dosiero:Geb, Nut, Shu.jpg|eta|250px|[[Geb]], en la malsupro, kun [[Ŝuo (dio)|Ŝuo]] kaj [[Nut]].]]
* Malgraŭ la grupiĝo de la egiptaj popoloj en la "Du Teroj": la [[Supra Egiptio|Supra]] kaj [[Suba Egiptio]], ĉiu el la [[nomoso]]j havis siajn protektajn diojn, kio signifis kultadon al dekoj da gediojdioj, kiuj akiris pli axu malpli altan kultadon laŭ la graveco de ĉiu urbo: en [[Heliopolo]] estis adorata [[Reo]], en [[Tebo (Egiptio)|Tebo]] [[Amono]], en [[Memfiso]] [[Ptah]] kaj [[Hatoro]], ktp.
 
La sacerdotoj de la temploj komencis organizi tiun amasegon da gediojdioj kaj klarigis iliajn rilatojn, la mondokreadon, la kreskojn de la rivero [[Nilo]], ktp, kreante tiel la lokajn teologiojn kiuj videblas en la [[Piramidaj tekstoj]], aŭ en la [[Libro de mortintoj]].
 
La sacerdotoj de la temploj komencis organizi tiun amasegon da gedioj kaj klarigis iliajn rilatojn, la mondokreadon, la kreskojn de la rivero [[Nilo]], ktp, kreante tiel la lokajn teologiojn kiuj videblas en la [[Piramidaj tekstoj]], aŭ en la [[Libro de mortintoj]].
Ilia vizio baziĝis sur ilia lando mem, fruktodona tero apud rivero kun ĉirkaŭanta dezerto. Tial la mondo laŭ ili havis tri regionojn:
* La ĉielo, [[Nuno]], loĝejo de la gediojdioj, kies ĉiela diino [[Nut]], "La granda kiu naskis la gediojndiojn", estis reprezentita kiel virino el kurbiĝanta korpo kovrante la tutan teron.
* La Tero, loĝejo de la homoj, la Domo de [[Geb]], la dio kreinto, reprezentita kiel viro kuŝanta sub Nut.
* La Postmorto, aŭ [[Duato]], la regno de la mortintoj, kie regis [[Oziriso]], kaj poste [[Horuso]], spaco trairata de li per suna boato de Reo dum la noktoj, kaj kie la spiritoj de la mortintoj trairis evitante la danĝerojn.
 
== La unudiisma periodo ==
[[Dosiero:La salle dAkhenaton (1356-1340 av J.C.) (Musée du Caire) (2076972086).jpg|eta|200px|[[Aĥnaton]] kaj sia familio adorante [[Atono]]n ([[Egipta muzeo en Kairo]]).]]
Dum mallonga interspaco la [[unudiismo]] ([[Atono|Atonismo]]) iĝis la oficiala religio de Antikva egiptio sub la regado de [[Aĥnaton]], fokusigante la egiptan dion de la suno, [[Atono]]. Aĥnaton malpermesis la kultadon de aliaj gediojdioj kaj konstruis novan ĉefurbon, Aĥnaton ([[Amarna]]), ĉirkaŭ la templo starigita al Atono.
 
La religia ŝanĝo daŭris nur ĝis la epoko de [[Tutanĥamono]], la filo de Aĥnaton kaj de duaranga edzino. Pro tiu ĉi subita kaj nepopulara ŝanĝo ĝi estis rapide malpermesita. Fakte, la forviŝado de la nomoj de Aĥnaton kaj Tutanĥamono el la muroj kaj reĝaj listoj ligiĝas al tiu ĉi radikala ŝanĝiĝo de la religio.
 
Post la falo de la faraono de Amarna, la originala egipta diaro renaskiĝis kaj iĝis la reganta kredo, ĝis la altrudo de la [[Kopta eklezio|kopta kristanismo]] kaj poste de [[islamo]], kvankam la egiptoj daŭre havis rilatojn kun aliaj unudiismaj kulturoj, kiaj la [[hebreoj]]. Kurioze, la egipta popolo apenaŭ oponiĝis al la disvastigado de kristanismo, eksplikita kelkfoje kiel [[Jesuo]], origine estis [[sinkretismo]] ligita al [[Horuso]], kaj [[Iziso]] la [[Virgulino Maria]].
 
== Precipaj egiptaj gedioj:dioj ==
<gallery>
Dosiero:Sun god Ra2.svg|[[Reo]]
</gallery>
 
== Vidu ankaŭ ==
* [[Antikva Egiptio]]
* [[Religio de Antikva Egiptio]]