Kosmopolitismo: Malsamoj inter versioj

1 577 bitokojn aldonis ,  antaŭ 2 jaroj
sen resumo de redaktoj
 
==Etimologio==
La vorto devenas de la [[antikva greka lingvo|malnov-greka]] κοσμοπολίτης, t.e. ''kosmopolitês'' derivita el κόσμος, [[kosmo|kosmos]], t.e. "mondo", "universo" or "kosmo", kaj πολίτης, "''politês''", t.e. "civitano" aŭ "urbano". En la aktuala uzado ĝi difiniĝas kiel "[[mondcivitano]]".<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=κοσμοπολίτης|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=kosmopoli/ths|eldoninto=A Greek–English Lexicon ĉe The Perseus Project}}.</ref><ref>{{citaĵo el la reto|titolo=cosmopolitan|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=cosmopolitan&allowed_in_frame=0}} {{citaĵo el la reto|titolo=cosmopolite|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=cosmopolite&allowed_in_frame=0|eldoninto=[[Online Etymology Dictionary]]}}</ref>
 
==Difinoj==
Difinoj de kosmopolitismo kutime ekiras de la greka etimologio de "mondcivitano". Tamen, kiel Appiah atentigas, "mondo" en la origina senco signifis "kosmo" aŭ "universo", ne la Tero, kiel la nuntempa uzado premisas.<ref>Kwame Anthony Appiah, ''Cosmopolitanism: Ethics in a World of Strangers'', W.W. Norton, New York, 2006, p. xiv.</ref> Unu difino, kiu traktas tiun demandon, troviĝas en lastatempe aperinta libro pri la politika [[tutmondiĝo]]:
<blockquote>
Kosmopolitismo difineblas kiel tergloba politiko, kiu, unue, projektas sociecon de komuna politika engaĝigo inter ĉiuj homoj trans la terglobo, kaj, due, proponas, ke tiu socieco estu aŭ etike aŭ organize privilegiita super aliaj formoj de socieco.<ref>{{Citaĵo el libro | jaro= 2014 | familia nomo= James | persona nomo= Paul | aŭtoroligilo= Paul James (academic) | titolo= Globalization and Politics, Vol. 4: Political Philosophies of the Global | url= https://www.academia.edu/7547819/Globalization_and_Politics_Vol._4_Political_Philosophies_of_the_Global_2014_ | eldoninto= Sage Publications | loko= London | lingvo= en | paĝoj=x}}</ref>
</blockquote>
 
 
[[File:Waterhouse-Diogenes.jpg|thumb|Diogeno]]
Kosmopolitismo estas respurebla ĝis la fondinto de la cinikisma movado en la antikva Grekio, [[Diogeno la Cinika|Diogeno de Sinopo]] (ĉ. 412 a.K.). Pri Diogeno oni diris: "Demandite, de kie li devenas, li respondis: "'Mi estas mondcivitano' (greke ''kosmopolitês'')".<ref>[[Diogenes Laertius]], ''[[Lives and Opinions of Eminent Philosophers|The Lives of Eminent Philosophers]]'', Book VI, passage 63; enrete [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=D.+L.+6.2.63&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0257 en la greka] kaj [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0258%3Abook%3D6%3Achapter%3D2 en la angla] en la [[Perseus Project]].</ref> En la antikva Grekio, la plej larĝa bazo de socia identeco estis tiutempe aŭ la unuopa civito aŭ la grekoj (helenoj) entute. La stoikistoj, kiuj poste prenis la ideon de Diogeno kaj disvolvis ĝin al plenampleksa koncepto, kutime substrekis, ke ĉiu homo loĝas kaj en sia loka kaj en la homara komunumo.<ref name="Nussbaum">Nussbaum, Martha C. (1997). Kant and Stoic Cosmopolitanism, en la ''Journal of Political Philosophy'' vol. 5, n-ro 1, p. 1–25</ref> Ofta komprenmaniero pri la stoikisma kosmopolitismo funkcias laŭ la cirkla identeco-modelo de [[Hieroklo]], kiu uzas la bildon de samcentraj cirkloj, ĉe kiuj la unua ĉirkaŭas la propran personon, kaj la postaj la tujan familion, la pli larĝan familion, la lokan grupon, la civitanaron, la samlandanaron, la homaron. La tasko de mondcivitanoj tiam fariĝas "iel tiri la cirklojn al la centro, farante ĉiujn homojn similaj al niaj samurbanoj, ktp."<ref name="Nussbaum"/>
 
=== Modernaj kaj nuntempaj kosmopolitaj pensantoj ===
La kosmopolita aŭtoro Demetrius Klitou argumentas en ''The Friends and Foes of Human Rights'', ke kosmopolitismo estas granda amiko kaj necesa elemento de la [[Homaj rajtoj|homrajta]] movado. Klitou argumentas ankaŭ, ke kosmopolita "homara identeco" tiom necesas por la triumfo de homaj rajtoj, kiom eŭropa identeco por la politika [[Eŭropa Unio]].
 
Kelkaj filozofoj kaj kleruloj argumentas, ke la objektivaj kaj subjektivaj kondiĉoj, kiuj estiĝas en la nuntempa unika historia momento de estiĝanta tutplaneda civilizacia fazo, kreas latentan eblon, ke estiĝos kosmopolita identeco de tutteraj civitanoj kaj ke formiĝos [[tuttera civitana movado]].<ref>[http://www.gtinitiative.org/default.asp?action=43 GTI Paper Series], {{webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20080211182551/http://www.gtinitiative.org/default.asp?action=43 |date=2008-02-11 }} see], ''[http://www.gtinitiative.org/documents/PDFFINALS/15Movements.pdf Dawn of the Cosmopolitan: The Hope of a Global Citizens Movement]'', paper #15, and ''[[Global politics|Global Politics]] and Institutions'', paper #3</ref> Tiuj objektivaj kaj subjektivaj kondiĉoj, kiuj estiĝas dum la tutplaneda fazo, inkluzivas pli bonan komunikado-teknikon, kosmonaŭtikon, la [[Tutmonda varmiĝo|tutmondan varmiĝon]] kaj aliajn ekologiajn minacojn, novajn tutterajn instituciojn, la graviĝon de [[Transnacia konzerno|transnaciaj konzernoj]] kaj la integriĝon de merkatoj, kiun oni ofte nomas ekonomia tutmondiĝo, la estiĝon de terglobaj [[Ne-Registara Organizo|NRO-oj]] kaj transnaciaj sociaj movadoj kiel la [[Monda Socia Forumo]], ktp. La tutmondiĝo, kiu estas pli ofta termino, kutime referencas pli mallarĝe al la ekonomiaj kaj komercaj rilatoj kaj ne entenas nocie la pli vastajn kulturajn, sociajn, politikajn, naturmediajn, demografiajn, valorsistemajn kaj sciorilatajn transformiĝojn, kiuj okazas.
 
Iuj nuntempaj teoriistoj proponas manierojn, per kiuj homo povas iĝi aŭ esti kosmopolita individuo.
Granda parto de la politika pensado de la pasintaj du jarcentoj simple premisis [[naciismo|naciismon]] kaj la kadron de la [[nacio-ŝtato]]. Nun, ĉe jam progresinta [[tutmondiĝo]] kaj faciligitaj vojaĝado kaj komunikado, kelkaj pensantoj opinias la politikan sistemon bazitan sur la nacio-ŝtato eksa, kaj la tempon matura por projekti alternativon.
 
== PolitikaPolitike kaj sociologia kosmopolitismosociologie ==
 
Ulrich Beck (nask. 1944-05-15) estas sociologo, kiu elmetis la novan koncepton de kosmopolita kritika teorio en rekta opozicio kontraŭ la tradicia politiko de la nacia ŝtato. La teorio de la nacia ŝtato vidas potencrilatojn nur inter malsamaj ŝtataj agantoj, kaj ekskludas tergloban ekonomion aŭ subordigas ĝin al la modelo de la nacia ŝtato. La kosmopolitismo vidas la tergloban kapitalon kiel eblan minacon al la nacia ŝtato kaj situigas ĝin interne de meta-potenca ludo, en kiu tuttera kapitalo, ŝtatoj kaj la civila socio estas la ludantoj. Gravas distingi inter la kosmopolitismo de Beck kaj la ideo de monda ŝtato. Por Beck, la trudo de unika monda ordo devas esti konsiderata hegemonia en la plej bona kazo kaj etnocentrisma en la plej malbona.
Aliaj aŭtoroj imagas kosmopolitan mondan ordon, kiu preteriras la hodiaŭan koncepton de naciaj ŝtatoj. Tiuj akademiuloj argumentas, ke vere kosmopolita identeco de la tergloba civitano enradikiĝos kaj malgravigos la naciajn identecojn. La formiĝo de tergloba civitana movado kondukus al la establo de demokatiaj tutteraj institucioj, kreante spacon por tutteraj politikaj diskurso kaj decidoj, kio siavice refortigus la ideon de civitaneco sur la tuttera nivelo.
 
== La nocio kosmopolitismoKosmopolitismo en la "socialismaj"politika ŝtatojretoriko ==
 
La nocio ''kosmopolitismo'' fariĝis retorika armilo, kiun naciistoj uzadas kontraŭ “fremdaj” ne-ortodoksaj ideoj. Ofte oni akuzis eŭropajn judojn esti “[[senradika kosmopolitismo|senradikaj kosmopolitoj]]”.<ref>Michael L. Miller kaj Scott Ury, "Cosmopolitanism: the end of Jewishness?" ''European Review of History—Revue européenne d'histoire'' 17.3 (2010): 337-359 [http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13507486.2010.481923 abstract].</ref> [[Stalin]] en parolado farita en Moskvo en 1946 atakis verkojn, en kiuj “la pozitiva sovetia heroo estas primokata kaj malplivalora respektive ĉion fremdan, kaj la kosmopolitismo, kontraŭ kiu ni ĉiuj batalis ekde la tempo de Lenin, estas multfoje aplaŭdata.”<ref>Jeff Greenfield, "The Ugly History of Stephen Miller’s ‘Cosmopolitan’ Epithet: Surprise, surprise—the insult has its roots in Soviet anti-Semitism." [http://www.politico.com/magazine/story/2017/08/03/the-ugly-history-of-stephen-millers-cosmopolitan-epithet-215454 ''Politico''] 2017-08-03</ref> Kosmopolitismon oni rigardis en siadifine socialismaj ŝtatoj kiel ideologion de la burĝaro, kiu en sia aktuala formo estas reakcia, kontraŭnacia kaj imperiisma. Oni klare diferencigis inter ĝi kaj la pozitive konotaciita [[socialisma internaciismo]]. En la 21-a jarcento tiu epiteto fariĝis batalnocio uzata de [[Vladimir Putin]] en Rusio kaj de naciistoj en Hungario kaj Pollando.<ref>Jeff Greenfield, "The Ugly History of Stephen Miller’s ‘Cosmopolitan’ Epithet"</ref> Tre aktuale, [[Stephen Miller]], altranga politika konsilanto en la registaro de [[Donald Trump]], publike kritikis la raportiston [[Jim Acosta]] de [[CNN]] kiel homon, kiu montris “kosmopolitan kliniĝon” dum diskuto pri la nova plano pri enmigrado de la registaro.<ref>"What 'Cosmopolitan Bias' Really Means" [https://www.citylab.com/equity/2017/08/whats-the-matter-with-cosmopolitan-bias/535746/]</ref>
La nocio ''kosmopolitismo'' estis konotaciita pejorative en ĉi tiuj ŝtatoj, kaj dum iuj epokoj oni aplikis la terminon [[Antisemitismo|antisemitisme]]. Kosmopolitismo estis rigardata kiel ideologio de la burĝaro, kiu en sia aktuala formo estas reakcia, kontraŭnacia kaj imperiisma. Oni klare diferencigis inter ĝi kaj la pozitive konotaciita [[socialisma internaciismo]].
 
== Kosmopolitismo, kontrastemultkulturismo kunkaj multkulturismouniversalismo ==
 
EstasNecesas granda diferencodiferencigi inter la du nocioj. La kosmopolitismo premisas, ke ĉiu estas libera fari kulturajn elektojn laŭ sia bontrovo, kontraste kun la [[multkulturismo]], kiu valorigas la konservon de la persona devenkulturo. La multkulturismo supozas, ke la diversaj etnaj kulturoj kapablas pace apudesti unu la alian je longa daŭro. Okaze de migrado al nova loko, la devenkulturo de la individuo kunmigras kun li aŭ ŝi. La [[universalismo]] temigas principan egalecon inter homoj, senkonsidere pri iliaj etnaj, religiaj aŭ aliaj deventrajtoj. Ĝi esprimiĝas interalie en la koncepto de universalaj [[homaj rajtoj]].
 
== Kritiko je kosmopolitismo ==
 
Kelkaj kritikantoj de la kosmopolitismo, ekzemple [[Komunumismo|komunumistoj]] kaj [[Naciismo|naciistoj]], opinias, ke nacia aparteno gravas por la identeco de homo, kaj ke kosmopolitismo senigas homojn je grava elemento de socia vivplenumiĝo kaj apartenado. Kritikantoj de la morala kosmopolitismo argumentas, ke lojaleco al siala propra lando estas virto.
 
== Vidu ankaŭ ==