Naftokrizo de 1973: Malsamoj inter versioj

esperantigita ŝablono (Referencoj), formatigo de buloj, formatigo de titoloj, +Bibliotekoj, kosmetikaj ŝanĝoj
[kontrolita revizio][kontrolita revizio]
(esperantigita ŝablono (Referencoj), formatigo de buloj, formatigo de titoloj, +Bibliotekoj, kosmetikaj ŝanĝoj)
La '''naftokrizo de 1973''' komenciĝis en oktobro 1973, kiam la membroj de la [[Organizo de Arabaj Landoj Eksportantaj de Petrolo]] aŭ la OAPEC (konsistanta el la arabaj membroj de OPEC, kaj plie [[Egiptujo]], [[Sirio]] kaj [[Tunizio]]) proklamis nafto[[embargo]]n. Je ties fino en Marto de 1974,<ref name=USstate2ndCrisis>{{citeCite web|url=http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC |title=OPEC Oil Embargo 1973–1974 |publisher=U.S. Department of State, Office of the Historian |accessdate=30an de Aŭgusto, 2012}}</ref> la prezo de [[nafto]] estis plialtigita el US$3 por [[barelo]] al preskaŭ $12.
 
En la [[Milito de Jom Kippur]] de tiu jaro, Egiptujo kaj Sirio, kun la subteno de aliaj arabaj landoj, lanĉis kampanjon kontraŭ [[Israelo]]n en la plej sankta tago de la [[juda kalendaro]] por reakiri arabajn teritoriojn perditaj al Israelo en la [[Sestaga Milito]] de 1967.<ref name="farr">Farr, Warner D. "[http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/cpc-pubs/farr.htm The Third Temple's Holy of Holies: Israel's Nuclear Weapons]." Counterproliferation Paper No. 2, USAF Counterproliferation Center, Air War College, Septembro 1999.</ref> [[Usono]] decidis reprovizi Israelon per armiloj kaj kiel reago, la OAPEC decidis rebati, sciigante naftobojkoton kontraŭ [[Kanado]], [[Japanio]], [[Nederlando]], [[Britio]], kaj Usono.<ref>{{citeCite web|url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |title=CHE &#124; Responding to Crisis |publisher=Envhist.wisc.edu |date=26an de Aprilo, 2010 |accessdate=2012-08-07}}</ref> Ĝi daŭris ĝis marto 1974.
 
Kun la operacioj de la arabaj landoj viditaj kiel iniciatado de la naftobojkoto kaj la longperspektiva ebleco de altaj naftoprezoj, interrompita provizo, kaj [[recesio]], forta divido estis kreita ene de [[NATO]]. Plie, kelkaj eŭropaj ŝtatoj kaj Japanio serĉis disasocii sin de la usona politiko en la [[Proksima Oriento]]. Arabaj petrolproduktantoj ankaŭ interligis la finon de la embargo kun sukcesaj usonaj laboroj por krei pacon en la Proksima Oriento, kio malfaciligis la situacion. Por trakti tiujn evoluojn, la Administracio de [[Richard Nixon]] komencis paralelajn intertraktadojn kun kaj arabaj petrolproduktantoj por fini la embargon, kaj kun Egiptujo, Sirio, kaj Israelo por aranĝi israelan retiron reen de [[Sinajo]] kaj la [[Golanaj Altaĵoj]]. Antaŭ la 18-an de januaro 1974, ministro por eksteraj aferoj [[Henry Kissinger]] negocis israelan trup-retiron de partoj de Sinajo. La promeso de intertrakta solvo inter Israelo kaj Sirio estis sufiĉa konvinki arabajn petrolproduktantojn por ĉesigi la embargon en marto 1974.<ref name=USstate2ndCrisis/>
Industriigitaj ekonomioj dependis de [[nafto]], kaj OAPEC estis ilia superrega provizanto. Pro la drameca inflacio travivita dum tiu periodo, populara ekonomia teorio estis ke tiuj prezaltiĝoj devis kulpigi, kiel esti subpremaj de ekonomia agado. Malsama opinio de malplimulto pridubas la kaŭzan rilaton priskribitan per tiu teorio. La laŭcelaj landoj reagis per vasta gamo de novaj, kaj plejparte permanentaj, iniciatoj enhavi sian plian dependecon. La petrola krizo de 1973, kune kun la 1973-1974 borskraŝo, estis rigardita kiel la unua okazaĵo ekde la [[Granda Depresio]] se temas pri havi persistan ekonomian efikon.
 
== Notoj ==
{{Referencoj}}
<references/>
 
== Bibliografio ==
* {{Cite book| author=Ammann, Daniel| title=The King of Oil: The Secret Lives of Marc Rich | publisher=St. Martin‘s Press | location=New York | year=2009 | isbn=978-0-312-57074-3}}
* Alan S. Blinder, ''Economic Policy and the Great Stagflation'' (New York: Academic Press, 1979)
* Otto Eckstein, ''The Great Recession'' (Amsterdam: North-Holland, 1979)
* Mark E. Rupert kaj David P. Rapkin, "The Erosion of U.S. Leadership Capabilities"
* Paul M. Johnson kaj William R. Thompson, eld., ''Rhythms in Politics and Economics'' (New York: Praeger, 1985)
 
== Eksteraj ligiloj ==
* [http://observer.guardian.co.uk/business/story/0,6903,421888,00.html Saudi dove in the oil slick] – Sheikh Ahmed Zaki Yamani, former oil minister of Saudi Arabia gives his personal account of the 1973 energy crisis.
* [https://archive.is/20121213043453/www.eia.doe.gov/emeu/25opec/anniversary.html EIA presentation: 25th Anniversary of the 1973 Oil Embargo]
* [http://www.ensec.org/index.php?option=com_content&view=article&id=155:35yearsafterthearaboilembargo&catid=83:middle-east&Itemid=324 35 Years After the Arab Oil Embargo]
 
{{projektojProjektoj}}
{{Bibliotekoj}}
 
[[Kategorio:Ekonomiaj krizoj]]
307 055

redaktoj