Taiŝo-epoko: Malsamoj inter versioj

1 688 bitokojn aldonis ,  antaŭ 1 jaro
sen resumo de redaktoj
Neniu resumo de redakto
Neniu resumo de redakto
[[File:Emperor_Taishō(cropped).jpg|thumb|upright=0.7|[[Imperiestro Taiŝo]] en 1912.]]
'''Taiŝo''' aŭ '''Taishō''' (大正) estas periodo en la [[historio de Japanio]] kiu datas el la 30a de Julio [[1912]] ĝis la 25a de Decembro [[1926]], koincide kun la regado de la [[Imperiestro Taiŝo]].<ref> Nussbaum & Roth 2005, p. 929 en Google Books. </ref> La nova imperiestro estis malforta homo, kiu akcelis la ŝanĝon en politika povo el la malnova oligarkia grupo de maljunaj ŝtatestroj (aŭ [[genrō]]) al la [[Imperia Dieto de Japanio]] kaj al demokratistilaj politikaj partioj. Tiel, la erao estas konsiderata epoko de liberala movado konata kiel "Taishō demokratio" en Japanio; ĝi estas kutime klare distingita el la antaŭa kaosa [[Meiĵi-periodo]] kaj la posta militistema unua parto de la [[Ŝoŭa-epoko]].<ref> Hoffman, Michael (29a de Julio, 2012), [https://www.japantimes.co.jp/text/fl20120729x1.html "The Taisho Era: When modernity ruled Japan's masses",] Japan Times, p. 7. </ref>
 
==Unua Mondmilito==
La [[Unua Mondmilito]] ebligis al Japanio, kiu aliancis flanke de la venkontaj [[Triopa Entento|Aliancaj Potencoj]], etendi sian influon en Azio kaj siajn teritoriajn akirojn en nord-ekvatora Pacifiko. Japanio deklaris militon al Germanio la 23an de Aŭgusto, 1914, kaj tuj okupaciis Germani-luitajn teritoriojn en [[Ŝandongo]], [[Ĉinio]], kaj aliajn koloniajn en insularoj [[Marianoj]], [[Karolinoj]], kaj [[Marŝaloj]] en la nordo de la Pacifika Oceano, sude de Japanio mem. La 7an de Novembro, ankaŭ la germana haveno Jiaoĵu en Ĉinio kapitulacis al Japanio.
 
{{redaktata}}
Dum siaj okcidentaj aliancanoj estis ege okupitaj en la milito en Eŭropo, Japanio klopodis plifirmigi sian kontrolon en Ĉinio per la prezento de "Dudek unu postuloj" ({{lang-ja|対華二十一ヶ条要求|links=no}}; {{zh|c=二十一条|links=no}}) al la [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|ĉina registaro]] en Januaro 1915. Krom etendi sian kontrolon super la iamaj germaniaj lokoj, [[Manĉurio]] kaj [[Interna Mongolio]], Japanio klopodis kunan posedrajton de grava min-metalurgia komplekso en centra Ĉinio, malpermeson ke Ĉinio cedu aŭ luu marbordajn areojn al ajna tria lando, kaj mikson de aliaj politikaj, ekonomiaj kaj militistaj trudoj, kiuj, se atingitaj, estus metinta Ĉinion al [[protektorato]] de Japanio. Dum malrapida negocado kun la ĉina registaro, disvastigita kontraŭ-japana sento en Ĉinio kaj internacia kondamno devigis Japanion retiri la finan grupon de postuloj en Majo 1915.
 
Aliflanke post la [[Oktobra Revolucio]] de Rusio en 1917, Japanio klopodis invadon de Orienta [[Siberio]] per sendo de 70 000 trupoj por plifortigi la [[Siberia interveno|kontraŭrevolucian]] apogon al la [[Blanka Armeo]] fare de la [[Alianca interveno en Rusio]].
 
==Postmilita demokratio==
==Demokratio==
La postmilita epoko estis por Japanio ege prospera. Japanio iris al la [[Konferenco de Parizo 1919|packonferenco de Parizo en 1919]] keil unu el la grandaj militaj kaj industriaj potencoj de la mondo kaj ricevis oficialan agnoskon keil unu el la "Kvin Grandaj" landoj de la nova internacia ordo.<ref>{{Citation | author-link = | last = Dower | first = John W | title = Embracing Defeat: Japan in the Wake of World War II | place = New York | publisher = WW Norton & Co | year = 1999 | page = 21}}.</ref> Japanio ricevis permanentan sidlokon en la Konsilio de la [[Ligo de Nacioj]] kaj la pactraktato konfirmis la transdonon al Japanio de la iamaj germanaj rajtoj en [[Ŝandongo]], kio kondukis al amasaj politikaj protestomovadoj tra tuta Ĉinio. Simile, Japanio "heredis" la koloniojn de Germanio en la nordpacifikaj insuloj. Krome Japanio sukcesis en la postmilita aliancana interveno en Rusio kaj estis la lasta potenco kiu retiriĝis (nur en 1925).
 
Hara Takaŝi estis ĉefministro de Japanio el 1918 ĝis 1921 profitante iamajn fortajn rilatojn kun la antaŭaj regosektoroj. Lia ministro por milito estis [[Tanaka Giichi]] ankaŭ kun bonaj rilatoj al la militista sektoro. Tamen, gravaj problemoj venis al Hara: nome [[inflacio]], neceso alĝustigi la japanan ekonomion al la postmilitaj cirkonstancoj, la alveno de eksterlandaj ideoj kaj la apero de [[laborista movado]]. Okazis amasaj protestoj, ĉar la voĉdonado ne estis universala. Hara estis murdita en 1921, post kio la politika situacio eĉ plei malstabiliĝis.
 
==Notoj==
<references/>
 
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Historio de Japanio]]
230 715

redaktoj