Saharo: Malsamoj inter versioj

17 bitokojn aldonis ,  antaŭ 11 monatoj
formatigo de titoloj, +Bibliotekoj, kosmetikaj ŝanĝoj
(formatigo de titoloj, +Bibliotekoj, kosmetikaj ŝanĝoj)
}}
 
'''Saharo''' (en araba الصحراء الكبرى, ''aṣ-Ṣaḥrāʾ al-Kubrā'', 'la Granda Dezerto') estas la tria plej granda [[dezerto]] en la mondo post [[Arkto]] kaj [[Antarkto]] kaj la plej granda [[Subtropiko|subtropika]] [[varma dezerto]] en la mondo.<ref name="geology.com">{{citeCite web|url=http://geology.com/records/largest-desert.shtml|title=Largest Desert in the World|accessdate=30a Decembro 2011}}</ref> Ĝi ampleksas plej parton de norda [[Afriko]] ekde la [[Atlantiko|Atlantika]] marbordo sude de la marbordoj de [[Mediteraneo]] ĝis [[Ruĝa Maro]]. Sude ĝi limiĝas kun [[Sahelo]], zono de [[Tropikaj kaj subtropikaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj|duoarida tropika savanaro]] kiu komponas la nordan regionon de centra kaj okcidenta [[Subsahara Afriko]]. Saharo etendas tra 10 ŝtatoj ([[Egiptio]], [[Libio]], [[Alĝerio]], [[Tunizio]], [[Maroko]], [[Maŭritanio]], [[Niĝero]], [[Ĉado]], [[Malio]] kaj [[Sudano]]), plus la disputata teritorio de [[okcidenta Saharo]]. Kun surfaco de pli ol 9 milionoj km² ĝi okupas preskaŭ la saman areon kiel [[Ĉinio]] aŭ [[Usono]].
 
Kelkaj el la sablaj [[duno]]j povas atingi ĝis 180 m de alto.<ref>Strahler, Arthur N. and Strahler, Alan H. (1987) ''Modern Physical Geography'' Third Edition. New York: John Wiley & Sons. ISBN 0-471-85064-0. p. 347</ref>
 
== Nomo ==
La nomo ''Saharo'' venas de la [[Araba lingvo|araba]] traduko ''Sahhra'' صحراء de la [[Tuarega lingvo|tuarega]] vorto ''tenere'', kiu signifas ''dezerto'' aŭ ''sablo''. Alia teorio devenigas ĝin de ''al-sahhra'' aŭ ''es-ssah-ra'', signifanta ''flav-ruĝa''. Resume oni povas diri, ke la nomo devenas el la pluralo de la [[araba]] vorto por dezerto (صحارى ''ṣaḥārā''<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=Sahara "Sahara."] ''Online Etymology Dictionary.'' Douglas Harper, Historian. Konsultita la 25an de Junio 2007.</ref><ref>{{citeCite web|url=http://online.ectaco.co.uk/main.jsp?do=e-services-dictionaries-word_translate1&status=translate&lang1=23&lang2=ar&source_id=2119140 |title=English-Arabic online dictionary |publisher=Online.ectaco.co.uk |date=28 December 2006 |accessdate=12 June 2010}}</ref> sˤɑħɑːrɑː).<ref>{{citeCite book|last=Wehr|first=Hans|title=A Dictionary of Modern Written Arabic (Arabic-English)|year=1994|publisher=Otto Harrassowitz|location=Wiesbaden|isbn=0-87950-003-4|edition=4th|authorlink=Hans Wehr|page=589}}</ref><ref>{{citeCite book|last=al-Ba‘labakkī|first=Rūḥī|title=al-Mawrid: Qāmūs ‘Arabī-Inklīzī|year=2002|publisher=Dār al-‘Ilm lil-Malāyīn|location=Beirut|edition=16th|page=689|language=araba}}</ref>
 
La nomo ''Saharo'' venas de la [[Araba lingvo|araba]] traduko ''Sahhra'' صحراء de la [[Tuarega lingvo|tuarega]] vorto ''tenere'', kiu signifas ''dezerto'' aŭ ''sablo''. Alia teorio devenigas ĝin de ''al-sahhra'' aŭ ''es-ssah-ra'', signifanta ''flav-ruĝa''. Resume oni povas diri, ke la nomo devenas el la pluralo de la [[araba]] vorto por dezerto (صحارى ''ṣaḥārā''<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=Sahara "Sahara."] ''Online Etymology Dictionary.'' Douglas Harper, Historian. Konsultita la 25an de Junio 2007.</ref><ref>{{cite web|url=http://online.ectaco.co.uk/main.jsp?do=e-services-dictionaries-word_translate1&status=translate&lang1=23&lang2=ar&source_id=2119140 |title=English-Arabic online dictionary |publisher=Online.ectaco.co.uk |date=28 December 2006 |accessdate=12 June 2010}}</ref> sˤɑħɑːrɑː).<ref>{{cite book|last=Wehr|first=Hans|title=A Dictionary of Modern Written Arabic (Arabic-English)|year=1994|publisher=Otto Harrassowitz|location=Wiesbaden|isbn=0-87950-003-4|edition=4th|authorlink=Hans Wehr|page=589}}</ref><ref>{{cite book|last=al-Ba‘labakkī|first=Rūḥī|title=al-Mawrid: Qāmūs ‘Arabī-Inklīzī|year=2002|publisher=Dār al-‘Ilm lil-Malāyīn|location=Beirut|edition=16th|page=689|language=araba}}</ref>
 
La [[Romio|romianoj]] nomis la landon sudan de [[Kartago]] ''Terra deserta'' (forlasita lando), kaj dum la eŭropa [[mezepoko]] ĝi simple nomiĝis "granda dezerto". Nur ekde la [[19-a jarcento]] oni plejofte uzas la nomon "Saharo". La araba nomo estas ''Bahr bela ma'' (maro senakva).
 
== Geologio ==
== Faŭno kaj flaŭro ==
* [[Arbo de Tenere]]
 
== Historio ==
 
== Loĝantaro ==
 
En Saharo vivas plejparte [[tuaregoj]] kaj [[berberoj]]. Ekde la [[7-a jarcento]] ekokupis Saharon armee [[araboj]] kaj ili disvastigis ĉi tie [[islamo]]n, kio tre signife influis [[kulturo]]n de lokaj ŝtatoj kaj iliajn interrilatojn. Sed necesas diri, ke Saharo estas plej dense loĝata sur norda ĉemara zono, kie estas grandaj urboj kiel [[Tripolo (Libio)|Tripolo]], [[Bengazo]], kie vivas ankaŭ eŭropanoj, kaj laŭlonge de la tuta marbordo kondukas ĉemarborda aŭtoŝoseo. Malpli grandaj urboj, kiel [[Sabrato]], estas ankaŭ eĉ 400&nbsp;km en interno, en la profunda Saharo. La norda marbordo estas trateksita per romiaj memorigaĵoj.
 
== Ekonomio ==
=== Salkaravanoj ===
{{Ĉefartikolo|Salkaravanoj en la Saharo}}
La '''salkaravanoj en la Saharo''' servis al interŝanĝo de varoj, inter kiuj [[salo]], inter la regionoj de la Saharo kaj la [[Sahelzono]]. Kiel transportilo servis kaj ankoraŭ servas [[dromedaro]]j. Ekzistas ankoraŭ hodiaŭ du gravaj karavanitineroj, nome unu inter [[Timbuktuo]] kaj [[Taŭdenio]] en [[Malio]] kaj [[Niĝero]], kaj dua inter [[Agadez]] respektive la suda parto de la [[Aïr]]-montaro kaj la [[oazo]]j en [[Ténéré]], [[Fachi]] kaj [[Bilma]]. La tria saloazo, [[Séguédine]], en la nordo de la Ténéré, estas tro malcentre por esti grava. En la [[Tuarega lingvaro]] la salkaravano inter Timbuktuo kaj Taŭdenio nomiĝas ''Azalaï'', la karavano en Ténéré ''Taghlamt'' (aŭ ''Tarhalamt'').
 
=== Infrastrukturoj ===
La [[Trans-Sahara Aŭtoŝoseo]] estas transnacia projekto por aŭtoŝoseo por pavimado, plibonigo kaj faciligo de limoj kaj formalaĵoj sur ekzistanta komercvojo tra la Sahara Dezerto. Ĝi iras inter rando de Nordafriko ĉe la Mediteranea Maro norde kaj rando de Okcidenta Afriko ĉe la Atlantika Oceano sude, el [[Alĝero]] en Alĝerio al [[Lagos]] en Niĝerio
 
 
== Notoj ==
{{referencojReferencoj}}
 
== Eksteraj ligiloj ==
 
{{Artikolo voĉlegita}}
* http://www.touregypt.net/ebph5.htm
 
{{Ĝermo|geografio}}
{{navigiloNavigilo dezertoj}}
{{havendaHavenda artikolo|Saharo}}
{{Bibliotekoj}}
 
[[Kategorio:Saharo| ]]
147 426

redaktoj