Georg von Peuerbach: Malsamoj inter versioj

105 bitokojn aldonis ,  antaŭ 6 monatoj
formatigo de titoloj, +Projektoj, kosmetikaj ŝanĝoj
e (+Bibliotekoj per AWB)
(formatigo de titoloj, +Projektoj, kosmetikaj ŝanĝoj)
 
{{Informkesto verkisto
|nomo =Georgo de Purbaĥo<br />(1423-1461)
|dosiero =Peuerbach-Theoricarum-1515.png
|priskribo ="Theoricarum novarum planetarum testus", verko publikigita en Parizo, [[1515]]
|dato de naskiĝo =[[30-a de majo]] [[1423]]
|loko de naskiĝo =Peuerbach, apud [[Linz]], {{AUT}}
|dato de morto =[[8-a de aprilo]] [[1461]]
|loko de morto =[[Vieno]], {{AUT}}
| alma_mater = [[Universitato de Vieno ]]<br />[[Universitato de Bolonjo ]]<br />[[Universitato de Padovo ]]<br />[[Universitato de Ferrara]]
}}
'''Georg von PEUERBACH''' {{prononco|pojerbaĥ}} (1423-1461) estis aŭstra humanisto, matematikisto, helenisto, astronomo, filologo, elpensisto kaj instrumento-fabrikanto. Li estas konsiderata unu el la antaŭuloj de la [[Suncentrismo|heliocentra teorio]] en la mondo kaj de la [[kosmologio]] pli malfrue adoptita de [[Koperniko|Nikolao Koperniko]] (1473-1543) kaj [[Keplero|Johano Keplero]] (1571-1630). Li estas unu el la antaŭuloj de la humanismo en la Centra Eŭropo, alprenante la ideojn alvenintajn al Vieno kune kun [[Pio la 2-a|Enea Silvio Piccolomini]] (1405-1464). Unua profesoro pri astronomio, en [[Universitato de Vieno|Vieno]], li konstruis novigajn mezurinstrumentojn, kaj parto de sia verkaro estis tradukita en la portugalan de [[Pedro Nunes (geografo)|Pedro Nunes]] (1502-1578).
 
'''Georg von PEUERBACH''' {{prononco|pojerbaĥ}} (1423-1461) estis aŭstra humanisto, matematikisto, helenisto, astronomo, filologo, elpensisto kaj instrumento-fabrikanto. Li estas konsiderata unu el la antaŭuloj de la [[Suncentrismo|heliocentra teorio]] en la mondo kaj de la [[kosmologio]] pli malfrue adoptita de [[Koperniko|Nikolao Koperniko]] (1473-1543) kaj [[Keplero|Johano Keplero]] (1571-1630). Li estas unu el la antaŭuloj de la humanismo en la Centra Eŭropo, alprenante la ideojn alvenintajn al Vieno kune kun [[Pio la 2-a|Enea Silvio Piccolomini]] (1405-1464). Unua profesoro pri astronomio, en [[Universitato de Vieno|Vieno]], li konstruis novigajn mezurinstrumentojn, kaj parto de sia verkaro estis tradukita en la portugalan de [[Pedro Nunes (geografo)|Pedro Nunes]] (1502-1578).
==Biografio==
 
Li estis filo de Ulrich kaj enmatrikuliĝis en la [[Universitato de Vieno]], en 1446, kiel Georgius Aunpekh de Pewrbach kaj licenciiĝis kiel bakalaŭro en la Fakultato pri Artoj en la 2-a de januaro 1448. Post du jaroj li eble ricevis sian diplomon pri Majstreco en la 28-a de februaro 1453. La notinda profesoro pri astronomio, en [[Vieno]], Johano de Gamundo (1380-1442) mortis en 1442, do, oni ne certas pri kun kiu Purbako lernis astronomion. Tre eble la libroj pri astronomio kaj la instrumentoj kolektitaj de Johano de Gamundo venis ĉe liaj manoj.
== Biografio ==
Li estis filo de Ulrich kaj enmatrikuliĝis en la [[Universitato de Vieno]], en 1446, kiel Georgius Aunpekh de Pewrbach kaj licenciiĝis kiel bakalaŭro en la Fakultato pri Artoj en la 2-a de januaro 1448. Post du jaroj li eble ricevis sian diplomon pri Majstreco en la 28-a de februaro 1453. La notinda profesoro pri astronomio, en [[Vieno]], Johano de Gamundo (1380-1442) mortis en 1442, do, oni ne certas pri kun kiu Purbako lernis astronomion. Tre eble la libroj pri astronomio kaj la instrumentoj kolektitaj de Johano de Gamundo venis ĉe liaj manoj.
 
Inter 1448 kaj 1453, Purbako vojaĝis tra [[Germanio]], [[Francio]] kaj [[Italio]]. [[Regiomontanus|Reĝomontano]] (1436-1476), per leciono pri la progreso kaj utileco de la matematikaj sciencoj farita en [[Universitato de Padovo|Padovo]], en 1464, -- presitaj en Nurenbergo, en 1537, kune kun la traktaĵoj de Alfragano<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmad_ibn_Muhammad_ibn_Kath%C4%ABr_al-Fargh%C4%81n%C4%AB Alfragano].</ref> kaj Albateno (858-929) -- diris ke, multaj el sia aŭdantaro eble ĉeestis la instruojn de Purbako pri astronomio en tiu urbo. Georgo de Purbako ankaŭ instruis en [[Universitato de Ferrara|Ferrara]] kaj postenoj estis oferitaj al li en [[Universitato de Bolonjo|Bolonjo]] kaj [[Universitato de Padovo|Padovo]].
La lernanto kaj kunlaboranto de Purbako Johano Mulero de [[Königsberg]], pli konata kiel [[Regiomontanus|Reĝomontano]], enmatrikuliĝis en la Fakultato pri Artoj de [[Universitato de Vieno|Vieno]] en la [[14-a de aprilo]] [[1450]], aĝante 13-jarojn, kaj ricevis sian diplomon kiel bakalaŭro en la [[16-a de januaro]] [[1452]]. Lia kunlaborado kun Purbako, al kiu li pli malfrue aludis kiel "mia profesoro", eble komenciĝis post kiam Purbako ricevis sian licencion kiel majstron. La gravaj verkoj de Purbako ŝajne datas el 1454 kaj poste, kaj amaso da ili kopiiĝis de Reĝomontano en manuskripto kiun li konservis en Vieno inter 1454 kaj 1462. La manuskripto komencis kun la Nova teorio pri la planedoj<ref>Theoricae novae planetarum.</ref>, kompletigita en la [[30-a de aŭgusto]] [[1454]], kaj ĝi entenas serion da malpli gravaj verkoj de purbako el la 1450 jardeko. Purbako diras, perletere de 1456 al Nihil, ke li kaj Reĝomontano ambaŭ kalkulas la efemeridojn sur la Tabelo de Bianchini, taksante diferencojn en ties kalkuloj kaj refarante la kalkulojn kun la [[Alfonsaj tabeloj]].
 
Ambaŭ konstatis la [[Haleja kometo|kometon Halley]], en junio 1456: Purbako tion menciis perletere al Nihil kaj skribis astronomian kaj astrologian raporton pri la kometo kiu ne estis malkovrita nek publikigita ĝis la dudeka jarcento. En junio 1457, Purbako observis alian kometon, kaj en la 3-a de septembro, li kaj Reĝomontano, konstatis [[Luna eklipso|luneklipson]], kie li malkovris ke la observita tempo por la duona eklipso estis 8 minutoj antaŭa al tiu antaŭvidita de la Alfonsaj tabeloj. Kompreneble tiuepoke Purbako ne estis kompletiginta ankoraŭ siajn Eklipsajn Tabelojn. En 1460, ili observis lunajn eklipsojn en la 3-a de julio kaj en la 27-a kaj 28-a de decembro, ĉifoje komparante la observojn kun la tabeloj de Purbako, kiuj probable kompletiĝis en 1459. Ĉi-eklipsaj observoj estis unue publikigitaj de Johano Skonero (1477-1547), en [[Nurenbergo]], en 1544.
 
En la [[5-a de majo]] [[1460]] [[Bazilo Besariono|Basilius Bessarion]] (1403-1472), ĉefepiskopo de [[İznik|Niceo]] kaj ekde 1439 kardinalo, alvenis en [[Vieno]] kiel papa legato de [[Pio la 2-a]]. Lia misio estis interveni en la sinsekva disputo inter Frederiko la 3-a kaj lia frato Alberto la 6-a (1418-1463), krom peti ilian helpon en planita krucmilito kontraŭ la turkoj por la rekaptado de [[Konstantinopolo]]. En Vieno li konatiĝis kaj kun Purbako kaj Reĝomontano. Besariono estis figuro alte konsiderinda en la transmisio de la greka kulturo en Italion, kaj liaj konoj estis sufiĉe diversa eĉ inkludante la ekzaktajn sciencojn. Li kolektis vastan nombron de alte taksitaj grekaj manuskriptoj, kiujn li poste lasis por la urbo [[Venecio]], kie ili fariĝis la kernon de kolekto da manuskriptoj de la [[Biblioteko Marciana]].
Unu el liaj projektoj kompreneble estis la tradukado de la Almagesto el la greka por anstataŭi tiun de Gerardo de Kremono<ref>[https://books.google.com.br/books?id=1vS85LtlsnIC&pg=PA130&dq=Gerard+of+Cremona&hl=en&sa=X&ei=IdnQVKKLC8KHsQTLzYHgCw&ved=0CDsQ6AEwBjgK#v=onepage&q=Gerard%20of%20Cremona&f=false Contraception and Abortion from the Ancient World to the Renaissance], John M. Riddle.</ref> (1114-1187) tradukitan el la araba kaj por plibonigi la malaltkvalitan tradukon faritan el la greka de [[Georgo de Trebizondo]] (1395-1486) , en 1451. Li ankaŭ havis planon pri iu resuma versio por uzi kiel lernolibro. Kvankam Purbako ne konis la grekan, laŭ Reĝomontano, li konis la Almageston preskaŭ parkere<ref>latine: quem ille quasi ad litteram memorie tenebat.</ref> kaj do li prenis la taskon resumi ĝin. Aliaj planoj fariĝis al Purbako kaj Reĝomontano por ke ili akompanu kaj kunlaboru kun Besariono en Italion, uzante la grekajn manuskriptojn de Besariono kiel bazo por la nova tradukado.
 
Tamen, Purbako kompletigis nur la ses unuajn librojn ĝis sia morto, estante 38-jara nekomplete. Sur sia mortolito, li petis ke Reĝomontano finu la laboron, kies tasko estis kompletigita de li, en Italio, dum la venontaj unu aŭ du jaroj. Ĉi-raporto estas farita de Reĝomontano en sia prefaco al la Epitomo de la Almagesto. La kompletigita verko estis dediĉita de Reĝomontano al Besariono, probable en 1463, per zorgema kaj bele prezentita kopio.
 
== Selektita verkaro ==
{{Div col|cols = 3}}
* Sex Priores Libri Systematis Almagesti ([[1496]], [[1550]]);
* [https://books.google.com.br/books?id=Sp85AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Georg+von+Peuerbach%22&hl=en&sa=X&ei=OwTQVNO-LeTZsASztoH4CA&ved=0CEoQ6AEwBzgK Theoriae novae planetarum], [[1601]]
{{Div col end}}
 
== Literaturo ==
{{Div col|cols = 3}}
* [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Peurbach.html Universitato de Sankta Andreo]
{{Div col end}}
 
== Vidu ankaŭ ==
<center>
<Gallery>
Euklid-von-Alexandria_1.jpg|<center>[[Eŭklido]]<br />([[-365|365 a. K.]] - [[-300|300 a. K.]])</center>
Virgilio.png|<center>[[Vergilio]]<br />([[-70|70 a. K.]] - [[19|19 p. K.]])</center>
Juvenalcrowned.gif|<center>[[Juvenalo]]</center>
Ptolemy_16century.jpg|<center>[[Ptolemeo|Klaŭdo Ptolemeo]]<br />([[87]]-[[150]])</center>
Albategnius.jpeg|<center>[[Albateno]]<br />([[858]]-[[1129]])</center>
Al-RaziInGerardusCremonensis1250.JPG|<center>[[Gerardo de Kremono]]<br />([[1114]]-[[1187]])</center>
Fibonacci2.jpg|<center>[[Fibonacci]]<br />([[1175]]-[[1250]])</center>
Sacrobosco_Lunar_eclipse.jpg|<center>[[Johano de Sakrobosko]]<br />([[1195]]-[[1256]])</center>
Wappen_von_Georgensgm%C3%BCnd.svg|<center>[[Konrado de Megenbergo|Konrad von Megenberg]]<br />([[1309]]-[[1374]])</center>
Calendar_after_Johannes_von_Gmunden_15th_century.jpg|<center>[[Johano de Gamundo|Johannes von Gmunden]]<br />([[1380]]-[[1442]])</center>
Georgius_Trapezuntius.jpg|<center>[[Georgo de Trebizondo]]<br />([[1395]]-[[1486]])</center>
Toscanelli_firenze.jpg|<center>[[Paolo dal Pozzo Toscanelli|Paolo Toscanelli]]<br />([[1397]]-[[1482]])</center>
Cusanus_schedel_chronicle.jpg|<center>[[Nikolao el Kuzo|Nikolao Kuzano]]<br />([[1401]]-[[1464]])</center>
Bessarion_1476.JPG|<center>[[Bazilo Besariono|Basilius Bessarion]]<br />([[1403]]-[[1472]])</center>
Leon_Battista_Alberti_2.jpg|<center>[[Leon Battista Alberti|Leono Baptisto Alberti]]<br />([[1404]]-[[1472]])</center>
Pintoricchio_012.jpg|<center>[[Pio la 2-a|Enea Silvio Piccolomini]]<br />([[1405]]-[[1464]])</center>
Castello_ferrara.jpg|<center>[[Giovanni Bianchini]]<br />([[1410]]-[[1469]])</center>
Hans_Burgkmair_d._%C3%84._005.jpg|<center>[[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 3-a]]<br />([[1415]]-[[1493]])</center>
Albrecht_VI._(Miniatur_in_Gebetbuch).jpg|<center>[[Alberto la 6-a (Aŭstrio)|Alberto la 6-a]]<br />([[1418]]-[[1463]])</center>
Nuremberg_Duererhaus_f_n.jpg|<center>[[Bernhard Walther]]<br />([[1430]]-[[1504]])</center>
Johannes_Regiomontanus.jpg|<center>[[Regiomontanus]]<br />([[1436]]-[[1476]])</center>
Ladislas_the_Posthumous_001.jpg|<center>[[Ladislao la 1-a (Bohemio)|Ladislao la 1-a]]<br />([[1440]]-[[1457]])</center>
Matei_Corvin_Johannes_de_Thurocz_f137.jpg|<center>[[Matiaso la 1-a (Hungario)|Matiaso Korvino]]<br />([[1443]]-[[1490]])</center>
Cranach_il_vecchio,_ritratto_di_rudolph_agricola,_1532_ca.JPG|<center>[[Rudolf Agricola (humanisto)|Rudolf Agricola]]<br />([[1443]]-[[1485]])</center>
Albert_Brudzewski.jpg|<center>[[Alberto de Brudzevo|Albert de Brudzewo]]<br />([[1445]]-[[1497]])</center>
</center>
Conrad-Celtis.jpg|<center>[[Conrad Celtis|Konrado Seltis]]<br />([[1459]]-[[1508]])</center>
Thomas_Linacre_2.jpg|<center>[[Thomas Linacre]]<br />([[1460]]-[[1524]])</center>
Wappen_von_Aichach.svg|<center>[[Johannes Engel]]<br />([[1463]]-[[1512]])</center>
Copernicus.jpg|<center>[[Koperniko|Nikolao Koperniko]]<br />([[1473]]-[[1543]])</center>
Johannes_Schoner_Astronomer_01.jpg|<center>[[Johano Skonero|Johannes Schöner]]<br />([[1477]]-[[1547]])</center>
Peter_Apian.jpg|<center>[[Petro Apiano|Petrus Apianus]]<br />([[1495]]-[[1552]])</center>
Pedro_Nunes_April_2009-1a.jpg|<center>[[Pedro Nunes (geografo)|Petro Nuno]]<br />([[1502]]-[[1578]])</center>
Reinerus_Frisius_Gemma,_by_Maarten_van_Heemskerck.jpg|<center>[[Gemma Frisius]]<br />([[1508]]-[[1555]])</center>
Gessner_Conrad_1516-1565.jpg|<center>[[Conrad Gesner]]<br />([[1516]]-[[1565]])</center>
Cathedrale_de_Strasbourg_-_Horloge_Astronomique.jpg|<center>[[Konrado Dasypodius]]<br />([[1530]]-[[1600]])</center>
Tycho_Brahe.JPG|<center>[[Tycho Brahe|Tiko Braho]]<br />([[1546]]-[[1601]])</center>
Jost_B%C3%BCrgi_Portr%C3%A4t.jpg|<center>[[Jost Bürgi]]<br />([[1552]]-[[1632]])</center>
Justus_Sustermans_-_Portrait_of_Galileo_Galilei,_1636.jpg|<center>[[Galilejo|Galileo Galilei]]<br />([[1564]]-[[1642]])</center>
Johannes_Kepler_1610.jpg|<center>[[Keplero|Johano Keplero]]<br />([[1571]]-[[1630]])</center>
Adam_Melchior_(1575-1622).jpg|<center>[[Melchior Adam]]<br />([[1575]]-[[1622]])</center>
Willebrord Snell.jpg|<center>[[Willebrord van Roijen Snell|Willebrord Snellius]]<br />([[1580]]-[[1626]])</center>
Johann Elert Bode reversed.jpg|<center>[[Johann Elert Bode]]<br />([[1747]]-[[1826]])</center>
Albin Czerny (1821-1900).png|<center>[[Albin Czerny]]<br />([[1821]]-[[1900]])</center>
</Gallery>
</center>
 
== Referencoj ==
{{referencojReferencoj|3}}
{{Portalo|Aŭstrio|Homoj|Matematiko|Humanismo|Astronomio}}
{{Projektoj}}
{{ĝermoĜermo|Biografio|Aŭstrio|matematikisto|astronomo}}
 
{{Bibliotekoj}}
109 482

redaktoj