Saharo: Malsamoj inter versioj

63 bitokojn forigis ,  antaŭ 2 jaroj
e
sen resumo de redaktoj
e
| dosiero_priskribo = Saharo hodiaŭ en Alĝerio
<!-- *** Nomo *** -->
| etimologio =
| kromnomo =
<!-- *** Lando ktp. *** -->
| lando = {{flagiconflago|Alĝerio}} [[Alĝerio]]
| lando1 = {{flagiconflago|Ĉado}} [[Ĉado]]
| lando2 = {{flagiconflago|Egiptio}} [[Egiptio]]
| lando3 = {{flagiconflago|Eritreo}} [[Eritreo]]
| lando4 = {{flagiconflago|Libio}} [[Libio]]
| lando5 = {{flagiconflago|Malio}} [[Malio]]
| lando6 = {{flagiconflago|Maŭritanio}} [[Maŭritanio]]
| lando7 = {{flagiconflago|Maroko}} [[Maroko]]
| lando8 = {{flagiconflago|Sudano}} [[Sudano]]
| lando9 = {{flagiconflago|Tunizio}} [[Tunizio]]
| lando10 = {{flagiconflago|Niĝero}} [[Niĝero]]
| lando_faldo = 1
| ŝtato =
| regiono_tipo = Subregiono
| regiono = Okcidenta Saharo
| regiono1 =
| distrikto =
| komunumo =
| municipo =
<!-- *** Familio *** -->
| parenco =
| urbo_tipo = Oazoj
| urbo = Ahaggar
| montaro3 = Adrar des Ifoghas
| montaro4 = Tasilin-Aĝer
| planto =
| biomo = Dezerto
| geologio = Sablo
| geologio1 = Ŝtono
| geologio2 =
| periodo =
| periodo1 =
| orogenezo =
| orogenezo1 =
| animalo_faldo = 1
| animalo = Dromedaro
| animalo9 = Sahara gepardo
| animalo10 = Kapro
| planto_faldo =
| planto = Stepaj poacoj
| planto1 = Palmo
| koordinatoj_ne_en_titolo = true
| leviĝo = 1000
| lat_d =
| lat_m =
| lat_s =
| lat_NS = N
| long_d =
| long_m =
| long_s =
| long_EW = E
| plej_alta_leviĝo = 3415.0
| plej_alta_situo = [[Emi Koussi]]
| plej_alta_lat_d =19| plej_alta_lat_m =47| plej_alta_lat_s =36 | plej_alta_lat_NS =N
| plej_malalta_long_d = 27| plej_malalta_long_m = 5| plej_malalta_long_s =0 | plej_malalta_long_EW =E
<!-- *** Dimensioj *** -->
| longo = 4800
| longo_orientado = Oriento/Okcidento
| larĝo = 1800
| larĝo_orientado = Nordo/Sudo
<!-- *** Liberaj kampoj *** -->
<!-- *** Mapoj *** -->
| mapo = Sahara satellite hires.jpg
| mapo_fono =
| mapo_priskribo = Satelita foto de Saharo fare de [[NASA World Wind]]
| mapo_lokumilo =
| mapo1 = Saharan topographic elements map.png
| mapo1_priskribo = Topografia mapo de Saharo
| commons = Sahara
| portalo = Afriko
| retpaĝo =
<!-- *** Notoj *** -->
| notoj =
}}
 
 
== Superrigardo ==
La Saharo estis origine okupita fare de la [[Berberoj]] kies nomo por la regiono estis "Tinariwen", kies signifo faras referencon al la fakto ke ili diferencigis inter la malsamaj ekoregionoj de la dezerto- (t.e. sablomaro, [[oazo]]j, [[Dezertoj kaj kserofitaroj|kserarbustaroj]] ktp.). La Saharaj limoj estas [[Atlantiko]] sur la okcidento, [[Atlas-montoj]] kaj [[Mediteranea Maro]] sur la nordo, [[Ruĝa Maro]] sur la oriento, kaj [[Sudano]] kaj la valo de la [[Niĝero]] sur la sudo. La Saharo estas dividita en [[Okcidenta Saharo]], la centra montaro [[Ahaggar]], la [[Tibesti]] Montoj, [[Air-montoj]] (regiono de dezertaj montoj kaj altaj [[altebenaĵo]]j), la dezerto [[Tinirio]] kaj la [[Libia Dezerto]] (la plej arida regiono). La plej alta pinto en la Saharo estas [[Emi Koussi]] (3,415 metroj (11,204&nbsp;ft)) en la Tibesti Montoj en norda [[ĈadioĈado]].
 
La Saharo estas la plej granda dezerto sur la afrika kontinento. La suda limo de la Saharo estas markita fare de grupo de duonarida [[savano]] nomita la [[Sahelo]]; sude de la Sahelo kuŝas [[Suda Sudano]] kaj la [[Kongo-Baseno]]. La plej granda parto de la Saharo konsistas el ŝtona [[hamado]]; sablomaro aŭ ''ergo'' (grandaj areoj kovritaj per sablodunoj) formas nur negravan parton.
Homoj vivis sur la rando de la dezerto ekde antaŭ miloj da jaroj<ref name="Post-Ice Age Sahara">[http://discovermagazine.com/2006/oct/sahara-desert-savanna-climate Discover Magazine], 2006-Okt.</ref> ekde la [[lasta glaciepoko]]. La Saharo tiam estis multe pli malseka loko ol ĝi hodiaŭ estas. Pli ol 30,000 [[petroglifo]]j de riverbestoj kiel ekzemple [[krokodilo]]j<ref name=Crocodiles>[http://news.nationalgeographic.com/news/2002/06/0617_020618_croc.html National Geographic News], 17a Junio 2006.</ref> plurestas, kun la duono troviĝintaj en la [[Tasilin-Aĝer]] en sudorienta Alĝerio. Ankaŭ [[fosilio]]j de [[dinosaŭro]]j, inkluzive de ''Afrovenator'', ''Jobaria'' kaj ''Ouranosaurus'' estis trovitaj tie. La moderna Saharo, tamen, estas ne abunda en vegetaĵaro, krom en [[Nila Valo]], ĉe kelkaj oazoj, kaj en la nordaj altebenaĵoj, kie mediteraneaj plantoj kiel ekzemple la [[olivarbo]] estas trovitaj kreskante nature. La regiono estis tia ekde proksimume 1600 a.K., post kiam ŝanĝoj en la akso de la Tero pliigis [[temperaturo]]jn kaj malkreskintan [[precipitaĵo]]n.<ref name = "Science Daily">[http://www.sciencedaily.com/releases/1999/07/990712080500.htm Sahara's Abrupt Desertification Started by Changes in Earth's Orbit], Accelerated by Atmospheric and Vegetation Feedbacks.</ref>
 
Homoj de la Saharo estas de diversaj originoj. Inter ili la Berberoj inkluzive de la [[Tuaregoj]], diversaj arabigitaj grupoj de berberoj kiaj ekzemple la [[Hasanija]]-parolantaj [[Saharanoj]], kies populacioj inkludas la tribo de [[Sanhaĝaoj]] kies nomo estas resto de la prahistoria [[Zenaga lingvo]]. Aliaj gravaj homgrupoj estas la [[Tubuoj]], [[Nubianoj]], [[Zaghavaoj]], [[Kanuroj]], [[Haŭsoj]], [[Sonrajoj]], kaj [[Fulboj]] (france: Peul; fulbe: Fulɓe). Gravaj grandurboj situantaj en la Saharo estas [[Nuakŝoto]], la ĉefurbo de [[Maŭritanio]]; [[Tamanrasset]], [[Ouargla]], [[Béchar]], [[Hassi Messaoud]], [[Ghardaïa]], kaj [[El Oued]] en [[Alĝerio]]; [[Timbuktuo]] en [[Malio]]; [[Agadez]] en [[Niĝerio]]; [[Gat (Libio)|Gat]] en [[Libio]]; kaj [[Faya-Largeau]] en [[ĈadioĈado]].
 
== Geografio ==
 
{{Artikolo voĉlegita}}
* http://www.touregypt.net/ebph5.htm
* [http://www.sahara-overland.com/routes/index.htm Trans-Saharaj itineroj]
* [http://maps.google.com/maps?ll=23.805450,12.656250&spn=30.774956,42.802734&z=12&t=k&hl=en Satelita bildo de la Saharo (Google) ]