Koncentrejo Dachau: Malsamoj inter versioj

580 bitokojn aldonis ,  antaŭ 10 monatoj
aldono de malliberuloj de Dachau
(aldono de malliberuloj de Dachau)
}}
 
La '''koncentrejo Dachau''' {{prononco|DAĥaŭ}} - [[germane]] ''Konzentrationslager Dachau'', mallonge '''KZ Dachau''', ekzistis inter la 22-a de marto 1933 ĝis la liberiĝo de la tie malliberigitoj fare de la 7-a, "eŭropa", unuego de la [[usona armeo]] la 29-an de aprilo 1945. La [[naziismoNacisocialisma Germana Laborista Partio|nazia]] reĝimo de [[Adolf Hitler]] ĝin starigis jam malmultajn semajnojn post akaparo de la potenco en Germanio. Estis la unua seninterrope aktiva [[nazia koncentrejo|germana koncentrejo]] kaj tial iĝis unu el la plej konataj [[koncentrejo]]j de la diktatura reĝimo.
[[Dosiero:Dachau watchtower b 1945-04.jpg|eta|150px|maldekstra|La gardoturo B de la koncentrejo, aprile 1945]]
Per sia aktiva periodo de pli ol 12 jaroj ĝi funkciis pli ol duoble longan tempon ol la plej multaj [[Listokoncentrejoj de naziaj[[Nazia koncentrejoj|pli postaj naziaj koncentrejojGermanio]].
 
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 152-21-05, KZ Dachau, Häftlinge beim Appell.jpg|eta|150px|dekstra|La propaganda foto: koncentrejo Dachau, malliberuloj dum la nomalvoko la 28-an de junio 1938]]
Post la disbato de la konkurenca nazia organizaĵo [[SA]] en 1934 kadre de la [[nokto de la longaj tranĉiloj]], Himmler planis pligrandigon de la koncentrejo. En 1937 komencis la pligrandigaj konstrulaboroj. La organiza strukturo estis modelo por multaj aliaj pli postaj naziaj koncentrejoj. La reĝimo prezentis ĝin kiel "modelan koncentrejon", ekzemple per plibeligitaj fotoj.
 
En la koncentrejo edukiĝis kaj trejniĝis la gardistoj kaj funkciigistoj[[funkciulo]]j de pli postaj amasmurdaj koncentrejoj. La koncentrejo Dachau mem ne estis [[ekstermejo]], kvankam en neniu alia nazia koncentrejo neniom da homoj murdiĝis individue pro politikaj motivoj.
 
Post la [[pogromojKristala denokto]] novembroen 1938]] pli kaj pli malliberiĝis ankaŭ judoj kaj aliaj persekutitoj, kaj post la komenciĝo de la [[Dua Mondmilito]] aldoniĝis homoj el la nazie okupitaj regionoj de orienta[[Mez-Orienta Eŭropo]]. Kiel "modela koncentrejo" la ejo estis la unua loko en Nazia Germanio, en kiu SS-komandisto estis la sola decidanto kaj ĉiu ĝenerala juro ne validis: kreiĝis "ŝtato en ŝtato", en kiu arbitre kaj sen ajna atento de homaj rajtoj aŭ naciaj leĝoj malliberiĝis, persekutiĝis kaj murdiĝis homoj.
 
El la sume almenaŭ 200 000 malliberigitoj en Dachau surloke mortis proksimume 41 500.<ref name="ZahlGedenkstätte">[http://www.kz-gedenkstaette-dachau.de/ informo pri la surlokaj murditoj per la nuna koncentreja memorejo]</ref> Multaj pliaj tamen fortransportiĝis al la [[ekstermejo]]j kaj tie mortis.
 
==Malliberuloj de Dachau==
* [[Alfred Andersch]]
* [[Alois Andritzki]]
* [[Bruno Bettelheim]]
* [[Edouard Daladier]]
* [[Carl Lampert]]
* [[Martin Niemöller]]
* [[Francis August Prengel]]
* [[Stefan Starzyński]]
* [[Engelmar Hubert Unzeitig]]
* [[Marian Żelazek]]
 
== Esperantistoj mortigitaj en Koncentrejo Dachau ==
 
Laŭ lia ordono ĉiuj mariavitaj pastroj devas posedi [[Esperanto]]n kaj en ĉiuj mariavitaj lernejoj Esperanto estas instruata. Postmorte nomita la Santo Subito (Tuja [[Sanktulo]]) kaj estas la '''[[Martiro]] kaj Doktoro de la Eklezio''', plu legu en [[Mariavitismo]].
 
* [[Francis August Prengel|Franciszek Prengel]], pola [[astrologo]] kaj esperantisto el [[Bydgoszcz]]
 
==Bibliografio==
* Edmund Chart, ''Spis pomordowanych Polaków w obozie koncentracyjnym Dachau'' (Listo de [[murdo|murditaj]] [[poloj]] en [[koncentrejo]] Dachau). [[Dachau]] 1946
 
== Eksteraj ligiloj ==