Palatalo: Malsamoj inter versioj

63 bitokojn forigis ,  antaŭ 2 jaroj
ligiloj
e
(ligiloj)
{{Lokoj de artikulacio}}
'''Palataloj''', '''palatalajPalataj konsonantoj''', aŭ '''palataj konsonantojpalataloj''' estas [[konsonanto]]j artikulaciataj per la korpo de la lango levita kontraŭ la [[malmola palato]] (la meza parto de la plafono de la buŝo).
 
Konsonantoj kun la pinto de la langolangopinto kurbigita dorsen kontraŭ la palaton nomiĝas [[retrofleksa konsonanto|retrofleksoj]].
 
== Komunaj palataloj ==
La plej komuna speco de palatalapalata konsonanto estas la treege komuna [[alproksimanto]] {{IPA|j}}, kiu kalkuliĝas entute, inter la dek plej oftaj sonoj inter la lingvoj de la mondo. La [[nazala konsonanto|nazalo]] {{IPA|ɲ}} ankaŭ oftas, troviĝante en po ĉirkaŭ 35 elcento de la lingvoj de la mondo<ref>Ian Maddieson (kun ĉapitro kontribuita de Sandra Ferrari Disner); ''Patterns of sounds''; Cambridge University Press, 1984. ISBN 0-521-26536-3</ref>, en la plejo el kiuj ĝia respektiva [[obstrukcanto]] estas ne la [[plozivo]] {{IPA|c}}, sed la [[afrikato]] [[senvoĉa postalveolara afrikato|{{IPA|tʃ}}]]. Nur malmultaj lingvoj en norda [[Eŭrazio]], la [[Ameriko]]j, kaj centra [[Afriko]] faras kontraston inter palatalajpalataj plozivoj kaj postalveolaraj afrikatoj - la solaj bone konataj estas la [[Hungara lingvo|hungara]] kaj la [[Albana lingvo|albana]].
 
== Notacia atentigo ==
'''Zorgu:''' la signoj de la IFA {{IPA|<c, ɟ>}} estas ofte uzataj, ne por palatalajpalataj plozivoj, sed por la [[#PalataligoPalatigo|palataligitajpalatigitaj]] [[velara konsonanto|velaraj]] plozivoj {{IPA|[kʲ, ɡʲ]}}, aŭ la palatalajpalataj [[afrikato]]j {{IPA|[c͡ç, ɟ͡ʝ]}}, aŭ la [[alveolo-palatalapalata konsonanto|alveolo-palatalajpalataj]] afrikatoj {{IPA|[t͡ɕ, d͡ʑ]}}, aŭ eĉ la [[postalveolara konsonanto|postalveolaraj]] afrikatoj {{IPA|[t͡ʃ, d͡ʒ]}}. Tio estas malnova tradicio en la IFA. Veraj palatalajpalataj plozivoj relative maloftas, do estas bona ideo certiĝi pri la elparolo kiam ajn oni vidas iun {{IPA|<c, ɟ>}} en la transskribo de ia lingvo.
 
== PalataligoPalatigo ==
Konsonantoj kun aliaj primaraj artikulacioj povas esti '''palataligitajpalatigitaj''', tio estas, akompanataj de la levado de la langa surfaco al la dura palato. Ekzemple, la angla {{IPA|[ʃ]}} (literumita ''sh'') havas tian palatalanpalatan komponenton, kvankam ĝia primaraĉefa artikulacio engaĝas la pinton de la lingolango kaj la supran gingivon (tiu tipo de artikulacio nomiĝas [[Palato-alveolaro|palato-alveolara]]).
 
Kelkaj lingvoj, ekzemple la [[Rusa lingvo|rusa]], havas palataligitanpalatigitan formon por ĉiuj aŭ preskaŭ ĉiuj konsonantoj.
 
== IFA ==
La palatalajpalataj konsonantoj identigitaj de la [[Internacia Fonetika Alfabeto]] estas:
<br /><center>
{|border="1px" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"
|-
! [[Dosiero:Xsampa-J.png]]
| [[palatalapalata nazalo]]
| [[Franca lingvo|Franca]]
| a<span style="color:#700000">'''gn'''</span>eau
|-
! [[Dosiero:Xsampa-c.png]]
| [[senvoĉa palatalapalata plozivo]]
| [[Hungara lingvo|Hungara]]
| ha<span style="color:#700000">'''tty'''</span>ú
|-
! [[Dosiero:Xsampa-Jslash.png]]
| [[voĉa palatalapalata plozivo]]
| [[Margi lingvo|Margi]]
| <span style="color:#700000">'''{{IPA|ɟ}}'''</span>{{IPA|aɗí}}
|-
! [[Dosiero:Xsampa-C2.png]]
| [[senvoĉapalata palatalafrotsono frikativosenvoĉa]]
| [[Germana lingvo|Germana]]
| ni<span style="color:#700000">'''ch'''</span>t
|-
! [[Dosiero:Xsampa-jslash2.png]]
| [[voĉapalata palatalafrotsono frikativovoĉa]]
| [[Hispana lingvo|Hispana]]
| <span style="color:#700000">'''y'''</span>ema
|-
! [[Dosiero:Xsampa-j2.png]]
| [[palatalapalata alproksimanto]]
| [[Angla lingvo|Angla]]
| <span style="color:#700000">'''y'''</span>es
|-
! [[Dosiero:Xsampa-L2.png]]
| [[laterala palatalapalata alproximanto]]
| [[Itala lingvo|Itala]]
| <span style="color:#700000">'''gl'''</span>i
|-
! [[Dosiero:Xsampa-Jslash_lessthan.png]]
| [[voĉa palatalapalata injektivo]]
| [[Svahila lingvo|Svahila]]
| hu<span style="color:#700000">'''j'''</span>ambo
 
[[Kategorio:Konsonantoj]]
[[Kategorio:Palataj konsonantoj]]