Białogard: Malsamoj inter versioj

5 290 bitokojn aldonis ,  antaŭ 2 jaroj
sen resumo de redaktoj
e (Bot: anstataŭigas evitindan ŝablonon per nova ŝablono)
}}
'''Białogard''' estas urbo en [[Okcidenta Pomerio]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al [[komunumo Białogard]] en [[distrikto Białogardzki]].
 
==Historio==
 
===Historio de Białogard en [[Mezepoko]]===
 
Białogard to jeden z najstarszych grodów na terenie Pomorza. Jak wynika z badań
archeologicznych, grodzisko białogardzkie w widłach Parsęty i Leśnicy powstało
już w VIII wieku. Pierwotnie było to osiedle obronne skupiające około 70
mieszkańców, następnie w IX-X wieku gród plemienny, w XI wieku gród piastowski,
a na początku XII wieku gród książęcy. Niewiele zachowało się pamiątek
dotyczących historii miasta w okresie, kiedy obszar ten znajdował się pod
panowaniem Mieszka I oraz Bolesława I Chrobrego. W umocnieniach obronnych grodu
w Białogardzie odkryto jedynie ślady typowych dla Polan konstrukcji hakowych.
We wczesnym średniowieczu podstawowymi dziedzinami gospodarki w tym regionie
były rolnictwo, hodowla, rybołówstwo i myślistwo. Przez ziemię białogardzką
prowadziły ważne szlaki handlowe. Jeden biegnący z Kołobrzegu przez Białogard
na południe, a także drugi - trakt handlowy krajów nadbałtyckich, łączący
Pomorze Gdańskie z krajami Europy Zachodniej. Korzystne położenie, warunki
glebowe oraz klimatyczne przyczyniły się do rozwoju miasta. Gród został zdobyty
dwukrotnie w 1102 i 1107 roku przez Bolesława III Krzywoustego. W 1124 roku
przez kilka dni przebywał w grodzie biskup Otton z Bambergu. W 1289 roku władał
nim książę Przybysław. Dziesięć lat później 2 sierpnia 1299 roku książę
Bogusław IV nadał istniejącej już osadzie przywilej lokacyjny według zasad
regulowanych przez prawo lubeckie. Na XIV wiek przypada wzrost znaczenia miasta
w życiu gospodarczym Pomorza Zachodniego. W roku 1307 nadano miastu prawo
składu na wszystkie towary. W pierwszej połowie XIV wieku miasto otoczono ceglanym
murem. W tym czasie wybudowany został również kościół oraz ratusz miejski w
centrum rynku.
 
 
 
===Historio de Białogard de la 16-a jc ĝis la 19-a jc===
 
Po zjednoczeniu Pomorza Zachodniego przez Bogusława X, pod koniec XV wieku i przez
cały wiek XVI na okolicznych terenach panował względny spokój. Rozwijało się
rzemiosło i handel, a bogaci rzemieślnicy zaczęli skupiać się w cechach. W
czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) przetaczające się przez Białogard
oddziały wojsk cesarskich i szwedzkich wielokrotnie plądrowały miasto.
Zniszczenia wojenne, głód i zaraza spowodowały masowe ucieczki najuboższej,
przeważnie słowiańskiej ludności do Polski. Bezpotomny zgon księcia Bogusława
XIV, ostatniego z rodu Gryfitów (w 1637 roku) i przejście Ziemi Białogardzkiej
na mocy traktatu w Osnabrück pod panowanie Brandenburgii (1653 rok) stały się
przyczyną napływu szlachty i urzędników brandenburskich, co wiązało się z
postępującą germanizacją. W czasie wojny siedmioletniej (1756-1763) Białogard,
jak i całe Pomorze, była przedmiotem walk i przetargów wojsk szwedzkich i
pruskich. Wojna ta, oraz wojny napoleońskie spowodowały kolejne spustoszenia i
regres rozwojowy. Tuż po wojnie, w roku 1765, miał miejsce jeden z największych
pożarów miasta, który całkowicie zniszczył centrum i przedmieścia. Wiek XIX
przyniósł miastu gwałtowny rozwój techniki. 20 listopada 1858 roku uruchomiono
kolej parową z Białogardu do Koszalina, a już w roku następnym białogardzki
dworzec kolejowy stał się punktem węzłowym. Nastąpił wówczas rozwój przemysłu,
głównie przetwórczego, opartego na miejscowych produktach i surowcach
rolno-leśnych.
 
 
 
===Historio de Białogard dum la 20-a jc===
 
Pomimo stałego rozwoju gospodarczego część mieszkańców decydowała się na emigrację
zarobkową. W latach 1859-1867 mieszkańcy powiatu białogardzkiego emigrowali do
Ameryki Północnej. Kolejna fala emigracji do obu Ameryk, oraz zachodnich i
północno-zachodnich uprzemysłowionych krajów niemieckich wystąpiła w latach
osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XIX wieku. Proces wyludniania trwał
nieprzerwanie do I wojny światowej, w wyniku której liczba ludności w powiecie
zmalała jeszcze bardziej. Sytuacja ta zmieniła się dopiero po zakończeniu
wojny, kiedy to nastąpił napływ ludności z ziem oddanych Polsce. W czasie II
wojny światowej na terenie miasta i w jego okolicach znajdowały się obozy dla
robotników przymusowych i jeńców wojennych. Białogard został zdobyty w dniu 5
marca 1945 roku przez oddziały złożone z Rosjan i Polaków. Po wojnie Białogard
stał się siedzibą powiatu. Do lat dziewięćdziesiątych XX wieku w mieście
stacjonowały jednostki armii radzieckiej.
 
===Bibliografio===
* Fritz Richard Barren, Städte-Atlas Pommern, [[Leer]]: Rautenberg, 1993.
 
* Jarosław Kociuba, Pomorze. Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach Księstwa Pomorskiego, [[Szczecin]]: Walkowska Wydawnictwo, 2012.
 
* Gerard Labuda, Kaszubi i ich dzieje, [[Gdansko]]: Oficyna Czec, 1996.
 
* Bogusław Polak, Białogard 1299-1999. Studia z dziejów miasta, [[Koszalin]]: Muzeum Okręgowe, 1999.
 
* Kazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, [[Vroclavo]]: Ossolineum, 1987.
 
* Krystyna Rypniewska, Heinz-Peter Schulz, Białogardw starych fotografiach, [[Koszalin]]: Wydawnictwo Kadr, 1998.
 
* Adam Wirski, Białogard przez wieki, [[Koszalin]]: Wydawnictwo Uczelniane Bałtyckiej Wyższej Szkoły Humanistycznej, 2000.
 
 
==Internacia kunlaboro==
 
* Aknīste, [[Latvio]] de 1999
* [[Albano Laziale]], [[Italio]] de la 2-a de decembro 2004
 
==Eksteraj ligiloj==
 
* [http://www.dawniej.org/ Białogard sur malnovaj fotoj]
 
{{Commons|category:Białogard}}
 
 
{{Ĝermo|Pollando}}
 
[[Kategorio:Urboj de Okcidenta Pomerio]]
20 932

redaktoj