Dekdu-tabela leĝaro: Malsamoj inter versioj

432 bitokojn aldonis ,  antaŭ 7 monatoj
tabuloj→tabeloj
(→‎supro: senarikoligo)
(tabuloj→tabeloj)
La '''Dekdu-tabulatabela leĝoleĝaro''' aŭ la '''Leĝojleĝo[j] de dek12 du tabulojTabeloj'''<ref>[[NPIV]], (latineartikolo [http://vortaro.net/#tabelo '''Leges duodecim tabularum''')tabelo].</ref> estas la plej valora memoraĵo de la [[romia juro]], el la mezo de la 5-a jarcento a.K.. La jurhistorio uzas singularon (12-tabla leĝo) en la esprimo, tiel aludante je interrilato de la postrestintaj leĝoj.
{{Alinomu|Dekdu-tabela leĝaro|esperanteco}}
 
Estas du latinaj nomoj de ĉi tiu kodekso:
La '''Dekdu-tabula leĝo'' aŭ '''Leĝoj de dek du tabuloj''' (latine: '''Leges duodecim tabularum''') estas la plej valora memoraĵo de la [[romia juro]], el la mezo de la 5-a jarcento a.K.. La jurhistorio uzas singularon (12-tabla leĝo) en la esprimo, tiel aludante je interrilato de la postrestintaj leĝoj.
 
# «[https://www.thelatinlibrary.com/12tables.html Duodecim tabularum leges]» (plurnombra ''leĝoj'')
# «[http://ancientrome.ru/ius/library/twelve/twelve.html Lex duodecim tabularum]» (ununombra ''leĝo'').
 
Fakte temas pri '''leĝaro''', kaj tiu vorto ĝuste esprimas ambaŭ ideojn de la terminoj: ĝi estas aro da ''pluraj leĝoj''; kaj ĝi prezentas ''unu tuton'' da antikva Roma juro.
 
== Historio ==
 
Laŭ la romia tradicio, oni suspendis en 451 a.K. la kutiman, „konstitucian" ordon, do oni nomumis anstataŭ la [[konsulo]]j dek aŭtoritatajn patriciojn ''(decemviri legibus scribundis consulari imperio''), kies tasko estis surskribo de la leĝoj. En la unua jaro pretiĝis dek tabulojtabeloj. En 450 a.K. enoficiĝis alia dekopo (tion pridubas kelkaj historiistoj) kaj oni pretigis plian du tabulojntabelojn. Ili kondutis sin poste kiel tiranoj kaj provis konstantigipluigi sian potenconregadon, sed la popolo de [[Romo]] ribelis kontraŭ ili kaj restarigirestarigis la malnovan ordon.
 
En la tradicio multas la nebazitasenbazaj detalodetaloj, sed la leĝoleĝaro mem estas fidebla kaj la dato de estiĝo estas menciita en verko de [[Ovidio]] „Fasti". La leĝtabulojleĝtabeloj estis videblaj publike ĝis ĉ. 390 a.K., sed ili neniiĝis dum la gaŭla atako. Oni freŝigis poste lingve la tekston lingve, sed ĝi rezerviskonservis iom da arkaikeconarkaikeco.
 
Laŭ [[CiceroCicerono]], la infanoj devis parkere scii la leĝojn. Ties kono estis tiel ĝenerala en la imperiestra epoko, ke teksto de la leĝoj estis pendigita sur foiro de Kartago en 254.
 
== Enhavo ==
 
Oni povas vidi la efikon de la pli fruaj grekaj leĝoj – tiel leĝoj de [[Solono]] – kaj de aliaj antikvaj orientaj jurfontoj. Ties principo prezentas epokon, kiam limo de la antikva Romio estis la urbomuro kaj la teritorio trans la [[Tibero]] estis jam eksterlando. La leĝoleĝaro entenas multajn religiajn sankciojnsankciumojn (ekzekz‑e, ofero de virŝafo okaze de hazarda murdo), kio indikas, ke tiutempe la juro ne disiĝis forte de la religio. La leĝo provis certigi ordon de la „riĉuloj" super la „malriĉuloj" ([[plebo]]), sed samtempe montris grandan elastecon, ĉar oni kalkulis je ŝanĝiĝo de la leĝoteksto: proklamis, ke tiu rezolucio estas leĝforta, kiun la popolo lastafoje akceptis.
 
== Eksteraj ligiloj ==
* [http://ancientrome.ru/ius/library/twelve/twelve.html Originala teksto de la tabulojtabeloj]
 
[[Kategorio:Romia juro]]