Nestorianismo: Malsamoj inter versioj

290 bitokojn aldonis ,  antaŭ 8 monatoj
sen resumo de redaktoj
e
[[Dosiero:Museum für Indische Kunst Dahlem Berlin Mai 2006 061.jpg|eta|dekstra|250px|Reprezentado de la nestoriana kultado.]]
'''Nestorianismo''' ({{lang-grc|Νεστοριανισμός}}, {{lang-la|Nestorianismus}}, {{lang-ar|نُسْطُورِيّة|Nusṭūriyya}}) estis la ĉefa formo de [[Kristanismo]] en [[Azio]]
oriente de la [[Eŭfrato]] dum la jaroj 500-1500500–1500. Ĝi estas la Kristanismo konita de [[Mohameto]] kaj la unua Kristanismo kiu alvenis al [[Ĉinio]] ([[7-a jarcento|VII jc]]). Nestorianismo floris de la [[5-a jarcento]] al la [[10-a jarcento]], precipe en [[Mezopotamio]] kaj [[Persio]]. Hodiaŭ estas 170 mil nestorianoj, precipe en [[Irano]], [[Irako]] kaj [[Sirio]].
 
== Nomo ==
Nestorianoj ne ŝatas esti nomataj tiel. Ili mem sin nomas "Eklezio de l'Oriento". Ilia eklezio estas ankaŭ konata kiel "Persa Eklezio", "Orienta Siria Eklezio", "Ĥaldea Siria Eklezio" (en [[Keralo]], [[Barato]]), "Sankta Apostola Katolika Asiria Eklezio de l'Oriento", "Asiria Orienta Eklezio".
 
Nestorianoj en [[Irako]] iufoje estas nomataj "asirianoj" aŭ "asiriaj kristanoj".
 
== Historio ==
=== Origino ===
Nestorianismo estis fondita je [[428]] de [[Nestorio]], [[patriarko de Konstantinopolo]] ([[428]]-[[431]]). Nestorio instruis, ke [[Jesuo Kristo]] havas du [[persono]]jn, unu dian, unu homan en unu korpo. La du personoj estis kunligitaj sed ne unuigitaj. Nestorianismo emfazas la homecon de Jesuo Kristo pli ol lian diecon.
 
Pro tio, Nestorio kontraŭstaris la doktrinon de la ''[[Theotokos]]'' ("Dipatrino"): [[Sankta Maria]] ne estas la patrino de Dio, de Jesuo Kristo entuta, diris Nestorio, sed nur la patrino de la homa persono de Jesuo. La dia persono de Kristo devenis de Dio la Patro.
("Dipatrino"): [[Sankta Maria]] ne estas la patrino de Dio, de Jesuo Kristo
entuta, diris Nestorio, sed nur la patrino de la homa persono de Jesuo. La dia persono de Kristo devenis de Dio la Patro.
 
=== Koncilio de Efezo ===
La imperia Eklezio, kiu rigardis la Enkarniĝon de Kristo kiel multe pli tuta kaj ĝisfunda, kondamnis Nestorianismon kiel herezon en la [[Koncilio de Efeso]]
{{ĉefartikolo|Koncilio de Efezo}}
je [[431]] kaj denove ĉe la [[Koncilio de Kalcedono]] en [[451]]. La
La imperia Eklezio, kiu rigardis la Enkarniĝon de Kristo kiel multe pli tuta kaj ĝisfunda, kondamnis Nestorianismon kiel herezon en la [[Koncilio de Efezo]] je [[431]] kaj denove ĉe la [[Koncilio de Kalcedono]] en [[451]]. La koncilioj deklaris, ke [[Jesuo Kristo]] estas unu en persono (la persono de Jesuo mem), sed du en naturo (dia kaj homo). La du naturoj estas unuigitaj en la unu persono, kiu samtempe estas [[homo]] kaj [[Dio]]. Ĉi tio estas la [[Kalcedona difino|Kalcedona kristologio]] kaj eĉ hodiaŭ estas la kompreno pri Kristo de [[Katolikismo]] kaj [[Ortodoksismo]].
koncilioj deklaris, ke [[Jesuo Kristo]] estas unu en persono (la persono de
Jesuo mem), sed du en naturo (dia kaj homo). La du naturoj estas unuigitaj
en la unu persono, kiu samtempe estas [[homo]] kaj [[Dio]]. Ĉi tio estas la [[Kalcedona difino|Kalcedona kristologio]] kaj eĉ hodiaŭ estas la kompreno pri Kristo de [[Katolikismo]] kaj [[Ortodoksismo]].
 
La demando eble ŝajnas harfendado de vortoj, sed ĝi estis tre grava, ĉar la
[[Dosiero:Nestorian Archbishop - Modern Persia by Mooshie G. Daniel.jpg|eta|Nestoriana [[arkiepiskopo]] - 1897]]
 
=== Post la Koncilio de Efezo ===
Post la koncilioj, Nestorianismo nur povis flori ekster la Imperio. En la [[5-a jarcento]] la nestorianoj fuĝis al [[Persio]]. Ekde la
Post la koncilioj, Nestorianismo nur povis flori ekster la Imperio. En la [[5-a jarcento]] la nestorianoj fuĝis al [[Persio]]. Ekde la [[6-a jarcento]], ĝi estis disvastigita en [[Arabio]], [[Persio]], [[Hindio]], [[Mongolio]], [[Ĉinio]] kaj inter la [[tataroj]].
 
[[Hindio]], [[Mongolio]], [[Ĉinio]] kaj inter la [[tataroj]]. En la [[7-a jarcento]], la [[araba imperio]] konkeris Persion kaj dum la jarcentoj postaj multaj nestorianoj konvertiĝis al [[Islamo]]. En la [[14-a jarcento]], [[Tamerlano]] ekstermis multajn nestorianojn kaj la posttiama Nestorianismo malprosperis.
 
En la [[16-a jarcento]], iuj nestorianaj eklezioj unuiĝis kun la
[[Katolikismo|katolika eklezio]]. Tiuj nestorianoj estas la "[[ĥaldeaj katolikoj]]".
 
En [[1933]], la iraka registaro eksilis la patriarkon Mar Ŝimmun (Simono) la 23-a. Ĉe lia morto en [[1975]] la historia patriarka dinastio estingiĝis. En [[1976]] la nuna Patriarko, Mar Dinĥa la 4-a, estis konsakrita en [[Londono]]. Li antaŭe estis la episkopo de [[Teherano]], [[Irano]]. Lia nuna sidejo estas en [[Ĉikago]], [[Usono]].
En [[1994]], li subskribis en [[Romo]] kun [[Johano Paŭlo la 2-a]] tekston kiu asertis similan kredon.
 
== Doktrino ==
Intelekte, Nestorianismo devenas de [[Antioĥio]]. La intelekta ĉefurbo de Nestorianismo estis unue [[Edeso]] kaj, poste, [[Nisibis]].
 
Nestorianismo sekvas la unuajn du el la [[Koncilio|Ekumenaj Koncilioj]], la [[Kredo Nicea|Nicean Kredon]] kaj la biblian komentaron de [[Teodoro de Mopsuestio]], la Interpretanto, kiu interpretis la [[Biblio]]n amplekse, laŭvorte kaj [[Judismo|judismeme]] (la katolika kaj ortodoksa interpreto estis multe pli alegoria). Lia interpreto fariĝis la normo de la fido.
preĝejoj estas relative senornamaj.
 
Dum Nestorianismo estis reakcio kontraŭ [[Arianismo]], la reakcio kontraŭ Nestorianismo estis [[monofizitismo]].
La estro de la nestoriana eklezio estas la Patriarko de la Oriento. Tradicie, la
posteno estis heredata de onklo al nevo. Lia sidejo estis en "Babelo", kiu laŭvice estis la urboj [[Seleŭkio]], [[Ktesifono]], [[Bagdado]] kaj nun [[Ĉikago]].
 
En [[1933]], la iraka registaro eksilis la patriarkon Mar Ŝimmun (Simono) la 23-a. Ĉe lia morto en [[1975]] la historia patriarka dinastio estingiĝis. En [[1976]] la nuna Patriarko, Mar Dinĥa la 4-a, estis konsakrita en [[Londono]]. Li antaŭe estis la episkopo de [[Teherano]], [[Irano]]. Lia nuna sidejo estas en [[Ĉikago]], [[Usono]].
En [[1994]], li subskribis en [[Romo]] kun [[Johano Paŭlo la 2-a]] tekston kiu asertis similan kredon.
 
== Rito ==
La [[rito]] devenas de [[Antioĥio]] kaj estas nomata la [[ĥaldea rito]].
 
La estro de la nestoriana eklezio estas la Patriarko de la Oriento. Tradicie, la
Nestorianismo praktikas [[monaĥismo]]n. Ĝiaj pastroj, sed ne ĝiaj episkopoj, rajtas edziĝi.
posteno estis heredata de onklo al nevo. Lia sidejo estis en "Babelo", kiu laŭvice estis la urboj [[Seleŭkio]], [[Ktesifono]], [[Bagdado]] kaj nun [[Ĉikago]].
 
Intelekte, Nestorianismo devenas depraktikas [[Antioĥiomonaĥismo]]n. LaĜiaj intelektapastroj, ĉefurbosed dene Nestorianismoĝiaj estis unue [[Edeso]] kajepiskopoj, poste,rajtas [[Nisibis]]edziĝi.
 
En la [[16-a jarcento]], iuj nestorianaj eklezioj unuiĝis kun la
[[Katolikismo|katolika eklezio]]. Tiuj nestorianoj estas la "[[ĥaldeaj katolikoj]]".
 
Dum Nestorianismo estis reakcio kontraŭ [[Arianismo]], la reakcio kontraŭ Nestorianismo estis [[monofizitismo]].
 
== Vidu ankaŭ ==