Koncentrejo Dachau: Malsamoj inter versioj

sen resumo de redaktoj
}}
[[dosiero:Dachau wachtower b 1945-04.jpg|eta|<center>gardoturo B de la koncentrejo, aprile 1945]]
La '''koncentrejo Dachau''' {{prononco|DAĥaŭ}} - [[germane]] ''Konzentrationslager Dachau'', mallonge '''KZ Dachau''', ekzistis inter la 22-a de marto 1933 ĝis la liberiĝo de la tie malliberigitoj fare de la 7-a, "eŭropa", unuego de la [[usona armeo]] la 29-an de aprilo 1945. La [[naziismo|nazia]] reĝimo de [[Adolf Hitler]] ĝin starigis jam malmultajn semajnojn post akaparo de la potenco en Germanio. Estis la unua seninterrope aktiva [[nazia koncentrejo]] kaj tial iĝis unu el la plej konataj germanaj [[koncentrejo]]j de la diktatura reĝimo. Per sia aktiva periodo de pli ol 12 jaroj ĝi funkciis pli ol duoble longan tempon ol la plej multaj [[Listo de naziaj koncentrejoj|pli postaj grman-naziaj koncentrejoj]].
 
La instalaĵo situis proksimume 20 kilometrojn nordokcidente de Munkeno. Unue ĝi servis al malliberigo de politikaj kontraŭuloj de la german-nazia sistemo. [[Heinrich Himmler]], en 1933 la ''[[Reichsführer SS]]'' kaj policestro de Munkeno, ordonis ĝian konstruon oriente de la urbo [[Dachau]] sur la areo de eksa [[municio|municia]] fabrikejo.
 
Post la disbato de la konkurenca nazia organizaĵo [[SA]] en 1934 kadre de la [[nokto de la longaj tranĉiloj]], Himmler planis pligrandigon de la koncentrejo. En 1937 komencis la pligrandigaj konstrulaboroj. La organiza strukturo estis modelo por multaj aliaj pli postaj naziaj koncentrejoj. La reĝimo prezentis ĝin kiel "modelan koncentrejon", ekzemple per plibeligitaj fotoj.
En la koncentrejo edukiĝis kaj trejniĝis la gardistoj kaj funkciigistoj de pli postaj amasmurdaj koncentrejoj. La koncentrejo Dachau mem ne estis [[ekstermejo]], kvankam en neniu alia nazia koncentrejo neniom da homoj murdiĝis individue pro politikaj motivoj.
 
Post la [[pogromoj de novembro 1938]] pli kaj pli malliberiĝis ankaŭ judoj kaj aliaj persekutitoj, kaj post la komenciĝo de la [[Dua Mondmilito]] aldoniĝis homoj el la nazie okupitaj regionoj de orienta Eŭropo. Kiel "modela germana koncentrejo" la ejo estis la unua loko en Nazia Germanio, en kiu SS-komandisto estis la sola decidanto kaj ĉiu ĝenerala juro ne validis: kreiĝis "ŝtato en ŝtato", en kiu arbitre kaj sen ajna atento de homaj rajtoj aŭ naciaj leĝoj malliberiĝis, persekutiĝis kaj murdiĝis homoj.
 
El la sume almenaŭ 200 000 malliberigitoj en Dachau surloke mortis proksimume 41 500.<ref name="ZahlGedenkstätte">[http://www.kz-gedenkstaette-dachau.de/ informo pri la surlokaj murditoj per la nuna koncentreja memorejo]</ref> Multaj pliaj tamen fortransportiĝis al la [[ekstermejo]]j kaj tie mortis.
 
{|
|[[dosiero:Bundesarchiv Bild 152-21-05, KZ Dachau, Häftlinge beim Appell.jpg|eta|<center>propaganda foto: la germana koncentrejo Dachau, malliberuloj dum la nomalvoko la 28-an de junio 1938]]
|[[dosiero:Bundesarchiv Bild 152-08-35, Dachau, Konzentrationslager, Besuch Himmlers.jpg|eta|<center>propaganda foto: [[Heinrich Himmler]] (dua de maldekstre) kaj – apud li – [[Rudolf Heß]] (dua de dekstre) dum inspektado de la germana koncentrejo en 1936]]
|}
 
20 713

redaktoj