Malfermi la ĉefan menuon

Ŝanĝoj

1 570 bitokojn aldonis, antaŭ 4 monatoj
== Historio de demokratio ==
[[File:Roman Election.jpg|thumb|dekstre|Romia [[monero]] kiu priskribas baloton.]]
La demokratio aperas por la unua fojo en multaj el la antikvaj [[civilizo]]j kiuj organizis siajn instituciojn sur la bazo de la komunumaj kaj egalismaj sistemoj de [[tribo]]j (triba demokratio).
* En la [[antikva Grekio]] demokratio ekis en [[Ateno]] en la jaro 508 a.K., kiam [[Klisteno]] lanĉis la tielnomitan "Atenan eksperimenton": li havis kontraŭ si la riĉulojn, kiuj provis ricevi helpon de ekstera regno, t. e. [[Sparto]]. La atena sistemo, prosperinte, iĝis modelo, kaj estis imitata de multaj aliaj inter la helenaj urbo-regnoj.
 
* En [[Romio]], longa historio de [[klasbatalo]]j unue inter la [[Patricio]]j kaj la [[Plebo]], poste inter la riĉuloj (el la du klasoj) kaj la [[proleto]]j kondukis al kompleksa [[Respubliko|respublika]] sistemo, kiu neniam estis vere demokratia, pro multspecaj sistemoj kaj artifikoj de la superaj klasoj kiuj celis malhelpi, ke la popolo havu influon aŭ manipuli tiun ĉi, aŭ perfortaĵoj ĉiaspecaj kaj fine [[enlanda milito|enlandaj militoj]].
En la [[Antikva Grekio]] demokratio ekis en [[Ateno]] en la jaro 508 a.K., kiam [[Klisteno]] lanĉis la tielnomitan "Atenan eksperimenton": li havis kontraŭ si la riĉulojn, kiuj provis ricevi helpon de ekstera regno, t. e. [[Sparto]]. La atena sistemo, prosperinte, iĝis modelo, kaj estis imitata de multaj aliaj inter la helenaj urbo-regnoj. Ja inter la plej bone konataj okazoj de demokratio troviĝas la relative mallonga esperto de kelkaj [[urbo-ŝtato]]j de la Antikva Grekio, speciale en Ateno ĉirkaŭ la jaro 500 a.K. La malgrando kaj malabundo de la loĝantaro de la ''polis'' (aŭ grekaj urboj) pravigas la eblon ke aperis asembleo de la popolo, kies membroj rajtis esti nur la liberaj viroj, eksklude tiel la 75% de la loĝantaro integrita de sklavoj, virinoj kaj eksterlandanoj. La [[asembleo]] estis la [[simbolo]] de la atena demokratio. En la greka demokratio ne ekzistis reprezentado, la registaj postenoj estis okupitaj alterne de ĉiuj civitanoj kaj la suvereneco de la asembleo estis absoluta. Tiuj ĉiuj limigoj kaj la malgrando de la loĝantaro de Ateno (ĉirkaŭ 300 000 loĝantoj) ebligis la minimumigon de la evidentaj organizaj malfaciloj de tiu formo de registaro.
* Ĉe ĝermanaj popoloj pluraj institucioj estis antaŭformoj de demokratio, eĉ pli demokrataj ol tiuj de Grekio, kiuj valoris nur por la civitanoj (ĝenerale nur 10% de la loĝantoj), malinkluzivante ĉiujn virinojn, la alilandanojn kaj la multajn sklavojn. Similaj okazoj estis oftaj en [[Mezepoko]] en diversaj landoj kaj regionoj, sed ĉefe en apartaj urboj.
 
* En [[Romio]], longa historio de [[klasbatalo]]j unue inter la [[Patricio]]j kaj la [[Plebo]], poste inter la riĉuloj (el la du klasoj) kaj la [[proleto]]j kondukis al kompleksa [[Respubliko|respublika]] sistemo, kiu neniam estis vere demokratia, pro multspecaj sistemoj kaj artifikoj de la superaj klasoj kiuj celis malhelpi, ke la popolo havu influon aŭ manipuli tiun ĉi, aŭ perfortaĵoj ĉiaspecaj kaj fine [[enlanda milito|enlandaj militoj]].
 
En la [[Ameriko]] de la [[12-a jarcento]] oni formis la Demokratian kaj Konstitucian Ligon de la ''Haudenosaunee'', integrita de la nacioj de la [[Senekoj]], la Kaĝugoj, la Oneidoj, la Onondagoj kaj Mohikanoj, en kiu oni praktikis la principojn de limigo kaj divido de la povo, same kiel la demokratian egalecon de viroj kaj virinoj. La demokratio de la ''Haudenosaunee'' estis konsiderata de diversaj pensuloj kiel la plej rekta antaŭaĵo de la moderna demokratio.<ref>Mann, Charles (2006). ''1491''. Madrid: Taurus.</ref>
 
* Ĉe ĝermanaj popoloj pluraj institucioj estis antaŭformoj de demokratio, eĉ pli demokrataj ol tiuj de Grekio, kiuj valoris nur por la civitanoj (ĝenerale nur 10% de la loĝantoj), malinkluzivante ĉiujn virinojn, la alilandanojn kaj la multajn sklavojn. Similaj okazoj estis oftaj en [[Mezepoko]] en diversaj landoj kaj regionoj, sed ĉefe en apartaj urboj.
 
===Demokratio ankaŭ por virinoj===
154 487

redaktoj