Biblido: Malsamoj inter versioj

1 015 bitokojn aldonis ,  antaŭ 2 jaroj
alidirekto al referencita nomo + etimologio
[kontrolita revizio][kontrolita revizio]
e (Commonscat el Vikidatumoj per AWB)
(alidirekto al referencita nomo + etimologio)
{{Taksonomio
|nomo = Bibliso ''Byblis''Biblido
|koloro = lightgreen{{Taksonomio/koloro|planto}}
|dosiero = ByblisLinifloraHabitus.JPG
|dosiero larĝo = 240px 270px
|priskribo de dosiero = ''[[Byblis liniflora]]''
|regno = [[Plantoplantoj]]j ''[[Plantae]]''
|regno2 = planto
|divizio = [[Dukotiledonoj]] ''Dukotyledonae''
|klasosubregno = [[Magnoliopsidojtrakeofitoj]] ''Magnoliopsidae[[Tracheophyta]]''
|ordosuperdivizio = [[Laminaloj spermatofitoj]] ''Lamiales[[Spermatophyta]]''
|familiodivizio = [[Biblidacojangiospermoj]] ''Byblidaceae[[Angiospermae]]''
|klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]''
|subfamilio=
|subklaso = [[asteredoj]] ''[[Asteridae]]''<br>
|genro = Bibliso ''Byblis''
[[lamiedoj]] ''[[Lamiidae]]''
|specio = sep specioj
|ordo = [[lamialoj]] ''[[Lamiales]]''
|statuso =
|familio = [[biblidacoj]] ''[[Byblidaceae]]''
|dunomo =
|genro = Bibliso[[biblido]] ''[[Byblis]]''
|vikispecio =
|genro aŭtoritato = Salisb.
|komunejo =
|dunomo aŭtoritato =[[Richard Anthony Salisbury|SALISB.]]
}}
 
[[Dosiero:ByblisLamellata2.jpg|eta|''Byblis lamellata'']]
[[Dosiero:ByblisLamellataYoung.jpg|eta|juna ''Byblis lamellata'']]
 
'''Bibliso''' (''Byblis'') estas la sola [[genro (biologio)|genro]] en la [[familio (biologio)|familio]] de la [[Biblisacoj]] (''Byblidaceae''); ĝi apartenas al la [[Laminaloj]] (''Lamiales''). La unua specio de la genro, ''Byblis liniflora'', estis priskribita en la jaro [[1808]] fare de la angla botanikisto [[Richard Anthony Salisbury]], hodiaŭ sep specioj estas konataj.
La '''biblido'''<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]</ref> ({{lang-la|[[Byblis]]}}) aŭ '''bibliso'''{{Mankas fonto}}, estas la sola [[planto|planta]] [[Genro (biologio)|genro]] el la [[familio (biologio)|familio]] [[biblidacoj]] (''[[Byblidaceae]]''). Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[lamialoj]] (''[[Lamiales]]'') el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]].
 
'''Bibliso''' (''Byblis'') estas la sola [[genro (biologio)|genro]] en la [[familio (biologio)|familio]] de la [[Biblisacoj]] (''Byblidaceae''); ĝi apartenas al la [[Laminaloj]] (''Lamiales''). La unua specio de la genro, ''Byblis liniflora'', estis priskribita en la jaro [[1808]] fare de la angla botanikisto [[Richard Anthony Salisbury]], hodiaŭ sep specioj estas konataj.
 
== Karakteroj ==
 
=== Folioj ===
La folio de ĉiu specio estas oblonge rondaj kaj estas kovrataj de fajnaj [[glando]]haroj kiuj eligas gluan sekreciaĵon. Malgrandaj [[insekto]]j estas allogitaj; se ili tuŝas la gluaĵon, ili estas kaptitaj kaj mortas pro elĉerpiĝo. Kontraste al la [[drosero]]-specioj la biblisojbiblidoj ne povas movi siajn [[tentaklo]]jn kaj foliojn. Temas pri „pasivaj glukaptiloj“.
 
Ankaŭ la surfaco de folioj inter la glandaj haroj elligas sekreciaĵon, eĉ kvin- ĝis dek-oble pli.
 
=== Floroj ===
La [[floro]] de la biblisojbiblidoj staras unuope apekse. Ili estas kvinnombraj, purpuraj ĝis violaj, ĉe ''Byblis gigantea'' kaj ''Byblis filifolia'' malofte blankaj. ''Byblis gigantea'' kaj ''Byblis lamellata'' liberigas siajn polenojn nur dum sonfrekvenco de alfluganta poleniganto ([[vibracipolenigado]]). Krom ''Byblis liniflora'' ĉiuj biblisobiblido-specioj estas fremdpolenigatoj.
 
===Frukto kaj semoj ===
 
== Disvastigo ==
Ĉiuj biblisojbiblidoj hejmiĝas en [[Aŭstralio]]. ''Byblis gigantea'' kaj ''Byblis lamellata'' hejmiĝas nur en la regiono de [[Perth]] en suda Aŭstralio, la specioj de la ''Byblis liniflora''-komplekso nur en Nordaŭstralio ĝis en la sudo de Indonezio kaj [[Papua-Novgvineo]]. Ili kreskas en [[marĉo|sfagnomarĉoj]] kaj en [[aluvia grundo]]. Ili preferas sablajn grundojn kaj sunajn kaj iom ombrajn grundojn, malsekajn kreskejojn kun temperaturo inter 5 kaj 40 °C.
 
== Statuso de la endanĝeriĝo ==
Ĉiuj specioj de biblisojbiblidoj staras en Aŭstralio sub ĝenerala protekto. La okcidentaŭstraliaj specioj ''Byblis gigantea'' kaj ''Byblis lamellata'' estas endanĝerigitaj pro la pligrandigado de setlejoj kaj pro la sekigado de la kultivataj arealoj.
 
== Sistematiko ==
 
== Etimologio ==
La scienca nomo ''Biblis'' rilatas al ulo en la greka [[mitologio]], pri kiu [[Ovido]] rakontis en siaj ''[[Metamorfozoj]]'' (9a. 454-664): nome [[Bibliso (mitologio)|Bibliso]], nepino de [[Apolono]], .
 
En la greka, tiu nomo estas el la greka ''Βυβλίς, ίδος'', kaj en latino ''Byblis, idis (idos)'', kies genitiva formo estas neregula klarigante la scienca nomo de la familio: ''[[Byblidaceae]]'' ([[biblidacoj]]).
 
La Esperanta termino "biblido" estas klasike konstruita laŭ la genitiva formo, kaj laŭ la multaj modeloj en PIV ([[Crepis]] > [[krepido]]<ref>[http://vortaro.net/#krepido ''krepido'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>, aŭ [[Nephrolepis]] > [[nefrolepido]]<ref>[http://vortaro.net/#nefrolepido ''nefrolepido'' en PIV ĉe vortaro.net]</ref>, ktp).
 
== Literaturo ==
* John G. Conran, Roger Carolin: ''Byblidaceae.'' en: Klaus Kubitzki (Eld.): ''The families and genera of vascular plants.'' Band 7: Joachim W. Kadereit (Eld.): ''Flowering plants – Dicotyledons, Lamiales (except Acanthaceae including Avicenniaceae).'' Springer, Berlin u. a. 2004, ISBN 3-540-40593-3, S. 45–49.
 
== Referencoj ==
{{Commonscat}}
{{referencoj}}
 
{{Commonscat}}
 
[[Kategorio: Biblidacoj| ]]
[[Kategorio:Karnomanĝaj plantoj]]
3 176

redaktoj