Vasa (dinastio): Malsamoj inter versioj

456 bitokojn aldonis ,  antaŭ 3 jaroj
sen resumo de redaktoj
e
{{Informkesto dinastio
| kesteroj =
{{informkestero sinsekvo
| nomo =
| titolo = [[Reĝo de Svedio|Reĝoj de Svedio]]
| dosiero = Lilla riksvapnet - Riksarkivet Sverige.png
| periodo = 1521 ĝis 1654
| antaŭ =
| post =
}}
{{informkestero sinsekvo
| nomo =
|titolo= Reĝoj de [[Listo de reĝoj de Pollando|Pollando]]-[[Listo de regantoj de Litovio|Litovio]]
| dosiero = Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodow.svg
| periodo = 1587 ĝis 1668
| antaŭ =
| post =
}}
}}
[[Dosiero:Armoiries_famille_Vasa.svg|eta|Blazono de la familio Vasa]]
[[Dosiero:Armoiries_rois_Vasa_de_Suède.svg|eta|Reĝa blazono de la dinastio Vasa]]
[[Dosiero:Gustav_Vasa.jpg|eta|Gustavo la 1-a Vasa (pentraĵo de Jakob Bink, 1542).]]
La '''Vasa dinastio''' estis dinastio de svedaj reĝoj de 1521 ĝis 1654, kaj de polaj reĝoj de 1587 ĝis 1668. La simbolo de la dinastio estisestas saliketo [[garbo]] aŭ fasko (sveda: ''vase'').
 
== Historio ==
Kiam senfila Kristina mortis en 1689 la pli juna kaj pli bone-konata sveda linio de la domo de Vasa estis jam en la virina linio, post kiam Gustavo la 2-a Adolfo, jam en 1632, la vira linio iĝis formortinta. La plej aĝa linio formortis el Eriko la 14-a, filo de Gustavo, en 1607. La meza linio, kiu, kun Johano la filo de Sigismondo en 1587 reĝis la polan tronon, perdis la svedan tronon en 1599, kaj mortis en 1672, kun Johano la 2-a Kazimiro.<ref>Meyers Konversationslexikon, 1890, Volume 16, P. 406</ref>
 
La domo de Palatinato-Zweibrücken-Birkenfeld, branĉo de la [[Vitelsbaĥoj]], en la virina linio posteuloj de la domo de Vasa, gajnis nun kun Karlo Gustavo en 1654, la reĝan kronon. En Pollando komencis kun Johano la 2-a Kazimiro la malpliiĝo de la regno. Militoj kontraŭ la [[Otomana Imperio]], [[Rusa carlando|Rusio]], [[Brandenburgio-Prusujo|Brandenburg-Prusio]], [[Transilvanio]], kaj [[Svedio]] malfortigis la ŝtaton socie, ekonomie kaj politike. En enlanda politiko estis por la unua fojo en la jaro 1652 en la pola Sejmo, la ''Liberum'' Vetoo kontraŭ decido de la Parlamento. La Sejmo nur povus unuanime fari decidojn, kio fakte estis ne ebla. El 1657 al 1660, la [[Duklando Prusujo|Duklando de Prusio]], kies suvereneco esti donita poste al la [[Reĝlando Prusio]], evoluiĝis. La batalpaŭzo de Andrussowo 1667 kun Rusio kostis grandegajn areojn. Urboj kiel [[Smolensko]] kaj [[Kievo]], kaj [[Ukrainio]] ĝis la [[Dnepro]] iĝis rusiaj landoj. Jaron poste, post kiam Johano Kazimiro abdikis, kaj supreniris alia reĝo (princo [[Mikaelo Korybut Wiśniowiecki|Mikaelo Wiśniowiecki]]), al la trono de la pola rego, neniu Vasa estis, kvankam la (en Svedio) abdikanta Kristina, tiam katolikino, por tempo, planis deveni kandidatino por la elekto de pola reĝo. La lasta viro de Vasa, Johano la 2-a Kazimiro, mortis en 1672 en Francio, kaj lasis malantaŭ si landon detruita de la milito.
 
Posteuloj de la Vasa venis en la virina linio (la unua, de la Palatinata Wittelsbach, poste, la dinastio de Holstein-Gottorp) kaj regis en Svedio ĝis 1818. La lasta princino nomita Vasa, estis reĝino Karola de Saksio (1833-1907), edzino de reĝo Alberto de Saksio, kaj nepino de la en 1809 senpovigita sveda reĝo [[Gustavo la 4-a Adolfo (Svedio)|Gustavo la 4-a Adolfo]]. [[Gustavo la 5-a (Svedio)|Gustavo la 5-a]] en la virina linio de Gustavo la 4-a Adolfo estis posteulo.
== Aliaj membroj de la familio ==
* Anna Vasa (m. 1625), Princino de Svedio
* Ebba Erik Vasa (≈1491-1549), sveda nobelulinonobelino
* Johano Alberto Vasa (pole: Jan Olbracht Waza) (1612-1634), Princo de Pollando
* Charles Ferdinand Vasa (pole: Karol Ferdynand Waza) (1613-1655), Princo de Pollando, Princo-Episkopo de Breslau kaj Episkopo de Płock
44 681

redaktoj