Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj: Malsamoj inter versioj

plia peceto
(reverkis parton)
(plia peceto)
La reala nombro de la bando de alia konata kontraŭulo de la aŭtoritatoj, {{Ill|lingvo=ru|trad=Исраилов, Хасан|eo=Ĥasan Israilov}}, inkluzive de la NKVD-agentoj en ĝi, neniam superis 14 homojn{{Sfn|Ахмадов|2005|p=824}}. Kontaktoj inter komandantoj de germanaj sabotaj grupoj kaj Israilov estis epizodaj en naturo kaj okazis nur per dungitoj de la sovetiaj sekurecaj servoj, agantaj kiel kontraŭleĝaj enmigrintoj en rolo de gvidistoj kaj konsilistoj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=820}}.
 
Laŭ iuj historiistoj, la situacio kun la «larĝa kontraŭsovetia movado» en Ĉeĉenio-Inguŝio estis nur grandioza ludo de la organoj de la sovetia ŝtata sekureco. Ĉi tiu klarigo ankaŭ subtenas la fakton, ke la estroj de lokaj specialaj servoj, kiuj laŭdire subtenis la banditojn kaj akre kritikis la respublikajn partiajn korpojnfunkciulojn pro neagado, ricevis leterojn de aprezo, ordenojn kaj rangojn de la centra gvidantaro. Popola Komisaro de NKVD de Ĉeĉena-Inguŝa ASSR, {{Ill|lingvo=ru|trad=Албогачиев, Султан Измаилович|eo=Sultan Albogaĉiev}} dum unu jaro ricevis militan ordonon, eksterordinaran rangon kaj en 1943 estis transdonita al laboro en Moskvo{{Sfn|Абдурахманов|2015|p=269-270}}. Ĉiuj malkontentaj pri la sovetia reĝimo, kiu havis kontakton kun Israilov, pli frue aŭ poste falis en la manojn de la NKVD. [[Ĥasuĥa Magomadov]], kiu aliĝis al la grupo Israilov, baldaŭ rimarkis ĉi tiun ŝablonon. Post likvidado de alia grupo de germanaj paraŝutistoj, li sekrete forlasis la bandon kaj agis sendepende ĝis sia morto en 1976{{Sfn|Сигаури|2001|p=234}}.
 
Multaj ĉeĉenoj kaj inguŝoj batalis en la [[Ruĝa Armeo]]. Proksimume 9 mil ĉeĉenoj kaj inguŝoj servis en iuj partoj de la Ruĝa Armeo en la komenco de la milito, kaj aliaj 30-40 miloj aliĝis al siajĝiaj rangoj dum la unuaj du jaroj de la milito. 420 homoj el Ĉeĉenio-Inguŝio partoprenis en la defendo de la {{Ill|lingvo=ru|trad=Брестская крепость|eo=Bresta Fortikaĵo}}, el kiuj 270 estis altranguloj{{Sfn|Ахмадов|2005|p=790}}. Unu el la defendantoj de la Bresta Fortikaĵo estis {{Ill|lingvo=ru|trad=Узуев, Магомед Яхъяевич|eo=Magomed Uzuev}}, kiu en 1996 ricevis postmorte la titolon de {{Ill|lingvo=ru|trad=Герой Российской Федерации|eo=Heroo de la Rusa Federacio}}.
 
De la 24a de junio ĝis la 10a de julio 1941, pli ol 17 mil loĝantoj de la respubliko aliĝis al la milicio, el kiuj ĉirkaŭ 10 mil estis vajnaĥoj. Sur la teritorio de Ĉeĉenio-Inguŝio, la 317-a infanteriodivizioinfanteria divizio kaj la 114-a Ĉeĉena-Inguŝa kavaleriokavaleria dividiĝisdivizio elkonsistis je 80% altulojel la montaranoj. Ĉi tiuj militaj unuoj batalis en la direkto [[Mozdok]] - [[Malgobek]]. Krom la menciitaj, la 242-a montamontara fusila dividodivizio, la 16-a batal-inĝeniera brigado, la 4-a manovrebla aera brigado, la aŭta bataliono, la infanteria marŝalamarŝa dividodivizio, pluraj rezervaj unuoj ankaŭ formiĝis en la respubliko{{Sfn|Ермекбаев|2009|p=73—74}}.
 
Ekde novembro 1941 en Grozno okazis la formado de la 114-a Ĉeĉenia-Inguŝa kavaleria dividodivizio. 600 volontuloj enskribiĝis en la dividodivizion, pli ol la ŝtato supozisatendis{{Sfn|Музаев}}. Tamen ne eblis plenumi ĝian formadon: komence de 1942 sekreta ordono estis donita por ĉesigi la rekrutadon de ĉeĉenoj kaj inguŝoj en la armeon kaj ne koncedidekoracii la distingajnelstarajn batalantojn inter ili{{Sfn|Ахмадов|2005|p=793}}. Grupo de ĉeĉenaj kaj inguŝaj oficiroj petis la registaron varbi volontulojn el inter la loĝantoj de Ĉeĉenio-Inguŝio{{Sfn|Межиев}}{{Sfn|Ибаева}}. En 1942, surbaze de la dividodivizio, formiĝis la {{Ill|lingvo=ru|trad=255-й отдельный Чечено-Ингушский кавалерийский полк|eo=255-a Aparta Ĉeĉenа-Inguŝа kavaleriа regimento}}, kiu partoprenis en la [[Batalo ĉe Stalingrado]]. Pro la grandaj perdoj kaŭzitaj dum la batalo kaj la nekapablo replenigi ĝian kunmetaĵon el Ĉeĉenio-Inguŝio, la komandejo decidis krei du agnoskajnskoltajn kavalirajnkavaleriajn dividojnbatalionojn el la restaĵoj de la regimento kaj verŝi ilin en la {{Ill|lingvo=ru|trad=4-й кавалерийский корпус|eo=4-an kavaleria korpo|teksto=4-an kavalerian korponkorpuson}}{{Sfn|Висаитов|1966|p=71}}.
 
La titolo de Heroo de Sovetunio estis donita al 36 soldatoj el 147 nomumitaj al la titolo de indiĝenoj de Ĉeĉenio-Inguŝio, sed nur 6 premiitaj estis ĉeĉenoj (inkluzive {{Ill|lingvo=ru|trad=Висаитов, Мавлид Алероевич|eo=Mavlid Visaitov}}, donita la titolon en 1990). Samtempe ili estis registritaj en premiitaj dokumentoj sub aliaj naciecoj ({{Ill|lingvo=ru|trad=Мухамед-Мирзаев, Хаваджи|eo=Ĥavaĝi Magomed-Mirzaev}} estis registrita dekiel la [[tataro]], {{Ill|lingvo=ru|trad=Байбулатов, Ирбайхан Адылханович|eo=Irbajĥan Bejbulatov}} - dekiel [[kumiko]], {{Ill|lingvo=ru|trad=Дачиев, Хансултан Чапаевич|eo=Ĥansultan Daĉiev}} - dekiel [[oseto]],
{{Ill|lingvo=ru|trad=Нурадилов, Ханпаша Нурадилович|eo=Ĥanpaŝa Nuradilov}} - dekiel [[azerio]], la nacieco de {{Ill|lingvo=ru|trad=Идрисов, Абухаджи|eo=Abuĥaĝi Idrisov}} tute ne estis indikita). Samtempe, el 110 indiĝenoj de Norda Osetio reprezentitajprezentitaj alricevi la titolotitolon de Heroo, 75 batalantoj ricevis ĉi tiun honoron{{Sfn|Ахмадов|2005|p=793—794}}.
 
Estis prezentitaj por doni la titolon de Heroo de Sovetunio dufoje: {{Ill|lingvo=ru|trad=Амаев, Махмуд Мутиевич|eo=Maĥmud Amaev}}, A. Aĥtaev, A.-V. Aĥtaev, {{Ill|lingvo=ru|trad=Акаев, Даша Ибрагимович|eo=Daŝa Akaev}}, Z. Aĥmatĥanov, J. Alisultanov, {{Ill|lingvo=ru|trad=Гучигов, Али Аюбович|eo=Ali Guĉigov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Мухамед-Мирзаев, Хаваджи|eo=Ĥavaĝi Magomed-Mirzaev}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Байбулатов, Ирбайхан Адылханович|eo=Irbajĥan Bejbulatov}}, S. Midaev, U. Kasumov, I. Ŝaipov, A.-X. Ismailov; trifoje: {{Ill|lingvo=ru|trad=Идрисов, Абухаджи|eo=Abuĥaĝi Idrisov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Висаитов, Мавлид Алероевич|eo=Mavlid Visaitov}}, Saka Visaitov,
{{Ill|lingvo=ru|trad=Нурадилов, Ханпаша Нурадилович|eo=Ĥanpaŝa Nuradilov}}{{Sfn|Ауховский}}.
 
Post kiam la deporto komenciĝis, reprezentantoj de la subpremitaj popoloj estis malmobilizitaj de la Ruĝa Armeo kaj senditaj al laboro en la malantaŭaj komponaĵoj. Iuj partoprenantoj en la milito sukcesis fabriki novajn dokumentojn kaj resti en la armeo post deporto. La estonta Heroo de Sovetunio, la estro de la kavaleria regimento {{Ill|lingvo=ru|trad=Висаитов, Мавлид Алероевич|eo=Mavlid Visaitov}} restis en la armeo kaj estis unu el la unuaj [[Elba Tago|kunvenintaj kun usonaj trupoj surĉe la rivero Elba]]{{Sfn|Ахмадов|2005|p=846}}. {{Ill|lingvo=ru|trad=Индербиев, Магомед Темирбиевич|eo=Magomed Inderbiev}}, posteestonta Ministro pri Sano de Ĉeĉenio-Inguŝio, partoprenis la {{Ill|lingvo=ru|trad=Штурм Берлина|eo=Ŝtormo al Berlino|teksto=ŝtormonŝturmon alde Berlino}}, [[Dresdeno]] kaj la [[Praga ofensivo|liberigoliberigon de Prago]]<ref>{{cite web|title=Индербиев Магомед Темирбиевич|url=http://www.llr.ru/razdel4.php?id_r4=1599&id_r3=53&simb=%C8&page=|website=Лучшие люди России|work=llr.ru|accessdate=2018-09-14}}</ref>.
 
En 1995-1996, pro la ekspluatadoj faritaj dum la Granda Patriotisma Milito, la titolo de Heroo de la Rusa Federacio estis aljuĝita al ĉeĉenoj {{Ill|lingvo=ru|trad=Абдурахманов, Канти|eo=Kanti Abduraĥmanov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Умаров, Мовлди Абдул-Вахабович|eo=Movladi Umarov}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Узуев, Магомед Яхъяевич|eo=|teksto=Magomed Uzuev}} kaj inguŝoj {{Ill|lingvo=ru|trad=Оздоев, Мурад Ахмедович|eo=Murad Ozdoev}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Костоев, Ширвани Устарханович|eo=Ŝirvani Kostoev}}, {{Ill|lingvo=ru|trad=Мальсагов, Ахмед Татарханович|eo=Aĥmed Malsagov}}{{Sfn|Ахмадов|2005|p=795}}.
6 101

redaktoj